तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः। उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः
बुद्धिमान डोंगरराजाच्या या शब्दांनी, दुंदुभीच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा आला आणि त्याने उत्तर दिले.
यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद् वा निरुद्यमः। तमाचक्ष्व प्रदद्यान्मे यो हि युद्धं युयुत्सतः
जर तू युद्ध करू शकत नाहीस किंवा माझ्या भीतीने टाळतोस, तर मला असा कोण आहे ते सांग, जो माझ्याशी युद्ध करील.
हिमवानब्रवीद् वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः। अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात् तमसुरोत्तमम्
शब्दकौशल्य असलेला आणि धर्मनिष्ठ हिमवान, अशा प्रकारे कधीच न बोलला गेलेला, रागाने त्या श्रेष्ठ असुराला म्हणाला.
वाली नाम महाप्राज्ञ शक्रपुत्रः प्रतापवान्। अध्यास्ते वानरः श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम्
वालि नावाचा बुद्धिमान, इंद्राचा पुत्र आणि तेजस्वी वानर आहे, जो अतुल कीर्ती असलेल्या किष्किंधा नगरीत राहतो.
स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः। द्वन्द्वयुद्धं स दातुं ते नमुचेरिव वासवः
तो बलवान, अत्यंत बुद्धिमान आणि युद्धात पारंगत आहे. तो तुला एकट्याने समोरासमोर लढण्याची तयारी दाखवू शकतो, जसा इंद्राने नमुचिला दिली होती.
तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि। स हि दुर्मर्षणो नित्यं शूरः समरकर्मणि
तुला जर खरोखर युद्धाची इच्छा असेल, तर लगेच त्याच्याकडे जा. कारण तो नेहमीच जिंकता येत नाही असा, आणि रणभूमीत शूर आहे.
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोपाविष्टः स दुन्दुभिः। जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा
हिमवंताचे बोल ऐकून, दुंदुभी रागाने भरून ताबडतोब वालीच्या किष्किंधा नगरीकडे गेला.
धारयन् माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः। प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्तले
त्याने भयंकर व तीक्ष्ण शिंगे असलेला महिषाचा रूप घेतले, आणि तो आकाशात पाण्याने भरलेल्या मोठ्या पावसाळी ढगासारखा दिसत होता.
ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः। ननर्द कम्पयन् भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा
मग तो महाबली दुंदुभी किष्किंधाच्या दरवाजाजवळ पोहोचून, रणवाद्यासारखा मोठ्याने गर्जला आणि जमिन हलवू लागला.
समीपजान् द्रुमान् भञ्जन् वसुधां दारयन् खुरैः। विषाणेनोल्लिखन् दर्पात् तद्द्वारं द्विरदो यथा
त्याने आजूबाजूचे झाडे मोडली, खुरांनी जमीन फाडली, आणि गर्वाने शिंगाने दरवाजा कुरतडला, जणू काही मदमस्त हत्तीच.
अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः। निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमा
वाली अंतःपुरात असताना तो आवाज ऐकून असह्य झाला आणि तारासह इतर स्त्रियांना घेऊन, जसा चंद्र तारकांसह येतो, तसा बाहेर आला.
मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाच स दुन्दुभिम्। हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम्
सर्व वानरांचा आणि वनवासींचा स्वामी वाली, स्पष्ट आणि मोजके शब्द वापरून दुंदुभीला म्हणाला.
किमर्थं नगरद्वारमिदं रुद्ध्वा विनर्दसे। दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान् महाबल
दुंदुभी, तू हे नगरद्वार का अडवलेस आणि असा गर्जतोस? मला तुझी ओळख आहे — आता स्वतःचे प्राण वाचव, हे महाबली.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः। उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः
वानरराजाच्या त्या शहाण्या वचनांचे ऐकून, दुंदुभी रागाने डोळे लाल करून उत्तर देऊ लागला.
न त्वं स्त्रीसंनिधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि। मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम्
हे वीर, स्त्रियांच्या उपस्थितीत असे बोलणे तुला शोभत नाही. आजच मला युद्ध दे, मग मी तुझी ताकद पाहीन.
अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम्। गृह्यतामुदयः स्वैरं कामभोगेषु वानर
नाहीतर, मी आजचा राग आवरतो; या रात्री तू मोकळेपणाने उत्सव साजरा कर आणि हवे तसे सुख उपभोग.
दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान्। सर्वशाखामृगेन्द्रस्त्वं संसादय सुहृज्जनम्
सर्वांना भेटवस्तू वाट, वानरांना मिठी मार, आणि सर्व शाखामृगांचा स्वामी म्हणून आपल्या मित्रांना आनंद दे.
सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे। क्रीडस्व च समं स्त्रीभिरहं ते दर्पशासनः
किष्किंधेला नीट सुरक्षित ठेव, आणि हे शहर स्वतःइतके प्रिय मान. स्त्रियांबरोबर आनंदाने खेळ, कारण तुझा गर्व मी मोडणार आहे.
यो हि मत्तं प्रमत्तं वा भग्नं वा रहितं कृशम्। हन्यात् स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम्
जो मद्यपान केलेल्या, असावध, थकलेल्या, एकट्या किंवा दुर्बळ व्यक्तीला मारतो, त्याला लोक भ्रूणहंता म्हणतात — तुझ्यासारख्या गर्वाने अंध झालेल्याला.
स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात् तमसुरेश्वरम्। विसृज्य ताः स्त्रियः सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा
मग वालीने तारासह सर्व स्त्रियांना बाजूला करून, रागाने हसत त्या असुरराजाला उत्तर दिले.
मत्तोऽयमिति मा मंस्था यद्यभीतोऽसि संयुगे। मदोऽयं सम्प्रहारेऽस्मिन् वीरपानं समर्थ्यताम्
माझा मद्यधुंदपणा आहे असे समजू नकोस; जर तुला युद्धाची भीती नसेल, तर हे मद्यपान रणभूमीत सिद्ध कर — कारण हे वीरांचे पेय आहे.
तमेवमुक्त्वा संक्रुद्धो मालामुत्क्षिप्य काञ्चनीम्। पित्रा दत्तां महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत
असे म्हणून, रागाने भरून त्याने वडिलांनी दिलेली सुवर्णमाळा उचलली आणि युद्धासाठी सज्ज झाला.
विषाणयोर्गृहीत्वा तं दुन्दुभिं गिरिसंनिभम्। आविध्यत तथा वाली विनदन् कपिकुञ्जरः
डोंगराएवढ्या मोठ्या दुण्डुभीला वानरांमधील गजराज वाळीने त्याच्या शिंगांना पकडून मोठ्याने गर्जना करत फेकून दिले.
बलाद् व्यापादयांचक्रे ननर्द च महास्वनम्। श्रोत्राभ्यामथ रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः
वाळीने जोरात त्याला खाली आपटले आणि मोठ्या आवाजात गर्जना केली; पडताना त्याच्या कानांतून रक्त ओघळले.
तयोस्तु क्रोधसंरम्भात् परस्परजयैषिणोः। युद्धं समभवद् घोरं दुन्दुभेर्वालिनस्तथा
त्यांच्या दोघांच्या रागातून आणि एकमेकांवर विजय मिळवण्याच्या इच्छेमुळे दुण्डुभी आणि वाळी यांच्यात भयंकर युद्ध सुरू झाले.
अयुध्यत तदा वाली शक्रतुल्यपराक्रमः। मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः शिलाभिः पादपैस्तथा
इंद्रासारखी ताकद असलेल्या वाळीने त्या वेळी मुठी, गुडघे, पाय, दगड आणि झाडे यांचा वापर करून युद्ध केले.
परस्परं घ्नतोस्तत्र वानरासुरयोस्तदा। आसीद्धीनोऽसुरो युद्धे शक्रसूनुर्व्यवर्धत
त्या वेळी वानर आणि असुर एकमेकांवर वार करत होते; युद्धात असुर दुर्बल झाला, पण इंद्रपुत्र वाळी अधिक बळकट झाला.
तं तु दुन्दुभिमुद्यम्य धरण्यामभ्यपातयत्। युद्धे प्राणहरे तस्मिन्निष्पिष्टो दुन्दुभिस्तदा
नंतर वाळीने दुण्डुभीला उचलून जमिनीवर फेकून दिले; त्या प्राणघातक लढाईत दुण्डुभी चिरडला गेला.
स्रोतोभ्यो बहु रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः। पपात च महाबाहुः क्षितौ पञ्चत्वमागतः
त्याच्या जखमांतून खूप रक्त वाहू लागले; तो बलवान असुर जमिनीवर पडून प्राण सोडून गेला.
तं तोलयित्वा बाहुभ्यां गतसत्त्वमचेतनम्। चिक्षेप वेगवान् वाली वेगेनैकेन योजनम्
वाळीने त्या प्राणहीन आणि शुद्ध हरपलेल्या शरीराला हातांनी उचलून एकाच झटक्यात वेगाने एक योजन दूर फेकून दिले.