विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः। यतः प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः
मी पुन्हा पुन्हा 'सुग्रीव!' असं हाक मारली, पण काहीच उत्तर मिळालं नाही, म्हणून मला फार दुःख झालं.
पादप्रहारैस्तु मया बहुभिः परिपातितम्। ततोऽहं तेन निष्क्रम्य पथा पुरमुपागतः
मी पायांनी त्या दरवाज्यावर वार केले, आणि शेवटी त्याच मार्गाने बाहेर येऊन शहरात परतलो.
तत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं मृगयताऽऽत्मनः। सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम्
तेथे सुग्रीवाने, राज्य मिळवण्यासाठी, भावाचे प्रेम विसरून मला बाहेर काढले.
एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः। तदा निर्वासयामास वाली विगतसाध्वसः
असं सांगून, निर्भय झालेल्या वालीने मला फक्त एक वस्त्र देऊन तिथून हाकलून दिलं.
तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव। तद्भयाच्च महीं सर्वां क्रान्तवान् सवनार्णवाम्
त्याने मला घराबाहेर काढलं आणि पत्नीही हिरावून घेतली, म्हणून मी त्याच्या भीतीने सर्व पृथ्वी, वन आणि समुद्र फिरत राहिलो.
ऋष्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः। प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे
पत्नीच्या अपहरणाच्या दुःखाने, वाली दुसऱ्या कारणाने जाऊ शकत नाही अशा ऋष्यमूक पर्वतात मी शिरलो.
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत्। अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव
हे सर्व वैराचं कारण मी तुला सांगितलं; पाहा, राघवा, मी काहीही दोष न करता कसा या संकटात सापडलो.
वालिनश्च भयात् तस्य सर्वलोकभयापह। कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात्
सर्व लोकांना घाबरवणाऱ्या वालीच्या भीतीने, हे वीर, त्याला रोखण्यासाठी तू माझ्यावर कृपा करावी.
एवमुक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम्। वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव
असं ऐकून, तेजस्वी आणि धर्म जाणणाऱ्या रामाने, हसत हसत सुग्रीवाला धर्मयुक्त बोल सांगायला सुरुवात केली.
अमोघाः सूर्यसंकाशा निशिता मे शरा इमे। तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुषान्विताः
माझे हे बाण, सूर्यासारखे तेजस्वी, धारदार आणि अचूक आहेत; हे रागाने त्या दुष्ट वालीवर पडतील.
यावत् तं नहि पश्येयं तव भार्यापहारिणम्। तावत् स जीवेत् पापात्मा वाली चारित्रदूषकः
जोपर्यंत मी तुझ्या पत्नीचं अपहरण करणाऱ्या, पापी आणि नीतीभ्रष्ट वालीला पाहत नाही, तोपर्यंत तो जिवंत राहील.
आत्मानुमानात् पश्यामि मग्नस्त्वं शोकसागरे। त्वामहं तारयिष्यामि बाढं प्राप्स्यसि पुष्कलम्
माझ्या समजुतीने, तू दुःखाच्या समुद्रात बुडालेला दिसतोस; मी तुला नक्कीच तारून नेईन आणि तुला मोठं सुख मिळेल.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्। सुग्रीवः परमप्रीतः सुमहद्वाक्यमब्रवीत्
रामाचं ते आनंद आणि धैर्य वाढवणारं बोल ऐकून, सुग्रीव अत्यंत आनंदित झाला आणि उत्तम बोल बोलला.
thumb|एकादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकादशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील एकादश सर्ग ऐका.
रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्। सुग्रीवः पूजयांचक्रे राघवं प्रशशंस च
रामाचं आनंद आणि धैर्य वाढवणारं बोल ऐकून, सुग्रीवाने राघवाचं सन्मान केलं आणि त्याचं कौतुक केलं.
असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैः शरैः। त्वं दहेः कुपितो लोकान् युगान्त इव भास्करः
नक्कीच, ज्वलंत आणि तीक्ष्ण बाणांनी, तू रागावला असताना, युगाच्या शेवटी सूर्य जसा जग जाळतो तसंच, सर्व लोकांचा संहार करू शकतोस.
वालिनः पौरुषं यत्तद् यच्च वीर्यं धृतिश्च या। तन्ममैकमनाः श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम्
वालीनं ताकद, शौर्य आणि धीरता याबद्दल मी तुला सांगतो, नीट लक्ष देऊन ऐक आणि त्यानंतर तुला योग्य वाटेल तसे कर.
समुद्रात् पश्चिमात् पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम्। क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः
पश्चिम समुद्रापासून पूर्वेकडे, दक्षिणेकडून उत्तरेकडे, सूर्य उगवण्याआधीच वाळी थकवा न येता सहज जातो.
अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि। ऊर्ध्वमुत्पात्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान्
तो डोंगरांच्या मोठमोठ्या शिखरांवर चढतो, जोरात उडी मारून वर घेतो आणि पुन्हा पकडतो, अशी त्याची ताकद आहे.
बहवः सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः। वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयताऽऽत्मनः
वनात अनेक मजबूत आणि वेगवेगळ्या प्रकारची झाडे वाळीने आपल्या बळावर मोडली आहेत, आपली शक्ती दाखवण्यासाठी.
महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः। बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान्
दुंदुभी नावाचा एक बलाढ्य महिष होता, जो कैलास शिखरासारखा तेजस्वी आणि हजार हत्तींचे बळ असलेला होता.
स वीर्योत्सेकदुष्टात्मा वरदानेन मोहितः। जगाम स महाकायः समुद्रं सरितां पतिम्
तो मोठ्या देहाचा दुंदुभी, आपल्या बळामुळे गर्विष्ठ आणि वरदानामुळे भ्रमित होऊन, नद्यांचा स्वामी असलेल्या समुद्राकडे गेला.
ऊर्मिमन्तमतिक्रम्य सागरं रत्नसंचयम्। मम युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम्
लाटा आणि रत्नांनी भरलेल्या समुद्राला ओलांडून तो म्हणाला, 'माझ्याशी युद्ध कर.'
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः। अब्रवीद् वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम्
मग धर्मनिष्ठ आणि बलवान समुद्र उठून, त्या असुराला, ज्याला काळाने प्रवृत्त केले होते, असे म्हणाला.
शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम्। शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः
डोंगरांचा राजा, मोठ्या अरण्यात तपस्व्यांना आश्रय देणारा, शंकराचा सासरा म्हणून प्रसिद्ध असलेला हिमवान आहे.
महाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्झरः। स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमर्हति
मोठ्या धबधब्यांनी, अनेक गुंफा आणि झऱ्यांनी युक्त असलेला तो तुला अतुलनीय समाधान देण्यास समर्थ आहे.
तं भीतमिति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः। हिमवद्वनमागम्य शरश्चापादिव च्युतः
समुद्र घाबरला आहे हे ओळखून, तो श्रेष्ठ असुर बाणासारखा हिमवानच्या अरण्यात गेला.
ततस्तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्रप्रतिमाः शिलाः। चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च
मग दुंदुभीने त्या डोंगरावरील पांढऱ्या, हत्तींसारख्या मोठमोठ्या शिळा अनेक दिशांना फेकल्या आणि मोठ्याने गर्जना केली.
ततः श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः। हिमवानब्रवीद् वाक्यं स्व एव शिखरे स्थितः
त्या वेळी, पांढऱ्या मेघासारखा, शांत आणि आनंददायक हिमवान आपल्या शिखरावर उभा राहून म्हणाला.
क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल। रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणो ह्यहम्
दुंदुभी, मी धर्मप्रिय आहे, तू मला त्रास देऊ नकोस; मी युद्धात कुशल नाही, मी तपस्व्यांना आश्रय देणारा आहे.