ବାଲ କାଣ୍ଡର ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ, ଏହି କଥାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର, ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଔଦାର୍ୟ, ସତ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ଓ ଦୃଢ଼ ବାଦେ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛି? ଯିଏ ଶୁଭ ଚରିତ୍ରରେ ଚାଲିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଜୀବନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ? ଯିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, କ୍ରୋଧକୁ ନିକାସ କରିଥାଏ, ଓ ଯାହାର କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି? ମୋର ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି; ମୋର କୁତୁହଳ ବହୁତ ଅଧିକ। ଓ ମହାରାଶି, ତୁମେ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଜାଣିବାରେ ସକ୍ଷମ। ଏହାକୁ ଶୁଣି, ଋଷି ନାରଦ, ତିନି ଲୋକର ଜ୍ଞାନୀ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ବୋଲିଲେ, "ଶୁଣିବାକୁ ଦିଅ," ଓ ସନ୍ତୋଷର ସହିତ ଏହି କଥା କହିଲେ। "ତୁମେ ଯେଉଁ ବିଶେଷଣଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ଦୁର୍ଲଭ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି। ଶୁଣ।" ରାମ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ସେ ନିଜ ନିୟମରେ ଶୀଳବନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧୃଡ଼, ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ। ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଚରିତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଉଚ୍ଚ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ଚଉଡ଼ା ଦେହରେ ଓ ଦୀର୍ଘ ହାତରେ ସଜା ଅଛି। ସେ ଗୁଣ, ଦୀର୍ଘ ଗଳା, ମହାନ ଚେହେରା, ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ଗୁଣବତ୍ତା, ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଦୁର୍ଲଭ, ଶ୍ରୀ କୌସଳ୍ୟାର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ରାମ ନୀତି, ସତ୍ୟ, ଓ ଲୋକଙ୍କ ସୁଖର ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ। ସେ ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଶୁଚି, ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଓ ଧୈର୍ୟରେ ହିମାଲୟ ପରି। ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ମାହାନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକାରୀ। ସେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ଶାଖା ଜାଣେ, ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରାପ୍ତ। ଏହି ବିଶେଷଣଗୁଡିକ ସହିତ, ରାମ ନିଜ ଜୀବନରେ ସତ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଅବିଚଳିତ। ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପ୍ରବୀଣ, ଓ ଲୋକଙ୍କ ସୁଖରେ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ଅନୁକୂଳ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ନିୟୋଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌକେଇ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବୌନ୍ଦରେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ: "ରାମଙ୍କୁ ନିବାସ କରାଯିବା ଓ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜା କରାଯିବ।" ସତ୍ୟର ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରତି ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାରେ, ରାଜା ଦଶରଥ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଗଭୀର ଭାବରେ ମାନବତା ଥିଲେ, ତଥାପି ରାମକୁ ନିବାସକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ମହାନ ବୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କର ଆଦେଶ ମାନି, ଓ କୌକେଇଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ। ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରେମରେ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି କରି। ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ସୀତା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଜୀବନରେ ସମାନ, ତାଙ୍କର ସୁଖରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ଜନକଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ସେ ଦେବୀ ମାନ୍ୟତାର ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଦିଲ୍ଲୀ ହେବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୀତା ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ସହିତ ତାଙ୍କର ଦେଶବାସୀ ଓ ଦଶରଥ ଅଧିକ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଶ୍ରୀଙ୍ଗେବେର ନଗରରେ, ସେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଚାରିତ୍ରକୁ ଖୋଜିଲେ, ଓ ନିଶାଦ ମୁଖ୍ୟ ଗୁହା ସହ ମିଳିଲେ। ରାମ, ଗୁହା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ସୀତା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନେକ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି। ଚିତ୍ରକୁଟରେ ଭାରତ୍ଦ୍ବାଜଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ତିନିଜଣ ଏକ ସୁଖମୟ ବାସ ନିର୍ମାଣ କରିବାରେ ଲାଗି ବସିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପରି ଖୁସିରେ ବସିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାମ ଚିତ୍ରକୁଟରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ। ଦଶରଥ ନିଜ ପୁତ୍ର ପାଇଁ କଷ୍ଟ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କର ପରେ, ଭରତ, ବାସିଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଥମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ— ଯଦିଓ ସେ ରାଜ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ ନାହିଁ; ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କର ପାଦର କୌଶଳକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ମହାନ ରାମଙ୍କୁ ମିଳିବା ପରେ, ସେ ନିଜ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ର ସହିତ ବୋଲିଲେ। "ତୁମେ ଏକାକୀ ରାଜା, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ"; ଓ ମହାନ ରାମ, ଯିଏ ନିଜ ପିତାଙ୍କର ଆଦେଶକୁ ମାନି, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ପୁଣି ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କର ସାଣ୍ଡଲ୍ ଦେଇ ରାଜ୍ୟର ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ଭରତଙ୍କର ବଡ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅସାଧାରଣ ହେବାରେ ବ୍ୟତୀତ, ଭରତ ରାମଙ୍କର ପାଦକୁ ଛୁଆ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟବାନ୍ତ, ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ରାମଙ୍କର ପ୍ରତି ସମ୍ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ରାମ, ନଗରବାସୀଙ୍କର ଆଗମନକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନରେ, ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।