समुद्यम्य महच्चापं रामः काञ्चनभूषितम्। शरांश्चादित्यसंकाशान् गृहीत्वा रणसाधकान्
रामाने सोन्याने मढवलेलं मोठं धनुष्य उचललं आणि रणासाठी योग्य, सूर्यासारखे तेजस्वी बाण हातात घेतले.
अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः। सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च महाबलः
त्या महात्मा राघवाच्या पुढे रुंद गळ्याचा सुग्रीव आणि बलाढ्य लक्ष्मण चालत होते.
पृष्ठतो हनुमान् वीरो नलो नीलश्च वीर्यवान्। तारश्चैव महातेजा हरियूथपयूथपः
त्यांच्या मागून पराक्रमी हनुमान, नल, सामर्थ्यशाली नील आणि वानरांच्या सैन्याचा प्रमुख ताराही निघाले.
ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च पुष्पभारावलम्बिनः। प्रसन्नाम्बुवहाश्चैव सरितः सागरंगमाः
ते फुलांच्या भाराने वाकलेली झाडं आणि स्वच्छ पाण्याच्या, समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्या पाहत होते.
कन्दराणि च शैलांश्च निर्दराणि गुहास्तथा। शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च प्रियदर्शनाः
त्यांना पर्वतांवरील दऱ्या, शिखरं, खोल दऱ्या, गुहा आणि सुंदर, रम्य कड्या दिसल्या.
वैदूर्यविमलैस्तोयैः पद्मैश्चाकोशकुड्मलैः। शोभितान् सजलान् मार्गे तटाकांश्चावलोकयन्
मार्गावर त्यांनी वैडूर्यसारख्या स्वच्छ पाण्याने आणि उमललेल्या तसेच कळी असलेल्या कमळांनी सजलेली, पाण्याने भरलेली तळी पाहिली.
कारण्डैः सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः। चक्रवाकैस्तथा चान्यैः शकुनैः प्रतिनादितान्
त्या तळीमध्ये करांड, सारस, हंस, वंजुळ, जलकोंबडी, चक्रवाक आणि इतर पक्ष्यांच्या आवाजाने गूंजत होती.
मृदुशष्पाङ्कुराहारान्निर्भयान् वनगोचरान्। चरतः सर्वतः पश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान्
ते सर्वत्र मऊ गवताच्या कोंबांवर मुक्तपणे चरणारे, निर्भयपणे वनात फिरणारे आणि माळांवर उभे असलेले हरण पाहत होते.
तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदन्तविभूषितान्। घोरानेकचरान् वन्यान् द्विरदान् कूलघातिनः
त्यांनी पांढऱ्या दातांनी शोभणारे, तळींचे शत्रू असलेले, भीषण, एकटे भटकणारे आणि काठीवर आदळणारे जंगली हत्तीही पाहिले.
मत्तान् गिरितटोत्कृष्टान् पर्वतानिव जङ्गमान्। वानरान् द्विरदप्रख्यान् महीरेणुसमुक्षितान्
त्यांनी पर्वताच्या कड्यांइतके मोठे, मातीने माखलेले, मदोन्मत्त, पर्वतासारखे भासणारे आणि हत्तींसारखे दिसणारे वानरही पाहिले.
वने वनचरांश्चान्यान् खेचरांश्च विहंगमान्। पश्यन्तस्त्वरिता जग्मुः सुग्रीववशवर्तिनः
वनातल्या इतर प्राण्यांना आणि आकाशात उडणाऱ्या पक्ष्यांना पाहत, सगळे सुग्रीवाच्या आज्ञेत घाईने पुढे निघाले.
एष मेघ इवाकाशे वृक्षषण्डः प्रकाशते। मेघसंघातविपुलः पर्यन्तकदलीवृतः
हे झाडांचे दाट वन आकाशात जणू काही मोठा ढगच दिसतो आहे; जाडजूड ढगांच्या समूहासारखे, आणि कडेला केळीच्या झाडांनी वेढलेले आहे.
किमेतज्ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं मम। कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया
हे काय आहे, हे मला जाणून घ्यायचे आहे, मित्रा; मला फारच कुतूहल वाटते आहे. माझे हे कुतूहल तू दूर करावे, अशी माझी इच्छा आहे.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः। गच्छन् नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद् वनम्
महात्मा राघवाचे हे बोल ऐकून, सुग्रीव चालत असताना त्या मोठ्या वनाबद्दल काहीच बोलला नाही.
एतद् राघव विस्तीर्णमाश्रमं श्रमनाशनम्। उद्यानवनसम्पन्नं स्वादुमूलफलोदकम्
हे राघवा, हे विस्तीर्ण आश्रम आहे, जे थकवा घालवते; येथे बागा आणि वनराई भरपूर आहेत, तसेच गोड मुळे, फळे आणि पाणीही मुबलक आहे.
