ତା’ପରେ ଭଲି ମହିଳା ତାରା, ଯାହା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନର ମାଲିକା, ଦକ୍ଷିଣ ମାଧୁର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ତ ବିକଳ ହେବେ, ଏହିପରି ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ବାଲୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ। ସେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—“କାଳ ସବୁ ଜୀବନର ସମାପ୍ତିକାରୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଛ, ବିରୋଧ କରିପାରିଲ ନାହିଁ। ବାଲୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରି, ଯଦିଓ ସେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ ଏପରି ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ବିଧବା ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ମୁଁ କେବେ ଦୟାନୀୟ ନଥିଲି, ଏବେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟହୀନ ଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି। ଆମ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବ, ସେ ଯେଉଁଠି ସଂସ୍କାର ଓ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଏବେ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ, ତାଙ୍କ ଚାଚା ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେଖିବା ଅବସର ତୁମ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ହେବ। ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ମୋ ଦୂତିକଥା ଦିଅ, ତାଙ୍କ ମାଥାରେ ଚୁମ୍ବନ କର, କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ଦୂର ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛ। “ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହ, ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରିୟା ରୁମାଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇବ। ଏବେ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଶାସନ କର, ତୁମ ଭାଇ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ମୋ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ ଉତ୍ତର କାହିଁକି ଦେଉନାହ, ମୋ ପ୍ରିୟ? ଏହି ଶୋଭାମୟ ବାହୁକୁଳୀନୀ ମହିଳାମାନେ, ତୁମର ରାଣୀମାନେ, ଦେଖ।" ତାଙ୍କର ଏହି କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବାନରୀମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ବିକଳ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏପରି ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏତେ ଦିନ ପାଇଁ ଦୂରେ କାହିଁକି ଚାଲିଗଲ? ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ, ଓ ଶୋଭାମୟ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ମୋର ଅବିଚାରରେ କିଛି ତୁମ ପ୍ରତି ଅପ୍ରସନ୍ନତା ହୋଇଥାଏ, ମୋ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ବାନରବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଏ।" ତା’ପରେ ତାରା, ଅନ୍ୟ ବାନରୀମାନେ ସହିତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖରେ କାନ୍ଦି, ନିଷ୍ପାପ ରୂପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ଯେଉଁଠି ବାଲୀ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେଠି ଉପବାସ ରଖି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଏବେ ଚାପ୍ତର ଏକୋଇଶର ଶେଷ ହେଲା। ପୁଣି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ତାରାକୁ, ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ତାରା ଭଳି ଭୂଇଁରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଛନ୍ତି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ମୃଦୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମୀ ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏମିତି ଜଣେ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଦୁଃଖ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରୀର ତ ଜଳବୁଡ଼ିବା ବୁଲ୍ବୁଲିର ଭଳି ଅସ୍ଥାୟୀ—କିଏ ଏହିପାଇଁ ଶୋକ କରିବ? ଏହି ଅଙ୍ଗଦ ତୁମର ଜୀବନ୍ତ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ଚିନ୍ତା କର। ତୁମେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ନିଶ୍ଚିତ ଗତି ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣ, ତେଣୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକମାନେ ଶ୍ରେୟସ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ମାତ୍ର ଲୋକିକ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ବାଲୀପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ବାନର ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସେ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିଲେ, ମିଳନ, ଦାନ ଓ କ୍ଷମାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଜିତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବାନର ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ଏବେ ତୁମ ସୁରକ୍ଷିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୃଦୁତାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଙ୍ଗଦ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁ। ଏହି ବଂଶ ଚାଲିଚି, ଏବଂ ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ସେ ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ହେଉଛି କାଳର ନିୟମ। ବାନରରାଜଙ୍କୁ ଉଚିତ୍ କ୍ରିୟା କରାଯାଉ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ, ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି ଶାନ୍ତି ପାଇବ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପତିବିୟୋଗରେ ବିକଳ ତାରା ନିକଟସ୍ଥ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୋ ପାଇଁ ଏହି ହତ ବୀରଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା, ଏକ ଶତ ଅଙ୍ଗଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋର କୌଣସି ଅଧିକାର ବାନର ରାଜ୍ୟରେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ଅଙ୍ଗଦ ଉପରେ, ତାଙ୍କ ଚାଚା ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ। ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ ବିଷୟରେ ଏପରି ଭାବନା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ପୁତ୍ରଙ୍କ ସତ୍ୟାତ୍ମୀୟ, ମାତା ନୁହେଁ। ଏଠି ବା ପରଲୋକରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଶତ୍ରୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ବୀରଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ ରହିବା ଛାଡ଼ି, ବାନରରାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବାରେ କୌଣସି ଉପଯୁକ୍ତତା ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଭାବନାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଘଟଣା ସହିତ ଅଧ୍ୟାୟ ବାଇଶି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ଓ ଦୂର୍ବଳ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ବାଲୀ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବାଲୀ, ପରାଜିତ ହୋଇ, ଏବେ ବିଜୟୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାକ୍ୟରେ କହିଲେ—“ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋର ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉନାହ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବଳପୂର୍ବକ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲି, ମୋର ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ଯେ, ଆମ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଏକାସାଥି ଶୁଭ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା, କାରଣ ଭାତୃସ୍ନେହ ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି। ଆଜି ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କର, ମୁଁ ଆଜି ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯମଲୋକକୁ ଯାଉଛି। ଏବେ ଏକ ସାଥିରେ ମୁଁ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ବିଶାଳ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଅକଳୁଷିତ କୀର୍ତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ହେ ସୁଗ୍ରୀବ।