शक्यं दिवं चार्जयितुं वसुधां चापि शासितुम्। त्वत्तोऽहं वधमाकांक्षन् वार्यमाणोऽपि तारया
तुझ्या मार्गदर्शनाखाली स्वर्ग मिळवता येतो, पृथ्वीवर राज्य करता येतं; पण तरीही, तारा मला थांबवत असतानाही मी तुझ्या हातून मृत्यू मिळवण्याची इच्छा केली.
सुग्रीवेण सह भ्रात्रा द्वन्द्वयुद्धमुपागतः। इत्युक्त्वा वानरो रामं विरराम हरीश्वरः
मी सुग्रीव या भावासोबत समोरासमोर युद्ध केलं; असं म्हणून वानरांचा राजा रामाकडे पाहून गप्प बसला.
स तमाश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम्। साधुसम्मतया वाचा धर्मतत्त्वार्थयुक्तया
मग रामाने, धर्माचा अर्थ असलेली आणि सज्जनांना मान्य अशी मधुर वाणी बोलून स्पष्ट बुद्धी असलेल्या वालिला धीर दिला.
न संतापस्त्वया कार्य एतदर्थं प्लवङ्गम। न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम। वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः
हे वानरा, या गोष्टीसाठी तुला दुःख करायचं कारण नाही. आम्ही तुझ्या चिंतेचे कारण नाही, आणि तू स्वतःच्याही दुःखात राहू नकोस. आम्ही या सर्व गोष्टी धर्माने ठरवल्या आहेत.
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते। कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः
जो शिक्षा देतो आणि जो शिक्षा भोगतो, दोघांनीही आपापली कर्तव्ये पूर्ण केली की त्यांना दुःख वाटू नये.
तद् भवान् दण्डसंयोगादस्माद् विगतकल्मषः। गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां दण्डदिष्टेन वर्त्मना
म्हणून, तुला जे शिक्षेचं फळ मिळालं, त्याने तुझं पाप नाहीसं झालं आणि तू धर्माच्या मार्गाने आपली खरी प्रकृती मिळवलीस.
त्यज शोकं च मोहं च भयं च हृदये स्थितम्। त्वया विधानं हर्यग्र्य न शक्यमतिवर्तितुम्
आपल्या मनात असलेलं दुःख, मोह आणि भीती सोडून दे. हे श्रेष्ठ वानरा, तुझ्या नशिबात जे ठरलं आहे, ते टाळता येत नाही.
यथा त्वय्यङ्गदो नित्यं वर्तते वानरेश्वर। तथा वर्तेत सुग्रीवे मयि चापि न संशयः
जसा अङ्गद नेहमी तुझ्याशी निष्ठेने वागतो, तसाच सुग्रीव माझ्याशी वागेल, यात काहीच शंका नाही.
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः समाहितं धर्मपथानुवर्तितम्। निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः
महात्मा रामाच्या मधुर, विचारपूर्वक आणि धर्मयुक्त वचनं ऐकून, रणात निपुण असलेल्या त्या वानराने योग्य शब्दांनी उत्तर दिलं.
शराभितप्तेन विचेतसा मया प्रभाषितस्त्वं यदजानता विभो। इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम प्रसादितस्त्वं क्षम मे नरेश्वर
बाणांनी व्याकुळ झालेल्या आणि अज्ञानाने बोललेल्या माझ्या वचनांना, हे महेंद्रासारख्या सामर्थ्यवान आणि पराक्रमी राजन, तू शांतपणे स्वीकारलंस; मला माफ कर.
thumb|एकोनविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकोनविंशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणातील किष्किंधाकांडातील एकोणविसावा सर्ग ऐका.
स वानरमहाराजः शयानः शरपीडितः। प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत
तो वानरांचा महान राजा, बाणांनी जखमी होऊन पडला होता; त्याच्याशी कारणयुक्त बोलणं झालं, पण त्याने काहीच उत्तर दिलं नाही.
अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्। रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः
त्याचं शरीर दगडांनी फोडलं गेलं होतं, झाडांनीही जबर मार मिळाला होता, रामाच्या बाणांनी तो पूर्णपणे पिळून निघाला होता आणि शेवटी त्याला शुद्ध हरपली.
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे। हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम्
रामा च्या बाणाने युद्धात मारला गेलेला, वानरांमध्ये वाघासारखा असलेला आपला नवरा वालि याचा मृत्यू ताऱ्याने ऐकला.
