ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଯେତେବେଳେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ବେଦପାରାୟଣ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଏକ ଶତ ଗଡ଼ି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମର ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ତପୋଧନ ଆତ୍ମାକୁ ଅନେକ ଋଷିମୁନି, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ସହ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲାପରେ ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବସିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଖୁବ ଉତ୍ସୁକତା ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଭଗବନ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ କ'ଣ? ଏଠିରେ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଦୟାକରି ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି, ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ବସି, ଏହି ଭୂମିର ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ—"ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କୁଶ ନାମକ ଏକ ମହାତ୍ମା ଥିଲେ। ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମଶୀଳା ବିଦର୍ଭ ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ଚାରିଜଣ ଗୁଣବତୀ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଓ ବସୁ। ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ। କୁଶ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୋ ପୁଅମାନେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ; ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କର; ଏହିପରି ଚରିତ୍ର ଧରିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହେବ।’ ପିତାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। କୁଶାମ୍ବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୌଶାମ୍ବୀ, କୁଶନାଭ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହୋଦୟ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଏବଂ ବସୁ ଗିରିବ୍ରଜ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗର ଗଢ଼ିଲେ। ରାମ, ଏଠି ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବସୁଙ୍କ ଭୂମି; ଏଠି ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଗଧମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ସୁମାଗଧୀ ନଦୀ ମାଳା ପରି ବହୁଛି। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ବସୁଙ୍କ ଭୂମିର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ପୃଥିବୀକୁ ଉପଜାଉଛି। କୁଶନାଭ ରାଜା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମୁନି, ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ଏକ ଶତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଲାଭ କଲେ। ସେମାନେ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀଙ୍ଗାରିତ ଅଲଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ବର୍ଷାକାଳର ଏକ ଶତ ନଦୀ ପରି ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଉପରେ ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ପରି ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଶିରୋମଣି ସେଇ ଏକ ଶତ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କହିଲେ—‘ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଚାହୁଁଛି; ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ। ମାନବ ଶରୀର ଛାଡ଼, ଅମର ଓ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନ ଲାଭ କରିବା।’ ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—‘ମାନବ ଯୌବନ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟର; ମୋ ସହ ତୁମେ ଅମର ଓ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନୀ ହେବେ।’ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଏକ ଶତ କନ୍ୟା ହସି କହିଲେ—‘ହେ ଦେବ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣନ୍ତି। ତେବେ, ଆମକୁ ଅବହେଳା କାହିଁକି? ଆମେ କୁଶନାଭଙ୍କ କନ୍ୟା, ପିତାଙ୍କ ଅନୁଗତ; ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବାକୁ ଆମେ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ। ଆମ ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଅପମାନ କରିବା ଦିନ ଆସିନଉ। ଆମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ପିତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବର ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ପିତା ଆମର ନାଥ, ଦେବତା; ଯାହାକୁ ତିଁ ଦେବେ, ସେଇ ଆମର ପତି।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାୟୁଦେବ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ଆଉଁଠି ପରି ଛୋଟ ଦେହ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅତି ବିକଳ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଂଶୁ ନେଇ। ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାମାନେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ରାଜା କୁଶନାଭ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—"ଏହା କ'ଣ? ମୋ କନ୍ୟାମାନେ, କିଏ ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କଲା? କିଏ ତୁମମାନେ ଏପରି ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା? ତୁମେ ଘୁରୁଛ, କିନ୍ତୁ କିଛି କହୁନାହାଁ।" ଏପରି କହି ରାଜା ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶତ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ପିତା କୁଶନାଭଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ, ମୂର୍ଧା ନମାଇ କହିଲେ—"ପିତା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବାୟୁ ଆମକୁ ଅଧର୍ମରେ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନ, ସ୍୵ାଧୀନ ନୁହେଁ; ଆପଣ ଯଦି ଦେବେ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା। ବାୟୁଦେବ ଆମ କଥା ମାନିଲେ ନାହିଁ, ଅଧର୍ମ ପଥ ଅନୁସରି, ତେଣୁ ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେହରେ ଘାତ ଦେଲେ।" କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ କୁଶନାଭ ରାଜା ସେଇ ଏକ ଶତ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ...