दत्ताभयवधो नाम पातकं महदद्भुतम्। अहं च लक्ष्मणश्चैव सीता च वरवर्णिनी
ज्याला आश्रय दिला आहे त्याचा वध करणे हे मोठे आणि अद्भुत पाप आहे; आणि मी, लक्ष्मण आणि सुंदर वर्णाची सीता—
त्वदधीना वयं सर्वे वनेऽस्मिन् शरणं भवान्। तस्माद् युध्यस्व भूयस्त्वं मा माशङ्कीश्च वानर
या जंगलात आम्ही सगळे तुझ्या आश्रयाला आहोत; तूच आमचा आधार आहेस. म्हणून पुन्हा लढ, आणि काळजी करू नकोस, वानरा.
एतन्मुहूर्ते तु मया पश्य वालिनमाहवे। निरस्तमिषुणैकेन चेष्टमानं महीतले
याच क्षणी तू वानरराज वालिला रणात एकाच बाणाने घायाळ होऊन, जमिनीवर निश्चेष्ट पडलेला पाहशील.
अभिज्ञानं कुरुष्व त्वमात्मनो वानरेश्वर। येन त्वामभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धमुपागतम्
वानरांचा अधिपती, तू स्वतःची ओळख पटेल असं काही चिन्ह घे. म्हणजे जेव्हा तू द्वंद्वयुद्धात उतरशील, तेव्हा मी तुला ओळखू शकेन.
गजपुष्पीमिमां फुल्लामुत्पाट्य शुभलक्षणाम्। कुरु लक्ष्मण कण्ठेऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः
लक्ष्मणा, ही शुभ चिन्हांनी युक्त, फुलांनी बहरलेली गजपुष्पी फुलझाड तोड आणि ती महात्मा सुग्रीवाच्या गळ्यात घाल.
ततो गिरितटे जातामुत्पाट्य कुसुमायुताम्। लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत्
मग लक्ष्मणाने डोंगराच्या कड्यावर उमललेली, फुलांनी भरलेली गजपुष्पी तोडली आणि ती सुग्रीवाच्या गळ्यात घातली.
स तया शुशुभे श्रीमाँल्लतया कण्ठसक्तया। मालयेव बलाकानां ससंध्य इव तोयदः
त्या सुंदर वेलीनं गळ्यात शोभून, तो सुग्रीव संध्याकाळच्या वेळी बगळ्यांच्या झुंडीमध्ये हार घातलेल्या मेघासारखा तेजस्वी दिसत होता.
विभ्राजमानो वपुषा रामवाक्यसमाहितः। जगाम सह रामेण किष्किन्धां पुनराप सः
तेजस्वी रूपानं आणि रामाच्या वचनांकडे लक्ष देत, तो रामासोबत पुन्हा किष्किंधेला गेला.
thumb|त्रयोदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे त्रयोदशः सर्गः ॥४-
श्रीमंत वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील तेरावा सर्ग ऐका.
ऋष्यमूकात् स धर्मात्मा किष्किन्धां लक्ष्मणाग्रजः। जगाम सह सुग्रीवो वालिविक्रमपालिताम्
ऋष्यमूक पर्वतावरून धर्मात्मा लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ आणि सुग्रीव दोघे मिळून, वालिच्या पराक्रमाने राखली गेलेली किष्किंधा नगरीकडे गेले.
समुद्यम्य महच्चापं रामः काञ्चनभूषितम्। शरांश्चादित्यसंकाशान् गृहीत्वा रणसाधकान्
रामाने सोन्याने मढवलेलं मोठं धनुष्य उचललं आणि रणासाठी योग्य, सूर्यासारखे तेजस्वी बाण हातात घेतले.
अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः। सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च महाबलः
त्या महात्मा राघवाच्या पुढे रुंद गळ्याचा सुग्रीव आणि बलाढ्य लक्ष्मण चालत होते.
पृष्ठतो हनुमान् वीरो नलो नीलश्च वीर्यवान्। तारश्चैव महातेजा हरियूथपयूथपः
त्यांच्या मागून पराक्रमी हनुमान, नल, सामर्थ्यशाली नील आणि वानरांच्या सैन्याचा प्रमुख ताराही निघाले.
ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च पुष्पभारावलम्बिनः। प्रसन्नाम्बुवहाश्चैव सरितः सागरंगमाः
ते फुलांच्या भाराने वाकलेली झाडं आणि स्वच्छ पाण्याच्या, समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्या पाहत होते.
कन्दराणि च शैलांश्च निर्दराणि गुहास्तथा। शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च प्रियदर्शनाः
त्यांना पर्वतांवरील दऱ्या, शिखरं, खोल दऱ्या, गुहा आणि सुंदर, रम्य कड्या दिसल्या.
