thumb|पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील पंधरावा सर्ग ऐका.
अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः। शुश्रावान्तःपुरगतो वाली भ्रातुरमर्षणः
मग, आपल्या भावावर रागावलेला वानरराज वाली, अंतःपुरात असताना, महात्मा सुग्रीवाचा तो गजर ऐकला.
श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम्। मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापादितो महान्
सुग्रीवाचा तो सर्व प्राण्यांना हादरवणारा गजर ऐकून, वालीचा गर्व क्षणात नाहीसा झाला आणि मोठा राग उफाळून आला.
ततो रोषपरीताङ्गो वाली स कनकप्रभः। उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः
मग रागाने अंगभर भरलेला, सोन्यासारखा चमकणारा वाली, जणू सूर्याला डाग लागल्यावर तो फिकट पडतो तसा, क्षणात तेजहीन झाला.
वाली दंष्ट्राकरालस्तु क्रोधाद् दीप्ताग्निलोचनः। भात्युत्पतितपद्माभः समृणाल इव ह्रदः
रागाने त्याच्या डोळ्यांत अग्नीप्रमाणे ज्वाला पेटल्या, दात आणि हात बाहेर आलेले, आणि तो जणू फुललेल्या कमळांनी व कांड्यांनी भरलेल्या सरोवरासारखा भासत होता.
शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः। वेगेन च पदन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम्
तो असह्य आवाज ऐकून, वानरराज वाली तिथून उडी मारून बाहेर आला आणि वेगाने पाय आपटत जणू पृथ्वी फाडतो आहे असं वाटलं.
तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद् दर्शितसौहृदा। उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः
ताराने त्याला प्रेमाने मिठी मारली, आपली मैत्री दाखवली आणि घाबरलेल्या, गोंधळलेल्या अवस्थेत त्याच्या हितासाठी काही शब्द सांगितले.
साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम्। शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम्
वीर, नदीच्या लाटेसारखा आलेला हा राग तू आवर, सकाळी झोपेतून उठल्यावर जशी घातलेली माळ काढून टाकतोस तशी ही चिड सोडून दे.
काल्यमेतेन संग्रामं करिष्यसि च वानर। वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते
तू सकाळी त्याच्याशी युद्ध करशील, हे वानरा; तुझ्या शत्रूंची संख्या कितीही असली तरी, तुझ्यात कसलाही दुर्बलपणा नाही, हे वीर.
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते। श्रूयतामभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यते
तुझं असं अचानक बाहेर पडणं मला अजून पसंत नाही; ऐक, मी तुला का थांबवत आहे ते सांगते.
पूर्वमापतितः क्रोधात् स त्वामाह्वयते युधि। निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः
पूर्वी तो रागाने तुला युद्धासाठी बोलावायला आला होता; पण जेव्हा तू समोर गेलास आणि त्याला हरवलंस, तेव्हा तो मार खात सर्व दिशांना पळून गेला.
त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः। इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे
आता तू त्याला हरवलंस, विशेषतः त्याला त्रास दिलास, म्हणून तो पुन्हा इथे येऊन तुला पुन्हा आव्हान देतोय, हे मला शंका वाटते.
दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः। निनादस्य च संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम्
तो जसा गर्जतोय त्यातला गर्व, निर्धार आणि गजरातील अस्वस्थपणा हे काही साधं कारण नाही.
नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम्। अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति
मला वाटत नाही की सुग्रीव इथे एकटाच आला आहे; तो नक्कीच कुणावर तरी विश्वास ठेवून, त्याच्या मदतीमुळेच इतका गर्जतो आहे.
प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः। नापरीक्षितवीर्येण सुग्रीवः सख्यमेष्यति
मुळातूनच हा वानर कुशल आणि बुद्धिमान आहे; सुग्रीव कोणाची ताकद न पाहता मैत्री करणार नाही.
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं वनान्तमुपनिर्गतः। प्रवृत्तिस्तेन कथिता चारैरासीन्निवेदिता
हा अंगद नावाचा तरुण राजकुमार जंगलाच्या आत गेला होता; त्याने मिळवलेली माहिती गुप्तहेरांनी सांगितली.
अयोध्याधिपतेः पुत्रौ शूरौ समरदुर्जयौ। इक्ष्वाकूणां कुले जातौ प्रथितौ रामलक्ष्मणौ
अयोध्येच्या राजाचे हे दोन सुप्रसिद्ध पुत्र, राम आणि लक्ष्मण, इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेले, युद्धात पराक्रमी आणि अजिंक्य आहेत.
सुग्रीवप्रियकामार्थं प्राप्तौ तत्र दुरासदौ। स ते भ्रातुर्हि विख्यातः सहायो रणकर्मणि
सुग्रीवाच्या प्रिय इच्छा पूर्ण करण्यासाठी, हे दोघे तिथे आले आहेत आणि त्यांना जिंकणे कठीण आहे; तुझ्या भावाचा हा प्रसिद्ध साथीदार युद्धात मदत करतो.
रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः। निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः
राम हा शत्रूंचा नाश करणारा आहे, तो युगाच्या शेवटी उठणाऱ्या अग्नीप्रमाणे आहे; तो सज्जनांसाठी छाया देणारे झाड आहे आणि संकटात असणाऱ्यांसाठी श्रेष्ठ आश्रय आहे.
आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम्। ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो निदेशे निरतः पितुः
तो दुःखी लोकांचा आधार आहे आणि कीर्तीचा एकमेव पात्र आहे; ज्ञान आणि समज याने युक्त असून, तो वडिलांच्या आज्ञेत नेहमीच तत्पर असतो.
धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान्। तत् क्षमो न विरोधस्ते सह तेन महात्मना
जसा पर्वत धातूंसाठी आधार असतो, तसा तो मोठ्या गुणांचा खजिना आहे; म्हणून अशा महात्म्याशी तुझा वाद असणे योग्य नाही.
दुर्जयेनाप्रमेयेण रामेण रणकर्मसु। शूर वक्ष्यामि ते किंचिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम्
राम युद्धात जिंकता न येणारा आणि मोजता न येणारा आहे; हे वीर, मी तुला काही सांगतो, पण तुला दुखावण्याचा माझा हेतू नाही.
श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम्। यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय
ऐक आणि तसेच कर; मी तुझ्या हिताचं सांगतो: सुग्रीवाला लवकर आणि योग्य रीतीने युवराज म्हणून अभिषेक कर.
विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन् यवीयसा। अहं हि ते क्षमं मन्ये तेन रामेण सौहृदम्
हे वीर राजा, लहान भावाशी वाद करू नकोस; रामाशी मैत्री करणे तुझ्यासाठी योग्य आहे, असे मला वाटते.
सुग्रीवेण च सम्प्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः। लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः
सुग्रीवाशी मैत्री कर, वैर दूर फेकून दे; तुझा हा लहान भाऊ वानर तुला जपायला हवा.
तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते। नहि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कंचन
तो इथे असो किंवा जवळपास, सर्व प्रकारे तो तुझा आप्त आहे; पृथ्वीवर त्याच्यासारखा तुला दुसरा नातेवाईक दिसत नाही.
दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम्। वैरमेतत् समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु
दान, सन्मान आणि योग्य पाहुणचार देऊन त्याला लगेच आपला मित्र कर; हे वैर सोड आणि तो तुझ्या बाजूला राहू दे.
सुग्रीवो विपुलग्रीवो महाबन्धुर्मतस्तव। भ्रातृसौहृदमालम्ब्य नान्या गतिरिहास्ति ते
सुग्रीव, रुंद गळ्याचा आणि मोठ्या मनाचा, माझ्या मते तुझा खरा मित्र आहे; भावाच्या स्नेहावर आधार ठेव, इथे तुझ्यासाठी दुसरा मार्ग नाही.
यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम्। याच्यमानः प्रियत्वेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे
जर तुला माझं प्रिय असं काही करायचं असेल, आणि मला हितचिंतक मानत असशील, तर प्रेमाने सांगितल्यावर माझं बोलणं ऐक आणि पाळ.
प्रसीद पथ्यं शृणु जल्पितं हि मे न रोषमेवानुविधातुमर्हसि। क्षमो हि ते कोशलराजसूनुना न विग्रहः शक्रसमानतेजसा
कृपा करून माझे हितकारक शब्द ऐक; केवळ रागाच्या मागे जाऊ नकोस. तू समर्थ आहेस, कोसलराजाच्या पुत्रा, आणि इंद्रासारख्या तेजस्वी व्यक्तीशी वाद करणे योग्य नाही.