महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः। बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान्
दुंदुभी नावाचा एक बलाढ्य महिष होता, जो कैलास शिखरासारखा तेजस्वी आणि हजार हत्तींचे बळ असलेला होता.
स वीर्योत्सेकदुष्टात्मा वरदानेन मोहितः। जगाम स महाकायः समुद्रं सरितां पतिम्
तो मोठ्या देहाचा दुंदुभी, आपल्या बळामुळे गर्विष्ठ आणि वरदानामुळे भ्रमित होऊन, नद्यांचा स्वामी असलेल्या समुद्राकडे गेला.
ऊर्मिमन्तमतिक्रम्य सागरं रत्नसंचयम्। मम युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम्
लाटा आणि रत्नांनी भरलेल्या समुद्राला ओलांडून तो म्हणाला, 'माझ्याशी युद्ध कर.'
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः। अब्रवीद् वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम्
मग धर्मनिष्ठ आणि बलवान समुद्र उठून, त्या असुराला, ज्याला काळाने प्रवृत्त केले होते, असे म्हणाला.
शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम्। शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः
डोंगरांचा राजा, मोठ्या अरण्यात तपस्व्यांना आश्रय देणारा, शंकराचा सासरा म्हणून प्रसिद्ध असलेला हिमवान आहे.
महाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्झरः। स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमर्हति
मोठ्या धबधब्यांनी, अनेक गुंफा आणि झऱ्यांनी युक्त असलेला तो तुला अतुलनीय समाधान देण्यास समर्थ आहे.
तं भीतमिति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः। हिमवद्वनमागम्य शरश्चापादिव च्युतः
समुद्र घाबरला आहे हे ओळखून, तो श्रेष्ठ असुर बाणासारखा हिमवानच्या अरण्यात गेला.
ततस्तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्रप्रतिमाः शिलाः। चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च
मग दुंदुभीने त्या डोंगरावरील पांढऱ्या, हत्तींसारख्या मोठमोठ्या शिळा अनेक दिशांना फेकल्या आणि मोठ्याने गर्जना केली.
ततः श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः। हिमवानब्रवीद् वाक्यं स्व एव शिखरे स्थितः
त्या वेळी, पांढऱ्या मेघासारखा, शांत आणि आनंददायक हिमवान आपल्या शिखरावर उभा राहून म्हणाला.
क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल। रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणो ह्यहम्
दुंदुभी, मी धर्मप्रिय आहे, तू मला त्रास देऊ नकोस; मी युद्धात कुशल नाही, मी तपस्व्यांना आश्रय देणारा आहे.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः। उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः
बुद्धिमान डोंगरराजाच्या या शब्दांनी, दुंदुभीच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा आला आणि त्याने उत्तर दिले.
यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद् वा निरुद्यमः। तमाचक्ष्व प्रदद्यान्मे यो हि युद्धं युयुत्सतः
जर तू युद्ध करू शकत नाहीस किंवा माझ्या भीतीने टाळतोस, तर मला असा कोण आहे ते सांग, जो माझ्याशी युद्ध करील.
हिमवानब्रवीद् वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः। अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात् तमसुरोत्तमम्
शब्दकौशल्य असलेला आणि धर्मनिष्ठ हिमवान, अशा प्रकारे कधीच न बोलला गेलेला, रागाने त्या श्रेष्ठ असुराला म्हणाला.
वाली नाम महाप्राज्ञ शक्रपुत्रः प्रतापवान्। अध्यास्ते वानरः श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम्
वालि नावाचा बुद्धिमान, इंद्राचा पुत्र आणि तेजस्वी वानर आहे, जो अतुल कीर्ती असलेल्या किष्किंधा नगरीत राहतो.
स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः। द्वन्द्वयुद्धं स दातुं ते नमुचेरिव वासवः
तो बलवान, अत्यंत बुद्धिमान आणि युद्धात पारंगत आहे. तो तुला एकट्याने समोरासमोर लढण्याची तयारी दाखवू शकतो, जसा इंद्राने नमुचिला दिली होती.
तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि। स हि दुर्मर्षणो नित्यं शूरः समरकर्मणि
तुला जर खरोखर युद्धाची इच्छा असेल, तर लगेच त्याच्याकडे जा. कारण तो नेहमीच जिंकता येत नाही असा, आणि रणभूमीत शूर आहे.
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोपाविष्टः स दुन्दुभिः। जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा
हिमवंताचे बोल ऐकून, दुंदुभी रागाने भरून ताबडतोब वालीच्या किष्किंधा नगरीकडे गेला.
धारयन् माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः। प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्तले
त्याने भयंकर व तीक्ष्ण शिंगे असलेला महिषाचा रूप घेतले, आणि तो आकाशात पाण्याने भरलेल्या मोठ्या पावसाळी ढगासारखा दिसत होता.
ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः। ननर्द कम्पयन् भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा
मग तो महाबली दुंदुभी किष्किंधाच्या दरवाजाजवळ पोहोचून, रणवाद्यासारखा मोठ्याने गर्जला आणि जमिन हलवू लागला.
समीपजान् द्रुमान् भञ्जन् वसुधां दारयन् खुरैः। विषाणेनोल्लिखन् दर्पात् तद्द्वारं द्विरदो यथा
त्याने आजूबाजूचे झाडे मोडली, खुरांनी जमीन फाडली, आणि गर्वाने शिंगाने दरवाजा कुरतडला, जणू काही मदमस्त हत्तीच.
अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः। निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमा
वाली अंतःपुरात असताना तो आवाज ऐकून असह्य झाला आणि तारासह इतर स्त्रियांना घेऊन, जसा चंद्र तारकांसह येतो, तसा बाहेर आला.
मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाच स दुन्दुभिम्। हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम्
सर्व वानरांचा आणि वनवासींचा स्वामी वाली, स्पष्ट आणि मोजके शब्द वापरून दुंदुभीला म्हणाला.
किमर्थं नगरद्वारमिदं रुद्ध्वा विनर्दसे। दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान् महाबल
दुंदुभी, तू हे नगरद्वार का अडवलेस आणि असा गर्जतोस? मला तुझी ओळख आहे — आता स्वतःचे प्राण वाचव, हे महाबली.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः। उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः
वानरराजाच्या त्या शहाण्या वचनांचे ऐकून, दुंदुभी रागाने डोळे लाल करून उत्तर देऊ लागला.
न त्वं स्त्रीसंनिधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि। मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम्
हे वीर, स्त्रियांच्या उपस्थितीत असे बोलणे तुला शोभत नाही. आजच मला युद्ध दे, मग मी तुझी ताकद पाहीन.
अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम्। गृह्यतामुदयः स्वैरं कामभोगेषु वानर
नाहीतर, मी आजचा राग आवरतो; या रात्री तू मोकळेपणाने उत्सव साजरा कर आणि हवे तसे सुख उपभोग.
दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान्। सर्वशाखामृगेन्द्रस्त्वं संसादय सुहृज्जनम्
सर्वांना भेटवस्तू वाट, वानरांना मिठी मार, आणि सर्व शाखामृगांचा स्वामी म्हणून आपल्या मित्रांना आनंद दे.
सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे। क्रीडस्व च समं स्त्रीभिरहं ते दर्पशासनः
किष्किंधेला नीट सुरक्षित ठेव, आणि हे शहर स्वतःइतके प्रिय मान. स्त्रियांबरोबर आनंदाने खेळ, कारण तुझा गर्व मी मोडणार आहे.
यो हि मत्तं प्रमत्तं वा भग्नं वा रहितं कृशम्। हन्यात् स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम्
जो मद्यपान केलेल्या, असावध, थकलेल्या, एकट्या किंवा दुर्बळ व्यक्तीला मारतो, त्याला लोक भ्रूणहंता म्हणतात — तुझ्यासारख्या गर्वाने अंध झालेल्याला.
स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात् तमसुरेश्वरम्। विसृज्य ताः स्त्रियः सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा
मग वालीने तारासह सर्व स्त्रियांना बाजूला करून, रागाने हसत त्या असुरराजाला उत्तर दिले.