एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकाशितम्। कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप
त्याचं हे अद्वितीय बळ मी तुला दाखवलं, राम; मग युद्धात तू वालीला कसा मारशील, राजन?
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसँल्लक्ष्मणोऽब्रवीत्। कस्मिन् कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम्
सुग्रीव असं बोलत असताना लक्ष्मण हसून म्हणाला, 'कोणतं काम पूर्ण झाल्यावर तुला वालीच्या मृत्यूवर विश्वास बसेल?'
तमुवाचाथ सुग्रीवः सप्त सालानिमान् पुरा। एवमेकैकशो वाली विव्याधाथ स चासकृत्
मग सुग्रीव म्हणाला, 'हे सात साळ वृक्ष आहेत; वालीने यांना एकेक करून अनेकदा भेदलं आहे.'
रामो निर्दारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम्। वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम्
राम एका बाणानं या झाडांना छेदून दाखवेल; रामाचं शौर्य पाहिल्यावर मला वालीला मारता येईल यावर विश्वास बसेल.
हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण। उद्यम्य प्रक्षिपेच्चापि तरसा द्वे धनुःशते
लक्ष्मण, वालीने एक पायाने मारलेली म्हशीची हाडं दोनशे धनुष्य अंतरावर फेकली होती.
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम्। ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत्
असं बोलून, डोळे रक्ताळलेला सुग्रीव काही क्षण रामाचा विचार करत राहिला आणि पुन्हा त्याला म्हणाला.
शूरश्च शूरमानी च प्रख्यातबलपौरुषः। बलवान् वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः
वाली हा मोठा शूर, आपल्या पराक्रमाचा अभिमान असणारा, प्रसिद्ध बलवान आणि युद्धात कधीही न हरलेला वानर आहे.
दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि। यानि संचिन्त्य भीतोऽहमृष्यमूकमुपाश्रितः
त्याची कृत्यं देवांनाही कठीण वाटतात; ती आठवून मी घाबरून ऋष्यमूक पर्वतावर आश्रय घेतला.
तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम्। विचिन्तयन्न मुञ्चापि ऋष्यमूकममुं त्वहम्
तो अजिंक्य, कोणाच्याही आवाक्यात न येणारा, रागीट वानरराजा — त्याचा विचार करत मी ऋष्यमूक सोडलेलंच नाही, हे लक्षात ठेव.
उद्विग्नः शङ्कितश्चाहं विचरामि महावने। अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः
मी काळजीत आणि शंकेत या मोठ्या जंगलात फिरतोय, माझ्यावर प्रेम करणाऱ्या मंत्र्यांसोबत, हनुमानासारख्या श्रेष्ठ वानरांसह.
उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल। त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः
मला एक उत्तम, मैत्रीला समर्पित मित्र मिळाला आहे; पुरुषांमध्ये वाघ असलेल्या तुझ्यावर मी हिमालयासारखा विश्वास ठेवतो.
किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः। अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव
पण माझ्या दुष्ट, बलवान भावाचं सामर्थ्य मला माहीत आहे; मात्र, राघव, युद्धात तुझं पराक्रम मला प्रत्यक्ष पाहायला मिळालेलं नाही.
न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये। कर्मभिस्तस्य भीमैश्च कातर्यं जनितं मम
मी तुला कुणाशीही तुलना करत नाही, कमी लेखत नाही, की घाबरतही नाही; पण त्याच्या भीषण कृत्यांमुळे माझ्या मनात भीती निर्माण झाली आहे.
कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः। सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम्
राघवा, तुझी वाणी, धैर्य आणि ठेवणं हेच तुझ्या सामर्थ्याचं पुरावं देतात; जणू राखेखाली लपलेला अग्नी असावा, तसं तुझं तेज सूचित होतं.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः। स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रति
महात्मा सुग्रीवाचं हे बोलणं ऐकून, रामाने हसत हरीकडे पाहून उत्तर दिलं.
यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर। प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते
वानरा, जर तुला आमच्या शौर्यावर विश्वास नसेल, तर मी युद्धात तुला कौतुक वाटेल असं खात्रीचं काही दाखवतो.
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वयँल्लक्ष्मणाग्रजः। राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया
असं म्हणून लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ राघव सुग्रीवालाच धीर देतो आणि सहजपणे पायाच्या अंगठ्याने दुंदुभीचं शरीर हलवतो.
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्। असुरस्य तनुं शुष्कां पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान्
महाबाहू रामाने ते शरीर उचलून, पायाच्या अंगठ्याने दहा योजन दूर फेकून दिलं.
क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्। लक्ष्मणस्याग्रतो रामं तपन्तमिव भास्करम्। हरीणामग्रतो वीरमिदं वचनमर्थवत्
ते शरीर दूर फेकलेलं पाहून, सुग्रीव पुन्हा रामाकडे वळून, लक्ष्मणासमोर आणि वानरांमध्ये तेजस्वी सूर्यासारखा भासणाऱ्या रामाला अर्थपूर्ण शब्दांत म्हणाला.
आर्द्रः समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे। परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा
मित्रा, पूर्वी जेव्हा माझ्या भावाने — थकलेल्या आणि मद्यधुंद अवस्थेत — माझं शरीर फेकलं, तेव्हा ते ताजंतवानं, मांसल आणि बलवान होतं.
लघुः सम्प्रति निर्मांसस्तृणभूतश्च राघव। क्षिप्त एवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन
पण आता, राघवा, हे शरीर हलकं, मांसहीन आणि गवतासारखं झालं आहे; तरीही, रघुकुळाचा आनंद असलेल्या तुला ते आनंदात फेकता आलं.
नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाधिकम्। आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत् सुमहद् राघवान्तरम्
इथे कुणाचं बळ जास्त — तुझं की त्याचं — हे ठरवणं शक्य नाही; कारण ताज्या आणि सुकलेल्या शरीरात मोठा फरक असतो, राघवा.
स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बलम्। सालमेकं विनिर्भिद्य भवेद् व्यक्तिर्बलाबले
बाळा, हेच माझ्या मनातलं दुमत आहे — तुझ्या आणि त्याच्या बळाबद्दल; एकच सालवृक्ष फोडलास, तर खरं सामर्थ्य स्पष्ट होईल.
कृत्वैतत् कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्तमिवाततम्। आकर्णपूर्णमायम्य विसृजस्व महाशरम्
म्हणून, हे धनुष्य हातात घे, हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे ताण, कानापर्यंत ओढ आणि मोठा बाण सोड.
इमं हि सालं प्रहितस्त्वया शरो न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति। अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं कुरुष्व राजन् प्रतिशापितो मया
तू या सालवृक्षावर बाण सोडला, तर तो नक्कीच भेदला जाईल, यात शंका नाही; पुरे आता विचार, माझ्या प्रिय मित्रा — मी तुला वचन दिलं आहे, राजा, ते नक्की पूर्ण कर.
यथा हि तेजःसु वरः सदारवि- र्यथा हि शैलो हिमवान् महाद्रिषु। यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर- स्तथा नराणामसि विक्रमे वरः
जसं तेजस्वींमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस, मोठ्या पर्वतांमध्ये हिमालय श्रेष्ठ आहे, चार पायांच्या जनावरांमध्ये सिंह श्रेष्ठ आहे, तसंच पुरुषांमध्ये पराक्रमात तूच श्रेष्ठ आहेस.
thumb|द्वादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्वादशः सर्गः ॥४-
श्रीवाल्मीकि रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील बारावा अध्याय ऐका.
एतच्च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम्। प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम्
सुग्रीवाने सांगितलेले हे सुंदर शब्द ऐकून तेजस्वी रामाने त्याच्यावर विश्वास बसावा म्हणून आपले धनुष्य उचलले.
स गृहीत्वा धनुर्घोरं शरमेकं च मानदः। सालमुद्दिश्य चिक्षेप पूरयन् स रवैर्दिशः
माणसांना मान देणाऱ्या रामाने ती भयंकर धनुष्य आणि एक बाण घेतला, साळाच्या झाडाकडे लक्ष्य करून तो सोडला आणि त्या बाणाच्या आवाजाने साऱ्या दिशा भरून गेल्या.
स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः। भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थं सप्तं भूमिं विवेश ह
रामाने सोडलेला तो सोन्याने मढवलेला बाण प्रचंड वेगाने उडत जाऊन सात साळ वृक्ष, डोंगराचा उतार आणि शेवटी पृथ्वी भेदून गेला.