दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः। अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दन
देवाच्या कृपेने तू सुखरूप परत आला आहेस आणि शत्रूही तुझ्या हातून मारला गेला. मी तर अगदी असहाय्य होतो, अशा वेळी फक्त तूच माझा आधार आहेस, अनाथांना आनंद देणारा.
इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम्। छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मया धृतम्
हे छत्र, ज्याला अनेक काड्या आहेत आणि जे पूर्ण चंद्रासारखे तेजस्वी दिसते, त्यासोबत वाळव्याचे पंखेही आहेत, ते मी तुझ्यासाठी धरले आहे, ते तू स्वीकार.
आर्तस्तत्र बिलद्वारि स्थितः संवत्सरं नृप। दृष्ट्वा च शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम्
राजा, मी त्या गुहेच्या दाराशी एक वर्ष दुःखात थांबलो होतो. तिथेच मी दाराशी रक्त वाहताना आणि गुहेतून वर येताना पाहिले.
शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः। अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत् तदा
माझे मन शोकाने भरून गेले, सर्व इंद्रिये अस्वस्थ झाली; तेव्हा मी त्या गुहेचे दार डोंगराच्या शिखराने बंद केले.
तस्माद् देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः। विषादात्त्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च
मग मी तिथून निघून पुन्हा किष्किंधेत आलो; पण इथे मला पाहून नगरातील लोक आणि मंत्री सगळेच दुःखी झाले.
अभिषिक्तो न कामेन तन्मे क्षन्तुं त्वमर्हसि। त्वमेव राजा मानार्हः सदा चाहं यथा पुरा
माझ्या इच्छेने मला अभिषेक केला नव्हता; त्यामुळे तू मला माफ कर. राजा म्हणून सन्मानास फक्त तूच योग्य आहेस, मी पूर्वीप्रमाणेच तुझा आहे.
राजभावे नियोगोऽयं मम त्वद्विरहात् कृतः। सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम्
राज्याचा भार माझ्यावर फक्त तुझ्या अनुपस्थितीमुळे आला; मंत्री, प्रजाजन आणि नगरासह हे राज्य आता सर्व विघ्नांपासून मुक्त आहे.
न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम्। मा च रोषं कृथाः सौम्य मम शत्रुनिषूदन
हे राज्य मी तुझ्या हवाली करतो, कारण ते तुझ्या विश्वासावर आहे; म्हणून, शत्रूंचा संहार करणारा सौम्य, माझ्यावर राग करू नकोस.
राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया। स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स विनिर्भर्त्स्य वानरः
माझ्या मनात रिकाम्या प्रदेशावर राज्य मिळवण्याची इच्छा होती म्हणून मला राजा बनवले; मी प्रेमाने असे बोलत असताना त्या वानराने मला फटकारले.
धिक्त्वामिति च मामुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह। प्रकृतीश्च समानीय मन्त्रिणश्चैव सम्मतान्
'तुझ्यावर धिक्कार आहे!' असे म्हणून त्याने मला अनेक कठोर शब्द सांगितले; नंतर त्याने सगळ्या प्रजेला आणि मान्यताप्राप्त मंत्र्यांना एकत्र बोलावले.
मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम्। विदितं वो मया रात्रौ मायावी स महासुरः
माझ्या मित्रांच्या उपस्थितीत त्याने मला अत्यंत निंदनीय शब्द सांगितले: 'रात्री मायावी नावाचा मोठा राक्षस आहे, हे तुम्हा सर्वांना माझ्यामुळेच माहीत आहे.'
मां समाह्वयत क्रुद्धो युद्धाकांक्षी तदा पुरा। तस्य तद् भाषितं श्रुत्वा निःसृतोऽहं नृपालयात्
पूर्वी तो राक्षस रागावून युद्धाची इच्छा बाळगून मला लढायला बोलावू लागला; त्याची ती वचने ऐकून मी राजवाड्याबाहेर पडलो.
अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः। स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः
माझा भाऊ, जो फारच क्रूर होता, तो माझ्यामागे वेगाने आला; पण त्या बलाढ्य राक्षसाने रात्री मला दुसऱ्यासोबत पाहिले.
