धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान्। तत् क्षमो न विरोधस्ते सह तेन महात्मना
जसा पर्वत धातूंसाठी आधार असतो, तसा तो मोठ्या गुणांचा खजिना आहे; म्हणून अशा महात्म्याशी तुझा वाद असणे योग्य नाही.
दुर्जयेनाप्रमेयेण रामेण रणकर्मसु। शूर वक्ष्यामि ते किंचिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम्
राम युद्धात जिंकता न येणारा आणि मोजता न येणारा आहे; हे वीर, मी तुला काही सांगतो, पण तुला दुखावण्याचा माझा हेतू नाही.
श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम्। यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय
ऐक आणि तसेच कर; मी तुझ्या हिताचं सांगतो: सुग्रीवाला लवकर आणि योग्य रीतीने युवराज म्हणून अभिषेक कर.
विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन् यवीयसा। अहं हि ते क्षमं मन्ये तेन रामेण सौहृदम्
हे वीर राजा, लहान भावाशी वाद करू नकोस; रामाशी मैत्री करणे तुझ्यासाठी योग्य आहे, असे मला वाटते.
सुग्रीवेण च सम्प्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः। लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः
सुग्रीवाशी मैत्री कर, वैर दूर फेकून दे; तुझा हा लहान भाऊ वानर तुला जपायला हवा.
तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते। नहि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कंचन
तो इथे असो किंवा जवळपास, सर्व प्रकारे तो तुझा आप्त आहे; पृथ्वीवर त्याच्यासारखा तुला दुसरा नातेवाईक दिसत नाही.
दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम्। वैरमेतत् समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु
दान, सन्मान आणि योग्य पाहुणचार देऊन त्याला लगेच आपला मित्र कर; हे वैर सोड आणि तो तुझ्या बाजूला राहू दे.
सुग्रीवो विपुलग्रीवो महाबन्धुर्मतस्तव। भ्रातृसौहृदमालम्ब्य नान्या गतिरिहास्ति ते
सुग्रीव, रुंद गळ्याचा आणि मोठ्या मनाचा, माझ्या मते तुझा खरा मित्र आहे; भावाच्या स्नेहावर आधार ठेव, इथे तुझ्यासाठी दुसरा मार्ग नाही.
यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम्। याच्यमानः प्रियत्वेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे
जर तुला माझं प्रिय असं काही करायचं असेल, आणि मला हितचिंतक मानत असशील, तर प्रेमाने सांगितल्यावर माझं बोलणं ऐक आणि पाळ.
प्रसीद पथ्यं शृणु जल्पितं हि मे न रोषमेवानुविधातुमर्हसि। क्षमो हि ते कोशलराजसूनुना न विग्रहः शक्रसमानतेजसा
कृपा करून माझे हितकारक शब्द ऐक; केवळ रागाच्या मागे जाऊ नकोस. तू समर्थ आहेस, कोसलराजाच्या पुत्रा, आणि इंद्रासारख्या तेजस्वी व्यक्तीशी वाद करणे योग्य नाही.
तदा हि तारा हितमेव वाक्यं तं वालिनं पथ्यमिदं बभाषे। न रोचते तद् वचनं हि तस्य कालाभिपन्नस्य विनाशकाले
तेव्हा ताराने फक्त हिताचं बोलून वालिला हे योग्य शब्द सांगितले; पण काळाच्या प्रभावाने, विनाशकाळ जवळ आल्यामुळे, ते त्याला आवडलं नाही.
thumb|षोडशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षोडशः सर्गः ॥४-
आता सोळावा सर्ग ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील सोळावा सर्ग येथे संपतो.
तामेवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम्। वाली निर्भर्त्सयामास वचनं चेदमब्रवीत्
चंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा असलेल्या ताराने असे बोलताच, वालीने तिला थोडेसे रागावून उत्तर दिले.
गर्जतोऽस्य सुसंरब्धं भ्रातुः शत्रोर्विशेषतः। मर्षयिष्यामि केनापि कारणेन वरानने
सुंदर मुख असलेल्या तु, माझा शत्रू असलेल्या भावाचा हा संतापाने केलेला गर्जना मी कोणत्या कारणासाठी सहन करावा?
अधर्षितानां शूराणां समरेष्वनिवर्तिनाम्। धर्षणामर्षणं भीरु मरणादतिरिच्यते
अजिंक्य आणि रणभूमीत कधीही मागे न हटणाऱ्या शूर वीरांसाठी, अपमान सहन करणे हे मृत्यूपेक्षा जास्त दुःखदायक असते, हे भित्री.
