ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସମୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜୀବନର ସମାପ୍ତିକାରୀ; ତାହାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛ, ବିରୋଧ କରିପାରିଲୁନାହଁ। ଯଦିଓ ବାଲି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ତଥାପି କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ, ଏପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏତେ ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ବିଧବା, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଯେଉଁଠି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଦୟା କରିବାକୁ କେହି ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ରୟହୀନ ନାରୀ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି। ଆଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ସଦା ଆଦର ଓ ସୁଖରେ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଚଚା ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ। "ଓ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେଖିବା ଅବସର ତୁମ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ହେବ। ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦିଅ, ମୋର କଥା ତାଙ୍କୁ କୁହ, ତାଙ୍କ ମାଥାରେ ଚୁମ୍ବନ କର, କାରଣ ଏବେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛ।" "ସୁଗ୍ରୀବ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ, ତୁମେ ଏବେ ରୁମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇପାରିବ; ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର, କାରଣ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଭାଇ ବିନାଶ ହୋଇଗଲେ।" "ମୁଁ ଏପରି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି, ତଥାପି ମୋତେ ଉତ୍ତର କାହିଁକି ଦେଉନାହଁ, ମୋର ପ୍ରିୟ? ଏହି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ବନରାଜଙ୍କ ରମଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂରେ ଯାଉଛ।" ତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବନରାଜ ମହିଳାମାନେ ଆଙ୍ଗଦଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରି ଆକାଶକୁ ହୁଁକାରି ଉଠିଲେ। "ତୁମେ ଏପରି ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର ଆଙ୍ଗଦକୁ ଛାଡ଼ି ଏପରି ଦୀର୍ଘ ଅବସର ପାଇଁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲ? ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ ଓ ଶୋଭାମାନ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଯଦି ଅବିଚାରରେ ମୁଁ କିଛି ତୁମକୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି, ଓ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମୋର ତାହାକୁ ଖ୍ଷମା କର, ଓ ବନରାଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ତୁମର ଚରଣ ତଳେ ଧରୁଛି।" ତାପରେ, ତାରା ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ବନରାଜ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାଲିଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ତାଙ୍କ ଶୋଭା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ, ଏଠି ଠାରେ ବ୍ରତ ରଖି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହିପରେ, ହନୁମାନ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାରାଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ, ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ତାରା ପରି ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ହନୁମାନ କହିଲେ, "ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସଂସାରରେ ମଣିଷ ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଠି କୌଣସି ଭ୍ରମ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ସେଠି ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରୀର ତ ଜଳବୁଦ୍ବୁଡି ପରି ଅସ୍ଥିର।" "ଏହି ଆଙ୍ଗଦ, ତୁମର ଜୀବିତ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଭାବ।" "ତୁମେ ଜାଣ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ନିୟତ ନିୟମ; ଏହି କାରଣରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଲୋକିକ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ କଲ୍ୟାଣମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।" "ଯିଏ ପାଇଁ ହଜାର-ହଜାର ବନରାଜ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କର ନିୟତ ଅନ୍ତ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।" "ସେ ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ, ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ ଓ କ୍ଷମାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ; ଧର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବନରାଜ, ଏହି ଆଙ୍ଗଦ ଓ ବନରାଜ ରାଜ୍ୟ ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ଅଛି, ଓ ନିର୍ମଳେ।" "ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦିଅ, ଓ ଉତ୍ତମେ; ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଆଙ୍ଗଦ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କରୁ।" "ବଂଶ ଅବିରତ ଚାଲିଛି, ଏବଂ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ; ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏହି ହେଉଛି ସମୟର ନିଶ୍ଚିତତା।" "ବନରାଜଙ୍କୁ ଯଥାଚିତ୍ତ କ୍ରିୟା କରି ଆଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କର; ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ସିଂହାସନରେ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ଶାନ୍ତି ପାଇବ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସ୍ୱାମୀ ବିୟୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ତାରା ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବିର ନିହତ ଦେହର ଆଲିଙ୍ଗନ ଏକ ଶତ ଆଙ୍ଗଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ।" "ମୋତେ ବନରାଜ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗଦ ଉପରେ କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଚଚା ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।" "ହନୁମାନ, ଆଙ୍ଗଦ ବିଷୟରେ ଏପରି ଭାବନା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ପୁତ୍ରଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ଧୁ, ମାତା ନୁହେଁ, ଓ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ମୋ ପାଇଁ ଏଠି ଏହି ଶୈତ୍ରୁ ଭୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ବୀରଙ୍କ ଶୟନ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁବି ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ ଭଲ କିଛି ନାହିଁ।" ଏହିପରେ, ବାଲି ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଚାହିଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଓ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ। ବାଲି ହାରି ଯାଇ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋ ଦୋଷ ନେଇ ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ଓ ମନରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲି।" "ଭାଇ, ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକସাথে ସୁଖ ଲଭ୍ୟ; ଯେଉଁ ଭାତୃସ୍ନେହ ପୂର୍ବେ ଥିଲା, ଏବେ ତାହା ନାସ୍ତି।" "ଆଜି ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବନରାଜମାନେ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ଦାଖଲ କର; ମୁଁ ଆଜି ଯମଲୋକକୁ ଯାଉଛି।" "ମୁଁ ଏବେ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଅମଳ କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତକୁ ଏକ ସହ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ଓ ସୁଗ୍ରୀବ।" "ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ କିଛି କଥା କହିବି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଠିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ତୁମେ ଏହା କରିବାକୁ ଅବଶ୍ୟ।" "ଦେଖ, ଏହି ଆଙ୍ଗଦ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପୁର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି; ଏହି ନିର୍ଦୋଷ, ସୁଖରେ ବଡ଼ିଥିବା ପୁଅ ଉପରେ ଦୟା କର।" "ମୋ ପାଇଁ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଏହି ଆଙ୍ଗଦକୁ ମୋର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ତୁମର ନିଜ ପୁତ୍ର ପରି ରକ୍ଷା କର।