विसार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः। सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद् भृशम्
किष्किंधेला आणि जंगलाला आवडणारा, रुंद गळ्याचा सुग्रीव सर्वत्र नजर फिरवत होता आणि त्याला फार राग आला.
ततस्तु निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत्। परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्
मग त्याने भीषण गर्जना करत युद्धासाठी आव्हान दिले. आपल्या साथीदारांनी वेढलेला तो, आकाश फाडल्यासारखे आवाज करत होता.
गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरःसरः। अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्ततः
तो वाऱ्याच्या वेगाने पुढे जाणाऱ्या मोठ्या मेघासारखा गरजत होता. त्याची चाल गर्विष्ठ सिंहासारखी आणि तेज उगवत्या सूर्यासारखे होते.
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्। हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम्
कर्मदक्ष रामाला पाहून सुग्रीव म्हणाला, 'हे राम, आपण किष्किंधेला पोहोचलो आहोत. ही नगरी सोन्याच्या तोरणांनी सजलेली असून वानरांच्या जाळ्याने वेढलेली आहे.'
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम्। प्रतिज्ञा या कृता वीर त्वया वालिवधे पुरा
'आपण आता ध्वजांनी आणि यंत्रांनी समृद्ध असलेल्या वाळीच्या किष्किंधा नगरीत आलो आहोत. हे वीर, वाळीला मारण्याचे जे वचन तू दिले होतेस, ते आता पूर्ण कर.'
सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः। एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः
'त्या वचनाची लवकरच पूर्तता कर, जणू काळच समोर आला आहे.' असे सुग्रीवाने म्हटल्यावर धर्मशील रामाने उत्तर दिले.
तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः। कृताभिज्ञानचिह्नस्त्वमनया गजसाह्वया
शत्रूंचा नाश करणारा राम सुग्रीवाला म्हणाला, 'ही गजसाह्वय माळ, जी लक्ष्मणाने तुझ्या गळ्यात ओळख म्हणून घातली आहे—'
लक्ष्मणेन समुत्पाट्य एषा कण्ठे कृता तव। शोभसेऽप्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया
—'ही माळ लक्ष्मणाने तुझ्या गळ्यात घातली आहे. या माळेने, हे वीर, तू आणखीच शोभून दिसतोस.'
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया। अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर
'जसे आकाशात ताऱ्यांच्या हाराने सूर्य वेगळा भासतो, तसेच आज वाळीमुळे तुझ्या मनातील भीती आणि वैर—'
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे। मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम्
'मी एकच बाण सोडून युद्धात तुझे वैर संपवीन; सुग्रीवा, मला तुझ्या शत्रू असलेल्या भावाचा दाखला दे.'
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु चेष्टते। यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन् स विनिवर्तते
'वाळी माझ्या बाणाने घायाळ होऊन जंगलात धुळीत लोळत असेपर्यंत, तो जर माझ्या नजरेसमोर आला आणि जिवंत परत गेला—'
ततो दोषेण मागच्छेत् सद्यो गर्हेच्च मां भवान्। प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः
'तर मग माझी चूक समजून तू लगेच माझ्यावर दोष ठेवू शकतोस; पण तुझ्या समोर मी सात साल वृक्ष एका बाणाने भेदले आहेत.'
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथंचन। सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि संभ्रमम्
'धर्माच्या इच्छेने मी कधीही खोटे बोलणार नाही; मी माझे वचन पूर्ण करीन—तू आता संकोच सोड.'
प्रसूतं कलमक्षेत्रं वर्षेणेव शतक्रतुः। तदाह्वाननिमित्तं च वालिनो हेममालिनः
'जसा इंद्र पावसाने शेतात धान्य पिकवतो, तसा वाळी या सोन्याच्या माळेधारी शत्रूच्या आव्हानासाठी—'
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद् येन वानरः। जितकाशी जयश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरात्
'सुग्रीवा, तो वानर बाहेर येईल असा आवाज कर, जो विजयाचा गर्व करतो आणि पूर्वी तुझ्यामुळे चिडला आहे.'