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम्। निष्पपात भृशं तस्मादुद्विग्ना गिरिकन्दरात्
ती आपल्या मुलासह, प्रिय पतीच्या भयंकर मृत्यूची बातमी ऐकून, मनापासून व्याकुळ होऊन त्या डोंगराच्या गुहेतून धावून बाहेर आली.
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः। ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः
अंगदाच्या सोबतीचे बलवान वानर, राम धनुष्य घेऊन उभा आहे हे पाहताच, घाबरून सगळीकडे पळाले.
सा ददर्श ततस्त्रस्तान् हरीनापततो द्रुतम्। यूथादेव परिभ्रष्टान् मृगान् निहतयूथपान्
त्यानंतर तिने घाबरलेले वानर झुंडीपासून वेगळे पडलेले, जणू त्यांच्या कळपाचा प्रमुख मारला गेला आहे असे, धावत सुटलेले पाहिले.
तानुवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती। रामवित्रासितान् सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः
तीसुद्धा दुःखी होऊन, त्या दुःखी वानरांच्या जवळ गेली आणि रामाच्या भीतीने बाणांनी फोडलेल्या त्यांच्या सर्वांना उद्देशून बोलली.
वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः। तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः
हे वानरांनो, जे सिंहासारख्या राजाचे पुढचे साथीदार होता, त्याला सोडून तुम्ही इतके घाबरून आणि दुःखी होऊन का पळता?
राज्यहेतोः स चेद् भ्राता भ्रात्रा क्रूरेण पातितः। रामेण प्रहितैर्दूरान्मार्गणैर्दूरपातिभिः
राज्याच्या लोभासाठी जर एखाद्या भावाने आपल्या भावाला, रामाने दूरवरून सोडलेल्या भयंकर बाणांनी मारले असेल—
कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः। प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम्
वानरपत्नीचे बोलणे ऐकून, इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे वानर योग्य वेळी त्या स्त्रीला योग्य शब्दांत उत्तर देऊ लागले.
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम्। अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम्
तुझा मुलगा जिवंत असताना परत जा आणि अंगदाचे रक्षण कर. मृत्यू, रामाच्या रूपाने, वालीला मारून त्याला घेऊन चालला आहे.
क्षिप्तान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाश्च तथा शिलाः। वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः
वालीने मोठाले झाडे आणि मोठमोठ्या दगडांचा मारा केला, तरीही वज्रासारख्या कठीण बाणांनी तो जणू वज्रानेच पडला.
अभिभूतमिदं सर्वं विद्रुतं वानरं बलम्। अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे
या वानरांच्या सैन्याचा पराभव होऊन ते सर्वत्र पळाले आहेत, कारण वानरांमधील वाघ, इंद्रासारखा तेजस्वी वाली मारला गेला आहे.
रक्ष्यतां नगरी शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्। पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः
शूर वीरांनी नगरीचे रक्षण करावे आणि अंगदाचा युवराज म्हणून अभिषेक करावा; वानर आता वलीच्या पावलावर पाऊल ठेवणाऱ्या त्याच्या मुलाची सेवा करतील.
अथवारुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने। आविशन्ति च दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः
किंवा, सुंदर मुख असलेल्या सुभगे, तुला इथे दुसरे ठिकाण आवडत असेल तर, वानरांनी आजच लवकर किल्ल्यांत प्रवेश करावा.
अभार्याः सहभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः। लुब्धेभ्यो विप्रलब्धेभ्यस्तेभ्यो नः सुमहद्भयम्
इथे काही वनात राहणारे वानर एकटे आहेत, काही आपल्या पत्नींसह आहेत; त्या लोभी आणि फसवणूक करणाऱ्यांपासून आम्हाला मोठी भीती वाटते.
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना। आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी
ती स्त्री अगदी जवळ उभी असताना तिचे शब्द ऐकून, सुंदर हास्य असलेल्या तिने स्वतःला शोभेल असे उत्तर दिले.
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनापि किमात्मना। कपिसिंहे महाभागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति
माझ्या मुलाचा किंवा राज्याचा मला आता काय उपयोग, जेव्हा वानरांतील सिंह, माझा महान पती, आता नाहीसा झाला आहे?
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोकमूर्च्छिता। शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती
असे म्हणून ती रडत, शोकाने बेशुद्ध होऊन, दुःखात आपले डोके आणि छाती हातांनी मारत धावत निघून गेली.