दिवसश्चाद्य मर्यादा यं द्रष्टा श्वोऽस्मि वानरम्। बहुवर्षसहस्राणि स वै शैलो भविष्यति
आजच मर्यादा आहे; उद्या जर मला तो वानर दिसला, तर तो हजारो वर्षं पर्वत होऊन राहील.
ततस्ते वानराः श्रुत्वा गिरं मुनिसमीरिताम्। निश्चक्रमुर्वनात् तस्मात् तान् दृष्ट्वा वालिरब्रवीत्
मुनीनं सांगितलेली ही वाणी ऐकून वानर त्या जंगलातून बाहेर पडले; त्यांना पाहून वाली बोलला.
किं भवन्तः समस्ताश्च मतङ्गवनवासिनः। मत्समीपमनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम्
तुम्ही सगळे मटंग वनात राहणारे माझ्याकडे एकत्र का आलात? वनात राहणाऱ्यांचं सगळं ठीक आहे ना?
ततस्ते कारणं सर्वं तथा शापं च वालिनः। शशंसुर्वानराः सर्वे वालिने हेममालिने
मग सगळ्या वानरांनी सोन्याच्या माळा घातलेल्या वालीला त्या सर्व प्रकाराचं आणि शापाचं कारण सांगितलं.
एतच्छ्रुत्वा तदा वाली वचनं वानरेरितम्। स महर्षिं समासाद्य याचते स्म कृताञ्जलिः
वानरांनी सांगितलेलं हे बोल ऐकून वाली हात जोडून त्या महर्षीकडे गेला आणि त्याच्याकडे विनंती करू लागला.
महर्षिस्तमनादृत्य प्रविवेशाश्रमं प्रति। शापधारणभीतस्तु वाली विह्वलतां गतः
महर्षीने त्याच्याकडे दुर्लक्ष करून आपल्या आश्रमात प्रवेश केला; पण शापाची भीती वाटून वाली घाबरून गेला.
ततः शापभयाद् भीतो ऋष्यमूकं महागिरिम्। प्रवेष्टुं नेच्छति हरिर्द्रष्टुं वापि नरेश्वर
म्हणून शापाच्या भीतीने तो वानर ऋष्यमूक या मोठ्या डोंगरात जायला किंवा त्याच्याकडे पाहायलासुद्धा तयार नाही, राजन.
तस्याप्रवेशं ज्ञात्वाहमिदं राम महावनम्। विचरामि सहामात्यो विषादेन विवर्जितः
त्याला तिथे जाता येत नाही हे मला माहीत असल्यामुळे, हे राम, मी माझ्या मंत्र्यांसह या मोठ्या जंगलात निर्धास्तपणे फिरतो.
एषोऽस्थिनिचयस्तस्य दुन्दुभेः सम्प्रकाशते। वीर्योत्सेकान्निरस्तस्य गिरिकूटनिभो महान्
ही जी मोठी हाडांची राशी दिसते आहे, ती दुंदुभीचीच आहे; वालीच्या बळामुळे पर्वतासारखी मोठी ही हाडं पडली आहेत.
इमे च विपुलाः सालाः सप्त शाखावलम्बिनः। यत्रैकं घटते वाली निष्पत्रयितुमोजसा
हे सात मोठे साळ वृक्ष आहेत, ज्यांच्या फांद्या पसरलेल्या आहेत; त्यातील एका झाडाची पाने वाली आपल्या ताकदीने झटकू शकतो.
एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकाशितम्। कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप
त्याचं हे अद्वितीय बळ मी तुला दाखवलं, राम; मग युद्धात तू वालीला कसा मारशील, राजन?
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसँल्लक्ष्मणोऽब्रवीत्। कस्मिन् कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम्
सुग्रीव असं बोलत असताना लक्ष्मण हसून म्हणाला, 'कोणतं काम पूर्ण झाल्यावर तुला वालीच्या मृत्यूवर विश्वास बसेल?'
तमुवाचाथ सुग्रीवः सप्त सालानिमान् पुरा। एवमेकैकशो वाली विव्याधाथ स चासकृत्
मग सुग्रीव म्हणाला, 'हे सात साळ वृक्ष आहेत; वालीने यांना एकेक करून अनेकदा भेदलं आहे.'
रामो निर्दारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम्। वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम्
राम एका बाणानं या झाडांना छेदून दाखवेल; रामाचं शौर्य पाहिल्यावर मला वालीला मारता येईल यावर विश्वास बसेल.
हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण। उद्यम्य प्रक्षिपेच्चापि तरसा द्वे धनुःशते
लक्ष्मण, वालीने एक पायाने मारलेली म्हशीची हाडं दोनशे धनुष्य अंतरावर फेकली होती.
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम्। ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत्
असं बोलून, डोळे रक्ताळलेला सुग्रीव काही क्षण रामाचा विचार करत राहिला आणि पुन्हा त्याला म्हणाला.
शूरश्च शूरमानी च प्रख्यातबलपौरुषः। बलवान् वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः
वाली हा मोठा शूर, आपल्या पराक्रमाचा अभिमान असणारा, प्रसिद्ध बलवान आणि युद्धात कधीही न हरलेला वानर आहे.
दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि। यानि संचिन्त्य भीतोऽहमृष्यमूकमुपाश्रितः
त्याची कृत्यं देवांनाही कठीण वाटतात; ती आठवून मी घाबरून ऋष्यमूक पर्वतावर आश्रय घेतला.
तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम्। विचिन्तयन्न मुञ्चापि ऋष्यमूकममुं त्वहम्
तो अजिंक्य, कोणाच्याही आवाक्यात न येणारा, रागीट वानरराजा — त्याचा विचार करत मी ऋष्यमूक सोडलेलंच नाही, हे लक्षात ठेव.
उद्विग्नः शङ्कितश्चाहं विचरामि महावने। अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः
मी काळजीत आणि शंकेत या मोठ्या जंगलात फिरतोय, माझ्यावर प्रेम करणाऱ्या मंत्र्यांसोबत, हनुमानासारख्या श्रेष्ठ वानरांसह.
उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल। त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः
मला एक उत्तम, मैत्रीला समर्पित मित्र मिळाला आहे; पुरुषांमध्ये वाघ असलेल्या तुझ्यावर मी हिमालयासारखा विश्वास ठेवतो.
किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः। अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव
पण माझ्या दुष्ट, बलवान भावाचं सामर्थ्य मला माहीत आहे; मात्र, राघव, युद्धात तुझं पराक्रम मला प्रत्यक्ष पाहायला मिळालेलं नाही.
न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये। कर्मभिस्तस्य भीमैश्च कातर्यं जनितं मम
मी तुला कुणाशीही तुलना करत नाही, कमी लेखत नाही, की घाबरतही नाही; पण त्याच्या भीषण कृत्यांमुळे माझ्या मनात भीती निर्माण झाली आहे.
कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः। सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम्
राघवा, तुझी वाणी, धैर्य आणि ठेवणं हेच तुझ्या सामर्थ्याचं पुरावं देतात; जणू राखेखाली लपलेला अग्नी असावा, तसं तुझं तेज सूचित होतं.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः। स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रति
महात्मा सुग्रीवाचं हे बोलणं ऐकून, रामाने हसत हरीकडे पाहून उत्तर दिलं.
यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर। प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते
वानरा, जर तुला आमच्या शौर्यावर विश्वास नसेल, तर मी युद्धात तुला कौतुक वाटेल असं खात्रीचं काही दाखवतो.
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वयँल्लक्ष्मणाग्रजः। राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया
असं म्हणून लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ राघव सुग्रीवालाच धीर देतो आणि सहजपणे पायाच्या अंगठ्याने दुंदुभीचं शरीर हलवतो.
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्। असुरस्य तनुं शुष्कां पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान्
महाबाहू रामाने ते शरीर उचलून, पायाच्या अंगठ्याने दहा योजन दूर फेकून दिलं.
क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्। लक्ष्मणस्याग्रतो रामं तपन्तमिव भास्करम्। हरीणामग्रतो वीरमिदं वचनमर्थवत्
ते शरीर दूर फेकलेलं पाहून, सुग्रीव पुन्हा रामाकडे वळून, लक्ष्मणासमोर आणि वानरांमध्ये तेजस्वी सूर्यासारखा भासणाऱ्या रामाला अर्थपूर्ण शब्दांत म्हणाला.
आर्द्रः समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे। परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा
मित्रा, पूर्वी जेव्हा माझ्या भावाने — थकलेल्या आणि मद्यधुंद अवस्थेत — माझं शरीर फेकलं, तेव्हा ते ताजंतवानं, मांसल आणि बलवान होतं.