सोढुं न च समर्थोऽहं युद्धकामस्य संयुगे। सुग्रीवस्य च संरम्भं हीनग्रीवस्य गर्जितम्
युद्धाची इच्छा असलेल्या सुग्रीवाचा आव्हान किंवा त्या दुर्बल गळ्याच्या गर्जना मी युद्धात सहन करू शकत नाही.
न च कार्यो विषादस्ते राघवं प्रति मत्कृते। धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च कथं पापं करिष्यति
माझ्यासाठी राघवाबद्दल तुला चिंता करण्याचं काहीच कारण नाही; तो धर्म जाणणारा आणि उपकार ओळखणारा आहे—तो कधीही चुकीचं कृत्य करणार नाही.
निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयोऽनुगच्छसि। सौहृदं दर्शितं तावन्मयि भक्तिस्त्वया कृता
स्त्रियांसह तू परत जा; पुन्हा माझ्या मागे का येतेस? तुझं मैत्र आणि भक्ती तू मला दाखवली आहेस.
प्रतियोत्स्याम्यहं गत्वा सुग्रीवं जहि सम्भ्रमम्। दर्पं चास्य विनेष्यामि न च प्राणैर्वियोक्ष्यते
मी जाऊन सुग्रीवासमोर उभा राहीन; तुझी चिंता दूर कर. मी त्याचा गर्व मोडून काढीन, पण त्याचा जीव जाणार नाही.
अहं ह्याजिस्थितस्यास्य करिष्यामि यदीप्सितम्। वृक्षैर्मुष्टिप्रहारैश्च पीडितः प्रतियास्यति
तो युद्धासाठी तयार असताना त्याला जे हवंय ते मी करीन; झाडांनी आणि मुठीने मारून मी त्याला मागे हटवीन.
न मे गर्वितमायस्तं सहिष्यति दुरात्मवान्। कृतं तारे सहायत्वं दर्शितं सौहृदं मयि
गर्वाने फुगलेल्या त्या दुष्टाला मी सहन करणार नाही; तारा, तू मदतीचं कर्तव्य पार पाडलंस आणि माझ्यावर आपुलकी दाखवली आहेस.
शापितासि मम प्राणैर्निवर्तस्व जनेन च। अलं जित्वा निवर्तिष्ये तमहं भ्रातरं रणे
माझ्या प्राणांची आणि लोकांची शपथ घेऊन सांगतो—तुला परत जायला सांगतो; पुरे झालं—त्याला युद्धात जिंकून मी परत येईन.
तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी। चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा प्रदक्षिणम्
मग तारा, गोड बोलून, रडत रडत वालीला मिठी मारली आणि हळूहळू त्याची प्रदक्षिणा केली.
ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रविद् विजयैषिणी। अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोकमोहिता
नंतर विजयाची इच्छा बाळगून, शुभ विधी करून, तज्ञ तारा स्त्रियांसह अंतःपुरात गेली, पण तिच्या मनात दुःख भरलेलं होतं.
प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिः स्वमालयम्। नगर्या निर्ययौ क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन्
तारा स्त्रियांसह आपल्या महालात गेल्यावर, प्रचंड संतापलेला वाली नागासारखा फुत्कार देत नगराबाहेर पडला.
स निःश्वस्य महारोषो वाली परमवेगवान्। सर्वतश्चारयन् दृष्टिं शत्रुदर्शनकांक्षया
तीव्र रागाने भरलेला वाली मोठ्याने श्वास घेत होता आणि शत्रूला पाहण्याच्या इच्छेने सर्वत्र नजर फिरवत होता.
स ददर्श ततः श्रीमान् सुग्रीवं हेमपिङ्गलम्। सुसंवीतमवष्टब्धं दीप्यमानमिवानलम्
मग त्या तेजस्वी वालीनं सोन्यासारखा पिवळसर, सुंदर अलंकार घातलेला, तेजस्वी सुग्रीव पाहिला.
स वाली गाढसंवीतो मुष्टिमुद्यम्य वीर्यवान्। सुग्रीवमेवाभिमुखो ययौ योद्धुं कृतक्षणः
मजबूतपणे कमरबंद बांधून, वालीने मुठ उंचावली आणि त्या क्षणीच युद्धासाठी सज्ज होऊन सुग्रीवाकडे गेला.
श्लिष्टं मुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरमागतः। सुग्रीवोऽपि समुद्दिश्य वालिनं हेममालिनम्
मुठ घट्ट आवळून, अधिकच संतापाने सुग्रीवही सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेल्या वालीकडे लक्ष करून पुढे गेला.
तं वाली क्रोधताम्राक्षः सुग्रीवं रणकोविदम्। आपतन्तं महावेगमिदं वचनमब्रवीत्
रागाने डोळे लाल झालेल्या वालीनं, रणकौशल्य असलेल्या, वेगाने धावणाऱ्या सुग्रीवाला हे शब्द सांगितले: