वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु चेष्टते। यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन् स विनिवर्तते
'वाळी माझ्या बाणाने घायाळ होऊन जंगलात धुळीत लोळत असेपर्यंत, तो जर माझ्या नजरेसमोर आला आणि जिवंत परत गेला—'
ततो दोषेण मागच्छेत् सद्यो गर्हेच्च मां भवान्। प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः
'तर मग माझी चूक समजून तू लगेच माझ्यावर दोष ठेवू शकतोस; पण तुझ्या समोर मी सात साल वृक्ष एका बाणाने भेदले आहेत.'
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथंचन। सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि संभ्रमम्
'धर्माच्या इच्छेने मी कधीही खोटे बोलणार नाही; मी माझे वचन पूर्ण करीन—तू आता संकोच सोड.'
प्रसूतं कलमक्षेत्रं वर्षेणेव शतक्रतुः। तदाह्वाननिमित्तं च वालिनो हेममालिनः
'जसा इंद्र पावसाने शेतात धान्य पिकवतो, तसा वाळी या सोन्याच्या माळेधारी शत्रूच्या आव्हानासाठी—'
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद् येन वानरः। जितकाशी जयश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरात्
'सुग्रीवा, तो वानर बाहेर येईल असा आवाज कर, जो विजयाचा गर्व करतो आणि पूर्वी तुझ्यामुळे चिडला आहे.'
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः। रिपूणां धर्षितं श्रुत्वा मर्षयन्ति न संयुगे
'वाळी युद्धासाठी आतुरतेने ताबडतोब बाहेर येईल; शत्रूंनी आव्हान दिल्याचे कळल्यावर तो युद्धात ते सहन करणार नाही.'
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः। स तु रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः
स्वतःची ताकद माहिती असून, विशेषतः स्त्रियांसमोर, सुवर्णासारखा चमकणारा सुग्रीव रामाचं बोलणं लक्ष देऊन ऐकू लागला.
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम्। तत्र शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः
त्याने इतक्या जोरात डराव डराव केला की जणू आकाश फाटलं असावं; त्या आवाजाने घाबरलेल्या गायींची चमक हरपली आणि त्या पळून गेल्या.
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः। द्रवन्ति च मृगाः शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः। पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः
राजाच्या चुकीमुळे घाबरलेल्या कुलवधूंप्रमाणे प्राणी घाबरून वेगाने पळू लागले, जणू रणात हरलेले घोडे; आणि पक्षी जणू पुण्य संपल्यासारखे पृथ्वीवर कोसळले.
ततः स जीमूतकृतप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत् त्वरया प्रतीतः। सूर्यात्मजः शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः
मग सूर्यपुत्र, ज्याचं शौर्य आणि तेज वाढलं होतं, त्याने मेघगर्जनेसारखा प्रचंड आवाज केला, जणू वाऱ्याने उसळलेल्या नदीच्या लाटा.
thumb|पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील पंधरावा सर्ग ऐका.
अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः। शुश्रावान्तःपुरगतो वाली भ्रातुरमर्षणः
मग, आपल्या भावावर रागावलेला वानरराज वाली, अंतःपुरात असताना, महात्मा सुग्रीवाचा तो गजर ऐकला.
श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम्। मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापादितो महान्
सुग्रीवाचा तो सर्व प्राण्यांना हादरवणारा गजर ऐकून, वालीचा गर्व क्षणात नाहीसा झाला आणि मोठा राग उफाळून आला.
ततो रोषपरीताङ्गो वाली स कनकप्रभः। उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः
मग रागाने अंगभर भरलेला, सोन्यासारखा चमकणारा वाली, जणू सूर्याला डाग लागल्यावर तो फिकट पडतो तसा, क्षणात तेजहीन झाला.
वाली दंष्ट्राकरालस्तु क्रोधाद् दीप्ताग्निलोचनः। भात्युत्पतितपद्माभः समृणाल इव ह्रदः
रागाने त्याच्या डोळ्यांत अग्नीप्रमाणे ज्वाला पेटल्या, दात आणि हात बाहेर आलेले, आणि तो जणू फुललेल्या कमळांनी व कांड्यांनी भरलेल्या सरोवरासारखा भासत होता.
शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः। वेगेन च पदन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम्
तो असह्य आवाज ऐकून, वानरराज वाली तिथून उडी मारून बाहेर आला आणि वेगाने पाय आपटत जणू पृथ्वी फाडतो आहे असं वाटलं.
तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद् दर्शितसौहृदा। उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः
ताराने त्याला प्रेमाने मिठी मारली, आपली मैत्री दाखवली आणि घाबरलेल्या, गोंधळलेल्या अवस्थेत त्याच्या हितासाठी काही शब्द सांगितले.
साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम्। शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम्
वीर, नदीच्या लाटेसारखा आलेला हा राग तू आवर, सकाळी झोपेतून उठल्यावर जशी घातलेली माळ काढून टाकतोस तशी ही चिड सोडून दे.
काल्यमेतेन संग्रामं करिष्यसि च वानर। वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते
तू सकाळी त्याच्याशी युद्ध करशील, हे वानरा; तुझ्या शत्रूंची संख्या कितीही असली तरी, तुझ्यात कसलाही दुर्बलपणा नाही, हे वीर.
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते। श्रूयतामभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यते
तुझं असं अचानक बाहेर पडणं मला अजून पसंत नाही; ऐक, मी तुला का थांबवत आहे ते सांगते.
पूर्वमापतितः क्रोधात् स त्वामाह्वयते युधि। निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः
पूर्वी तो रागाने तुला युद्धासाठी बोलावायला आला होता; पण जेव्हा तू समोर गेलास आणि त्याला हरवलंस, तेव्हा तो मार खात सर्व दिशांना पळून गेला.
त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः। इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे
आता तू त्याला हरवलंस, विशेषतः त्याला त्रास दिलास, म्हणून तो पुन्हा इथे येऊन तुला पुन्हा आव्हान देतोय, हे मला शंका वाटते.
दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः। निनादस्य च संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम्
तो जसा गर्जतोय त्यातला गर्व, निर्धार आणि गजरातील अस्वस्थपणा हे काही साधं कारण नाही.
नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम्। अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति
मला वाटत नाही की सुग्रीव इथे एकटाच आला आहे; तो नक्कीच कुणावर तरी विश्वास ठेवून, त्याच्या मदतीमुळेच इतका गर्जतो आहे.
प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः। नापरीक्षितवीर्येण सुग्रीवः सख्यमेष्यति
मुळातूनच हा वानर कुशल आणि बुद्धिमान आहे; सुग्रीव कोणाची ताकद न पाहता मैत्री करणार नाही.
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं वनान्तमुपनिर्गतः। प्रवृत्तिस्तेन कथिता चारैरासीन्निवेदिता
हा अंगद नावाचा तरुण राजकुमार जंगलाच्या आत गेला होता; त्याने मिळवलेली माहिती गुप्तहेरांनी सांगितली.
अयोध्याधिपतेः पुत्रौ शूरौ समरदुर्जयौ। इक्ष्वाकूणां कुले जातौ प्रथितौ रामलक्ष्मणौ
अयोध्येच्या राजाचे हे दोन सुप्रसिद्ध पुत्र, राम आणि लक्ष्मण, इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेले, युद्धात पराक्रमी आणि अजिंक्य आहेत.
सुग्रीवप्रियकामार्थं प्राप्तौ तत्र दुरासदौ। स ते भ्रातुर्हि विख्यातः सहायो रणकर्मणि
सुग्रीवाच्या प्रिय इच्छा पूर्ण करण्यासाठी, हे दोघे तिथे आले आहेत आणि त्यांना जिंकणे कठीण आहे; तुझ्या भावाचा हा प्रसिद्ध साथीदार युद्धात मदत करतो.
रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः। निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः
राम हा शत्रूंचा नाश करणारा आहे, तो युगाच्या शेवटी उठणाऱ्या अग्नीप्रमाणे आहे; तो सज्जनांसाठी छाया देणारे झाड आहे आणि संकटात असणाऱ्यांसाठी श्रेष्ठ आश्रय आहे.
आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम्। ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो निदेशे निरतः पितुः
तो दुःखी लोकांचा आधार आहे आणि कीर्तीचा एकमेव पात्र आहे; ज्ञान आणि समज याने युक्त असून, तो वडिलांच्या आज्ञेत नेहमीच तत्पर असतो.