वैदूर्यविमलैस्तोयैः पद्मैश्चाकोशकुड्मलैः। शोभितान् सजलान् मार्गे तटाकांश्चावलोकयन्
मार्गावर त्यांनी वैडूर्यसारख्या स्वच्छ पाण्याने आणि उमललेल्या तसेच कळी असलेल्या कमळांनी सजलेली, पाण्याने भरलेली तळी पाहिली.
कारण्डैः सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः। चक्रवाकैस्तथा चान्यैः शकुनैः प्रतिनादितान्
त्या तळीमध्ये करांड, सारस, हंस, वंजुळ, जलकोंबडी, चक्रवाक आणि इतर पक्ष्यांच्या आवाजाने गूंजत होती.
मृदुशष्पाङ्कुराहारान्निर्भयान् वनगोचरान्। चरतः सर्वतः पश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान्
ते सर्वत्र मऊ गवताच्या कोंबांवर मुक्तपणे चरणारे, निर्भयपणे वनात फिरणारे आणि माळांवर उभे असलेले हरण पाहत होते.
तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदन्तविभूषितान्। घोरानेकचरान् वन्यान् द्विरदान् कूलघातिनः
त्यांनी पांढऱ्या दातांनी शोभणारे, तळींचे शत्रू असलेले, भीषण, एकटे भटकणारे आणि काठीवर आदळणारे जंगली हत्तीही पाहिले.
मत्तान् गिरितटोत्कृष्टान् पर्वतानिव जङ्गमान्। वानरान् द्विरदप्रख्यान् महीरेणुसमुक्षितान्
त्यांनी पर्वताच्या कड्यांइतके मोठे, मातीने माखलेले, मदोन्मत्त, पर्वतासारखे भासणारे आणि हत्तींसारखे दिसणारे वानरही पाहिले.
वने वनचरांश्चान्यान् खेचरांश्च विहंगमान्। पश्यन्तस्त्वरिता जग्मुः सुग्रीववशवर्तिनः
वनातल्या इतर प्राण्यांना आणि आकाशात उडणाऱ्या पक्ष्यांना पाहत, सगळे सुग्रीवाच्या आज्ञेत घाईने पुढे निघाले.
एष मेघ इवाकाशे वृक्षषण्डः प्रकाशते। मेघसंघातविपुलः पर्यन्तकदलीवृतः
हे झाडांचे दाट वन आकाशात जणू काही मोठा ढगच दिसतो आहे; जाडजूड ढगांच्या समूहासारखे, आणि कडेला केळीच्या झाडांनी वेढलेले आहे.
किमेतज्ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं मम। कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया
हे काय आहे, हे मला जाणून घ्यायचे आहे, मित्रा; मला फारच कुतूहल वाटते आहे. माझे हे कुतूहल तू दूर करावे, अशी माझी इच्छा आहे.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः। गच्छन् नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद् वनम्
महात्मा राघवाचे हे बोल ऐकून, सुग्रीव चालत असताना त्या मोठ्या वनाबद्दल काहीच बोलला नाही.
एतद् राघव विस्तीर्णमाश्रमं श्रमनाशनम्। उद्यानवनसम्पन्नं स्वादुमूलफलोदकम्
हे राघवा, हे विस्तीर्ण आश्रम आहे, जे थकवा घालवते; येथे बागा आणि वनराई भरपूर आहेत, तसेच गोड मुळे, फळे आणि पाणीही मुबलक आहे.
अत्र सप्तजना नाम मुनयः संशितव्रताः। सप्तैवासन्नधःशीर्षा नियतं जलशायिनः
इथे सप्तजन नावाचे, कठोर व्रत पाळणारे ऋषी राहतात; हे सातही नेहमी डोक्याने खाली आणि पाण्यातच झोपतात.
सप्तरात्रे कृताहारा वायुनाचलवासिनः। दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः सकलेवराः
सात रात्री वायूवर उपवास करत, पर्वतांवर राहून, शंभर वर्षांनी हे सातही ऋषी देहासकट स्वर्गात गेले.
तेषामेतत्प्रभावेण द्रुमप्राकारसंवृतम्। आश्रमं सुदुराधर्षमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः
त्यांच्या सामर्थ्यामुळे, झाडांच्या भिंतीने वेढलेला हा आश्रम इतका दुर्गम आहे की, इंद्रासह देव आणि दैत्यही इथे सहज येऊ शकत नाहीत.
पक्षिणो वर्जयन्त्येतत् तथान्ये वनचारिणः। विशन्ति मोहाद् येऽप्यत्र न निवर्तन्ति ते पुनः
पक्षी आणि इतर वनातील प्राणी हे स्थान टाळतात; आणि जे अज्ञानाने इथे येतात, ते पुन्हा परत जात नाहीत.
विभूषणरवाश्चात्र श्रूयन्ते सकलाक्षराः। तूर्यगीतस्वनश्चापि गन्धो दिव्यश्च राघव
इथे दागिन्यांचे नाद, वाद्यांचा आणि गाण्याचा आवाज स्पष्ट ऐकू येतो, आणि दिव्य असा सुगंधही दरवळतो, हे राघवा.