त्रेताग्नयोऽपि दीप्यन्ते धूमो ह्येष प्रदृश्यते। वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान् कपोताङ्गारुणो घनः
इथे त्रेतायुगातील अग्नीही प्रज्वलित आहेत; हा धूर, कबुतराच्या रंगासारखा लालसर, झाडांच्या टोकांना वेढल्यासारखा दिसतो.
एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूमसंसक्तमस्तकाः। मेघजालप्रतिच्छन्ना वैडूर्यगिरयो यथा
हे झाडे त्यांच्या टोकांना धुराने झाकलेली दिसतात, जणू काही मेघांच्या गडद थरांनी झाकलेले वैडूर्याचे डोंगर आहेत.
कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तेषामुद्दिश्य राघव। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः संहताञ्जलिः
हे राघवा, लक्ष्मणासह, एकाग्र मनाने हात जोडून त्या ऋषींना नमस्कार कर.
प्रणमन्ति हि ये तेषामृषीणां भावितात्मनाम्। न तेषामशुभं किंचिच्छरीरे राम विद्यते
हे राम, जे शुद्ध अंतःकरण असलेल्या या ऋषींना वंदन करतात, त्यांच्या शरीराला कधीच कोणतेही अशुभ लागत नाही.
ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृताञ्जलिः। समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत्
मग राम आणि त्याचा भाऊ लक्ष्मण, दोघांनी हात जोडून त्या महात्मा ऋषींना वंदन केले.
अभिवाद्य च धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः। सुग्रीवो वानराश्चैव जम्मुः संहृष्टमानसाः
वंदन करून, धर्मात्मा राम आणि त्याचा भाऊ लक्ष्मण, सुग्रीव आणि वानरांसह, आनंदाने पुढे निघाले.
ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात् सप्तजनाश्रमात्। ददृशुस्तां दुराधर्षां किष्किन्धां वालिपालिताम्
सप्तजनांच्या आश्रमापासून बरीच दूर चालत गेल्यावर, त्यांनी वाळीच्या राज्यातील ती दुर्गम किष्किंधा पाहिली.
ततस्तु रामानुजरामवानराः प्रगृह्य शस्त्राण्युदितोग्रतेजसः। पुरीं सुरेशात्मजवीर्यपालितां वधाय शत्रोः पुनरागतास्त्विह
मग राम, त्याचा भाऊ आणि वानर, शस्त्रं हातात घेऊन, तेजाने उजळून, देवेंद्रपुत्राच्या सामर्थ्याने राखल्या गेलेल्या त्या नगरीत शत्रूच्या वधासाठी पुन्हा आले.
thumb|चतुर्दशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशः सर्गः ॥४-
श्रीवाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील चौदावा अध्याय ऐका.
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम्। वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने
सर्वजण लवकरच वाळीच्या किष्किंधा नगरीकडे गेले आणि झाडांच्या आड लपून घनदाट जंगलात उभे राहिले.
विसार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः। सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद् भृशम्
किष्किंधेला आणि जंगलाला आवडणारा, रुंद गळ्याचा सुग्रीव सर्वत्र नजर फिरवत होता आणि त्याला फार राग आला.
ततस्तु निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत्। परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्
मग त्याने भीषण गर्जना करत युद्धासाठी आव्हान दिले. आपल्या साथीदारांनी वेढलेला तो, आकाश फाडल्यासारखे आवाज करत होता.
गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरःसरः। अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्ततः
तो वाऱ्याच्या वेगाने पुढे जाणाऱ्या मोठ्या मेघासारखा गरजत होता. त्याची चाल गर्विष्ठ सिंहासारखी आणि तेज उगवत्या सूर्यासारखे होते.
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्। हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम्
कर्मदक्ष रामाला पाहून सुग्रीव म्हणाला, 'हे राम, आपण किष्किंधेला पोहोचलो आहोत. ही नगरी सोन्याच्या तोरणांनी सजलेली असून वानरांच्या जाळ्याने वेढलेली आहे.'
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम्। प्रतिज्ञा या कृता वीर त्वया वालिवधे पुरा
'आपण आता ध्वजांनी आणि यंत्रांनी समृद्ध असलेल्या वाळीच्या किष्किंधा नगरीत आलो आहोत. हे वीर, वाळीला मारण्याचे जे वचन तू दिले होतेस, ते आता पूर्ण कर.'
सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः। एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः
'त्या वचनाची लवकरच पूर्तता कर, जणू काळच समोर आला आहे.' असे सुग्रीवाने म्हटल्यावर धर्मशील रामाने उत्तर दिले.
तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः। कृताभिज्ञानचिह्नस्त्वमनया गजसाह्वया
शत्रूंचा नाश करणारा राम सुग्रीवाला म्हणाला, 'ही गजसाह्वय माळ, जी लक्ष्मणाने तुझ्या गळ्यात ओळख म्हणून घातली आहे—'
लक्ष्मणेन समुत्पाट्य एषा कण्ठे कृता तव। शोभसेऽप्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया
—'ही माळ लक्ष्मणाने तुझ्या गळ्यात घातली आहे. या माळेने, हे वीर, तू आणखीच शोभून दिसतोस.'
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया। अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर
'जसे आकाशात ताऱ्यांच्या हाराने सूर्य वेगळा भासतो, तसेच आज वाळीमुळे तुझ्या मनातील भीती आणि वैर—'
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे। मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम्
'मी एकच बाण सोडून युद्धात तुझे वैर संपवीन; सुग्रीवा, मला तुझ्या शत्रू असलेल्या भावाचा दाखला दे.'
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु चेष्टते। यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन् स विनिवर्तते
'वाळी माझ्या बाणाने घायाळ होऊन जंगलात धुळीत लोळत असेपर्यंत, तो जर माझ्या नजरेसमोर आला आणि जिवंत परत गेला—'
ततो दोषेण मागच्छेत् सद्यो गर्हेच्च मां भवान्। प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः
'तर मग माझी चूक समजून तू लगेच माझ्यावर दोष ठेवू शकतोस; पण तुझ्या समोर मी सात साल वृक्ष एका बाणाने भेदले आहेत.'
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथंचन। सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि संभ्रमम्
'धर्माच्या इच्छेने मी कधीही खोटे बोलणार नाही; मी माझे वचन पूर्ण करीन—तू आता संकोच सोड.'
प्रसूतं कलमक्षेत्रं वर्षेणेव शतक्रतुः। तदाह्वाननिमित्तं च वालिनो हेममालिनः
'जसा इंद्र पावसाने शेतात धान्य पिकवतो, तसा वाळी या सोन्याच्या माळेधारी शत्रूच्या आव्हानासाठी—'
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद् येन वानरः। जितकाशी जयश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरात्
'सुग्रीवा, तो वानर बाहेर येईल असा आवाज कर, जो विजयाचा गर्व करतो आणि पूर्वी तुझ्यामुळे चिडला आहे.'
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः। रिपूणां धर्षितं श्रुत्वा मर्षयन्ति न संयुगे
'वाळी युद्धासाठी आतुरतेने ताबडतोब बाहेर येईल; शत्रूंनी आव्हान दिल्याचे कळल्यावर तो युद्धात ते सहन करणार नाही.'
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः। स तु रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः
स्वतःची ताकद माहिती असून, विशेषतः स्त्रियांसमोर, सुवर्णासारखा चमकणारा सुग्रीव रामाचं बोलणं लक्ष देऊन ऐकू लागला.
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम्। तत्र शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः
त्याने इतक्या जोरात डराव डराव केला की जणू आकाश फाटलं असावं; त्या आवाजाने घाबरलेल्या गायींची चमक हरपली आणि त्या पळून गेल्या.
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः। द्रवन्ति च मृगाः शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः। पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः
राजाच्या चुकीमुळे घाबरलेल्या कुलवधूंप्रमाणे प्राणी घाबरून वेगाने पळू लागले, जणू रणात हरलेले घोडे; आणि पक्षी जणू पुण्य संपल्यासारखे पृथ्वीवर कोसळले.
ततः स जीमूतकृतप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत् त्वरया प्रतीतः। सूर्यात्मजः शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः
मग सूर्यपुत्र, ज्याचं शौर्य आणि तेज वाढलं होतं, त्याने मेघगर्जनेसारखा प्रचंड आवाज केला, जणू वाऱ्याने उसळलेल्या नदीच्या लाटा.