उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल। त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः
मला एक उत्तम, मैत्रीला समर्पित मित्र मिळाला आहे; पुरुषांमध्ये वाघ असलेल्या तुझ्यावर मी हिमालयासारखा विश्वास ठेवतो.
किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः। अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव
पण माझ्या दुष्ट, बलवान भावाचं सामर्थ्य मला माहीत आहे; मात्र, राघव, युद्धात तुझं पराक्रम मला प्रत्यक्ष पाहायला मिळालेलं नाही.
न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये। कर्मभिस्तस्य भीमैश्च कातर्यं जनितं मम
मी तुला कुणाशीही तुलना करत नाही, कमी लेखत नाही, की घाबरतही नाही; पण त्याच्या भीषण कृत्यांमुळे माझ्या मनात भीती निर्माण झाली आहे.
कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः। सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम्
राघवा, तुझी वाणी, धैर्य आणि ठेवणं हेच तुझ्या सामर्थ्याचं पुरावं देतात; जणू राखेखाली लपलेला अग्नी असावा, तसं तुझं तेज सूचित होतं.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः। स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रति
महात्मा सुग्रीवाचं हे बोलणं ऐकून, रामाने हसत हरीकडे पाहून उत्तर दिलं.
यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर। प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते
वानरा, जर तुला आमच्या शौर्यावर विश्वास नसेल, तर मी युद्धात तुला कौतुक वाटेल असं खात्रीचं काही दाखवतो.
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वयँल्लक्ष्मणाग्रजः। राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया
असं म्हणून लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ राघव सुग्रीवालाच धीर देतो आणि सहजपणे पायाच्या अंगठ्याने दुंदुभीचं शरीर हलवतो.
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्। असुरस्य तनुं शुष्कां पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान्
महाबाहू रामाने ते शरीर उचलून, पायाच्या अंगठ्याने दहा योजन दूर फेकून दिलं.
क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्। लक्ष्मणस्याग्रतो रामं तपन्तमिव भास्करम्। हरीणामग्रतो वीरमिदं वचनमर्थवत्
ते शरीर दूर फेकलेलं पाहून, सुग्रीव पुन्हा रामाकडे वळून, लक्ष्मणासमोर आणि वानरांमध्ये तेजस्वी सूर्यासारखा भासणाऱ्या रामाला अर्थपूर्ण शब्दांत म्हणाला.
आर्द्रः समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे। परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा
मित्रा, पूर्वी जेव्हा माझ्या भावाने — थकलेल्या आणि मद्यधुंद अवस्थेत — माझं शरीर फेकलं, तेव्हा ते ताजंतवानं, मांसल आणि बलवान होतं.
लघुः सम्प्रति निर्मांसस्तृणभूतश्च राघव। क्षिप्त एवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन
पण आता, राघवा, हे शरीर हलकं, मांसहीन आणि गवतासारखं झालं आहे; तरीही, रघुकुळाचा आनंद असलेल्या तुला ते आनंदात फेकता आलं.
नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाधिकम्। आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत् सुमहद् राघवान्तरम्
इथे कुणाचं बळ जास्त — तुझं की त्याचं — हे ठरवणं शक्य नाही; कारण ताज्या आणि सुकलेल्या शरीरात मोठा फरक असतो, राघवा.
स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बलम्। सालमेकं विनिर्भिद्य भवेद् व्यक्तिर्बलाबले
बाळा, हेच माझ्या मनातलं दुमत आहे — तुझ्या आणि त्याच्या बळाबद्दल; एकच सालवृक्ष फोडलास, तर खरं सामर्थ्य स्पष्ट होईल.
कृत्वैतत् कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्तमिवाततम्। आकर्णपूर्णमायम्य विसृजस्व महाशरम्
म्हणून, हे धनुष्य हातात घे, हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे ताण, कानापर्यंत ओढ आणि मोठा बाण सोड.
इमं हि सालं प्रहितस्त्वया शरो न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति। अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं कुरुष्व राजन् प्रतिशापितो मया
तू या सालवृक्षावर बाण सोडला, तर तो नक्कीच भेदला जाईल, यात शंका नाही; पुरे आता विचार, माझ्या प्रिय मित्रा — मी तुला वचन दिलं आहे, राजा, ते नक्की पूर्ण कर.