प्राद्रवद् भयसंत्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ। अभिद्रुतस्तु वेगेन विवेश स महाबिलम्
आम्ही दोघे एकत्र येताना पाहून तो घाबरून पळाला; आणि वेगाने धावत जाऊन एका मोठ्या गुहेत शिरला.
तं प्रविष्टं विदित्वा तु सुघोरं सुमहद्बिलम्। अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः
तो त्या भयानक आणि विशाल गुहेत शिरल्याचे कळताच, माझ्या भीषण दिसणाऱ्या भावाने मला असे सांगितले.
अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम्। बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम्
'त्याला मारल्याशिवाय मला इथून पुन्हा नगरात जाता येणार नाही; तू गुहेच्या दाराशी थांब, तोवर मी त्याचा नाश करतो.'
स्थितोऽयमिति मत्वाहं प्रविष्टस्तु दुरासदम्। तं मे मार्गयतस्तत्र गतः संवत्सरस्तदा
तो इथेच थांबला आहे असे समजून मी त्या कठीण गुहेत शिरलो; तिथे त्याचा शोध घेत असताना एक वर्ष गेले.
स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद् भयावहः। निहतश्च मया सद्यः स सर्वैः सह बन्धुभिः
तिथे मला तो शत्रू दिसला, जो फारच भयंकर आणि हट्टी होता; मी त्याला आणि त्याच्या सर्व नातेवाईकांना तिथेच ठार केले.
तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम्। पूर्णमासीद् दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले
त्याच्या तोंडातून रक्ताचा प्रचंड प्रवाह वाहू लागला, आणि त्या गुहेत सर्वत्र पसरून, पृथ्वीवर घुमू लागला.
सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं तमहं सुखम्। निष्क्रामं नैव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम्
मी त्या बलाढ्य शत्रूचा वध केला, पण बाहेर पडण्यासाठी गुहेचं बंद झालेलं तोंड मला दिसेना.
विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः। यतः प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः
मी पुन्हा पुन्हा 'सुग्रीव!' असं हाक मारली, पण काहीच उत्तर मिळालं नाही, म्हणून मला फार दुःख झालं.
पादप्रहारैस्तु मया बहुभिः परिपातितम्। ततोऽहं तेन निष्क्रम्य पथा पुरमुपागतः
मी पायांनी त्या दरवाज्यावर वार केले, आणि शेवटी त्याच मार्गाने बाहेर येऊन शहरात परतलो.
तत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं मृगयताऽऽत्मनः। सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम्
तेथे सुग्रीवाने, राज्य मिळवण्यासाठी, भावाचे प्रेम विसरून मला बाहेर काढले.
एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः। तदा निर्वासयामास वाली विगतसाध्वसः
असं सांगून, निर्भय झालेल्या वालीने मला फक्त एक वस्त्र देऊन तिथून हाकलून दिलं.
तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव। तद्भयाच्च महीं सर्वां क्रान्तवान् सवनार्णवाम्
त्याने मला घराबाहेर काढलं आणि पत्नीही हिरावून घेतली, म्हणून मी त्याच्या भीतीने सर्व पृथ्वी, वन आणि समुद्र फिरत राहिलो.
ऋष्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः। प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे
पत्नीच्या अपहरणाच्या दुःखाने, वाली दुसऱ्या कारणाने जाऊ शकत नाही अशा ऋष्यमूक पर्वतात मी शिरलो.
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत्। अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव
हे सर्व वैराचं कारण मी तुला सांगितलं; पाहा, राघवा, मी काहीही दोष न करता कसा या संकटात सापडलो.
वालिनश्च भयात् तस्य सर्वलोकभयापह। कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात्
सर्व लोकांना घाबरवणाऱ्या वालीच्या भीतीने, हे वीर, त्याला रोखण्यासाठी तू माझ्यावर कृपा करावी.
एवमुक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम्। वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव
असं ऐकून, तेजस्वी आणि धर्म जाणणाऱ्या रामाने, हसत हसत सुग्रीवाला धर्मयुक्त बोल सांगायला सुरुवात केली.
अमोघाः सूर्यसंकाशा निशिता मे शरा इमे। तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुषान्विताः
माझे हे बाण, सूर्यासारखे तेजस्वी, धारदार आणि अचूक आहेत; हे रागाने त्या दुष्ट वालीवर पडतील.