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः। रिपूणां धर्षितं श्रुत्वा मर्षयन्ति न संयुगे
'वाळी युद्धासाठी आतुरतेने ताबडतोब बाहेर येईल; शत्रूंनी आव्हान दिल्याचे कळल्यावर तो युद्धात ते सहन करणार नाही.'
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः। स तु रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः
स्वतःची ताकद माहिती असून, विशेषतः स्त्रियांसमोर, सुवर्णासारखा चमकणारा सुग्रीव रामाचं बोलणं लक्ष देऊन ऐकू लागला.
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम्। तत्र शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः
त्याने इतक्या जोरात डराव डराव केला की जणू आकाश फाटलं असावं; त्या आवाजाने घाबरलेल्या गायींची चमक हरपली आणि त्या पळून गेल्या.
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः। द्रवन्ति च मृगाः शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः। पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः
राजाच्या चुकीमुळे घाबरलेल्या कुलवधूंप्रमाणे प्राणी घाबरून वेगाने पळू लागले, जणू रणात हरलेले घोडे; आणि पक्षी जणू पुण्य संपल्यासारखे पृथ्वीवर कोसळले.
ततः स जीमूतकृतप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत् त्वरया प्रतीतः। सूर्यात्मजः शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः
मग सूर्यपुत्र, ज्याचं शौर्य आणि तेज वाढलं होतं, त्याने मेघगर्जनेसारखा प्रचंड आवाज केला, जणू वाऱ्याने उसळलेल्या नदीच्या लाटा.
thumb|पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील पंधरावा सर्ग ऐका.
अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः। शुश्रावान्तःपुरगतो वाली भ्रातुरमर्षणः
मग, आपल्या भावावर रागावलेला वानरराज वाली, अंतःपुरात असताना, महात्मा सुग्रीवाचा तो गजर ऐकला.
श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम्। मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापादितो महान्
सुग्रीवाचा तो सर्व प्राण्यांना हादरवणारा गजर ऐकून, वालीचा गर्व क्षणात नाहीसा झाला आणि मोठा राग उफाळून आला.
ततो रोषपरीताङ्गो वाली स कनकप्रभः। उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः
मग रागाने अंगभर भरलेला, सोन्यासारखा चमकणारा वाली, जणू सूर्याला डाग लागल्यावर तो फिकट पडतो तसा, क्षणात तेजहीन झाला.
वाली दंष्ट्राकरालस्तु क्रोधाद् दीप्ताग्निलोचनः। भात्युत्पतितपद्माभः समृणाल इव ह्रदः
रागाने त्याच्या डोळ्यांत अग्नीप्रमाणे ज्वाला पेटल्या, दात आणि हात बाहेर आलेले, आणि तो जणू फुललेल्या कमळांनी व कांड्यांनी भरलेल्या सरोवरासारखा भासत होता.
शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः। वेगेन च पदन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम्
तो असह्य आवाज ऐकून, वानरराज वाली तिथून उडी मारून बाहेर आला आणि वेगाने पाय आपटत जणू पृथ्वी फाडतो आहे असं वाटलं.
तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद् दर्शितसौहृदा। उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः
ताराने त्याला प्रेमाने मिठी मारली, आपली मैत्री दाखवली आणि घाबरलेल्या, गोंधळलेल्या अवस्थेत त्याच्या हितासाठी काही शब्द सांगितले.
साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम्। शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम्
वीर, नदीच्या लाटेसारखा आलेला हा राग तू आवर, सकाळी झोपेतून उठल्यावर जशी घातलेली माळ काढून टाकतोस तशी ही चिड सोडून दे.
काल्यमेतेन संग्रामं करिष्यसि च वानर। वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते
तू सकाळी त्याच्याशी युद्ध करशील, हे वानरा; तुझ्या शत्रूंची संख्या कितीही असली तरी, तुझ्यात कसलाही दुर्बलपणा नाही, हे वीर.
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते। श्रूयतामभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यते
तुझं असं अचानक बाहेर पडणं मला अजून पसंत नाही; ऐक, मी तुला का थांबवत आहे ते सांगते.