यथा हि तेजःसु वरः सदारवि- र्यथा हि शैलो हिमवान् महाद्रिषु। यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर- स्तथा नराणामसि विक्रमे वरः
जसं तेजस्वींमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस, मोठ्या पर्वतांमध्ये हिमालय श्रेष्ठ आहे, चार पायांच्या जनावरांमध्ये सिंह श्रेष्ठ आहे, तसंच पुरुषांमध्ये पराक्रमात तूच श्रेष्ठ आहेस.
thumb|द्वादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्वादशः सर्गः ॥४-
श्रीवाल्मीकि रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील बारावा अध्याय ऐका.
एतच्च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम्। प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम्
सुग्रीवाने सांगितलेले हे सुंदर शब्द ऐकून तेजस्वी रामाने त्याच्यावर विश्वास बसावा म्हणून आपले धनुष्य उचलले.
स गृहीत्वा धनुर्घोरं शरमेकं च मानदः। सालमुद्दिश्य चिक्षेप पूरयन् स रवैर्दिशः
माणसांना मान देणाऱ्या रामाने ती भयंकर धनुष्य आणि एक बाण घेतला, साळाच्या झाडाकडे लक्ष्य करून तो सोडला आणि त्या बाणाच्या आवाजाने साऱ्या दिशा भरून गेल्या.
स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः। भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थं सप्तं भूमिं विवेश ह
रामाने सोडलेला तो सोन्याने मढवलेला बाण प्रचंड वेगाने उडत जाऊन सात साळ वृक्ष, डोंगराचा उतार आणि शेवटी पृथ्वी भेदून गेला.
सायकस्तु मुहूर्तेन सालान् भित्त्वा महाजवः। निष्पत्य च पुनस्तूणं तमेव प्रविवेश ह
तो वेगवान बाण एका क्षणात साळ वृक्ष भेदून बाहेर आला आणि पुन्हा त्याच रामाच्या भात्यात परत गेला.
तान् दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान् सालान् वानरपुङ्गवः। रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः
रामाच्या बाणाच्या वेगाने सातही साळ वृक्ष फाटलेले पाहून वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला सुग्रीव अत्यंत आश्चर्यचकित झाला.
स मूर्ध्ना न्यपतद् भूमौ प्रलम्बीकृतभूषणः। सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः
अत्यंत आनंदित झालेला सुग्रीव, अंगावरील दागिने खाली लोंबकळत, डोकं झुकवून हात जोडून रामासमोर भूमीवर पडला.
इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः। रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरमवस्थितम्
त्या कृत्यामुळे हर्षित होऊन सुग्रीवाने धर्माची जाण असलेल्या, सर्व अस्त्रविद्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि पराक्रमी अशा रामाला असे म्हटले.
सेन्द्रानपि सुरान् सर्वांस्त्वं बाणैः पुरुषर्षभ। समर्थः समरे हन्तुं किं पुनर्वालिनं प्रभो
पुरुषांमध्ये श्रेष्ठा, तुझ्या बाणांनी तू इंद्रासह सर्व देवतांनाही युद्धात सहज जिंकू शकतोस, मग वालीचे काय बोलावे!
येन सप्त महासाला गिरिर्भूमिश्च दारिताः। बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः
काकुत्स्था, ज्याने एका बाणाने सात मोठे साळ वृक्ष, डोंगर आणि पृथ्वी भेदली, त्याच्या समोर युद्धात उभा राहू शकेल असा कोण आहे?
अद्य मे विगतः शोकः प्रीतिरद्य परा मम। सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम्
आज माझा सारा शोक नाहीसा झाला आणि मला अत्यंत आनंद झाला, कारण मला तू मित्र म्हणून लाभलास, जो महेंद्र आणि वरुणासारखा आहेस.
तमद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम्। वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धोऽयमञ्जलिः
काकुत्स्था, आजच माझ्या प्रिय मित्रासाठी, शत्रू असूनही भाऊ म्हणून वावरणाऱ्या वालीचा वध कर. मी हात जोडून तुझी विनंती करतो.
अस्माद्गच्छाम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वमग्रतः। गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम्
चला, आपण लवकर किष्किंधेला जाऊ. तू पुढे जा आणि पोहोचल्यानंतर सुग्रीव आणि भाऊपणाचा गंध असलेल्या वालीला बोलाव.
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम्। वृक्षैरात्मानमावृत्य ह्यतिष्ठन् गहने वने
ते सर्वजण घाईने वालीच्या किष्किंधा नगरीत गेले आणि झाडांच्या आड लपून घनदाट जंगलात उभे राहिले.