अत्र सप्तजना नाम मुनयः संशितव्रताः। सप्तैवासन्नधःशीर्षा नियतं जलशायिनः
इथे सप्तजन नावाचे, कठोर व्रत पाळणारे ऋषी राहतात; हे सातही नेहमी डोक्याने खाली आणि पाण्यातच झोपतात.
सप्तरात्रे कृताहारा वायुनाचलवासिनः। दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः सकलेवराः
सात रात्री वायूवर उपवास करत, पर्वतांवर राहून, शंभर वर्षांनी हे सातही ऋषी देहासकट स्वर्गात गेले.
तेषामेतत्प्रभावेण द्रुमप्राकारसंवृतम्। आश्रमं सुदुराधर्षमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः
त्यांच्या सामर्थ्यामुळे, झाडांच्या भिंतीने वेढलेला हा आश्रम इतका दुर्गम आहे की, इंद्रासह देव आणि दैत्यही इथे सहज येऊ शकत नाहीत.
पक्षिणो वर्जयन्त्येतत् तथान्ये वनचारिणः। विशन्ति मोहाद् येऽप्यत्र न निवर्तन्ति ते पुनः
पक्षी आणि इतर वनातील प्राणी हे स्थान टाळतात; आणि जे अज्ञानाने इथे येतात, ते पुन्हा परत जात नाहीत.
विभूषणरवाश्चात्र श्रूयन्ते सकलाक्षराः। तूर्यगीतस्वनश्चापि गन्धो दिव्यश्च राघव
इथे दागिन्यांचे नाद, वाद्यांचा आणि गाण्याचा आवाज स्पष्ट ऐकू येतो, आणि दिव्य असा सुगंधही दरवळतो, हे राघवा.
त्रेताग्नयोऽपि दीप्यन्ते धूमो ह्येष प्रदृश्यते। वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान् कपोताङ्गारुणो घनः
इथे त्रेतायुगातील अग्नीही प्रज्वलित आहेत; हा धूर, कबुतराच्या रंगासारखा लालसर, झाडांच्या टोकांना वेढल्यासारखा दिसतो.
एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूमसंसक्तमस्तकाः। मेघजालप्रतिच्छन्ना वैडूर्यगिरयो यथा
हे झाडे त्यांच्या टोकांना धुराने झाकलेली दिसतात, जणू काही मेघांच्या गडद थरांनी झाकलेले वैडूर्याचे डोंगर आहेत.
कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तेषामुद्दिश्य राघव। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः संहताञ्जलिः
हे राघवा, लक्ष्मणासह, एकाग्र मनाने हात जोडून त्या ऋषींना नमस्कार कर.
प्रणमन्ति हि ये तेषामृषीणां भावितात्मनाम्। न तेषामशुभं किंचिच्छरीरे राम विद्यते
हे राम, जे शुद्ध अंतःकरण असलेल्या या ऋषींना वंदन करतात, त्यांच्या शरीराला कधीच कोणतेही अशुभ लागत नाही.
ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृताञ्जलिः। समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत्
मग राम आणि त्याचा भाऊ लक्ष्मण, दोघांनी हात जोडून त्या महात्मा ऋषींना वंदन केले.
अभिवाद्य च धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः। सुग्रीवो वानराश्चैव जम्मुः संहृष्टमानसाः
वंदन करून, धर्मात्मा राम आणि त्याचा भाऊ लक्ष्मण, सुग्रीव आणि वानरांसह, आनंदाने पुढे निघाले.
ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात् सप्तजनाश्रमात्। ददृशुस्तां दुराधर्षां किष्किन्धां वालिपालिताम्
सप्तजनांच्या आश्रमापासून बरीच दूर चालत गेल्यावर, त्यांनी वाळीच्या राज्यातील ती दुर्गम किष्किंधा पाहिली.
ततस्तु रामानुजरामवानराः प्रगृह्य शस्त्राण्युदितोग्रतेजसः। पुरीं सुरेशात्मजवीर्यपालितां वधाय शत्रोः पुनरागतास्त्विह
मग राम, त्याचा भाऊ आणि वानर, शस्त्रं हातात घेऊन, तेजाने उजळून, देवेंद्रपुत्राच्या सामर्थ्याने राखल्या गेलेल्या त्या नगरीत शत्रूच्या वधासाठी पुन्हा आले.
thumb|चतुर्दशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशः सर्गः ॥४-
श्रीवाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील चौदावा अध्याय ऐका.
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम्। वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने
सर्वजण लवकरच वाळीच्या किष्किंधा नगरीकडे गेले आणि झाडांच्या आड लपून घनदाट जंगलात उभे राहिले.