अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम्। पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया
त्या खुणांवरून मी समजलो की, माझा भाऊ मारला गेला आहे; मग मी डोंगराएवढ्या मोठ्या दगडाने गुहेचे तोंड बंद केले.
शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतः सखे। गूहमानस्य मे तत् त्वं यत्नतो मन्त्रिभिः श्रुतम्
दुःखाने व्याकुळ होऊन, मी पाणी अर्पण केले आणि किष्किंधेला परत आलो. हे गुपित ठेवण्याचा मी प्रयत्न केला, पण मंत्र्यांनी ते शोधून काढले.
ततोऽहं तैः समागम्य समेतैरभिषेचितः। राज्यं प्रशासतस्तस्य न्यायतो मम राघव
मग त्या सर्वांनी एकत्र येऊन मला राज्याभिषेक केला; राघवा, मी न्यायाने राज्य केले आणि ते माझ्या हक्काचे होते.
आजगाम रिपुं हत्वा दानवं स तु वानरः। अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा क्रोधात् संरक्तलोचनः
शत्रू असुराचा वध करून तो वानर परत आला; मला अभिषिक्त पाहून त्याच्या डोळ्यांत रागाने रक्त उतरले.
मदीयान् मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यमब्रवीत्। निग्रहे च समर्थस्य तं पापं प्रति राघव
त्याने माझ्या मंत्र्यांना बांधले आणि कठोर शब्द बोलले; राघवा, त्याला रोखण्याची ताकद असूनही, त्याने पाप केले.
न प्रावर्तत मे बुद्धिर्भ्रातृगौरवयन्त्रिता। हत्वा शत्रुं स मे भ्राता प्रविवेश पुरं तदा
भावाबद्दलच्या आदरामुळे माझ्या मनाने काहीच कृती केली नाही; शत्रूचा वध करून, माझा भाऊ त्या वेळी नगरात आला.
मानयंस्तं महात्मानं यथावच्चाभिवादयम्। उक्ताश्च नाशिषस्तेन प्रहृष्टेनान्तरात्मना
मी त्या महात्म्याचा सन्मान केला आणि योग्य रीतीने वंदन केले; तोही अंतःकरणाने आनंदी होऊन मला आशीर्वाद दिला.
नत्वा पादावहं तस्य मुकुटेनास्पृशं प्रभो। अपि वाली मम क्रोधान्न प्रसादं चकार सः
मी त्याच्या पायांना वंदन केले आणि मुकुटाने स्पर्श केला, प्रभो; तरीही वाळीने माझ्यावर राग धरला आणि मला क्षमा केली नाही.
thumb|दशमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे दशमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणातील किष्किंधाकांडाचा दहावा सर्ग ऐका.
ततः क्रोधसमाविष्टं संरब्धं तमुपागतम्। अहं प्रसादयांचक्रे भ्रातरं हितकाम्यया
मग तो रागाने भरून, संतप्त अवस्थेत माझ्याजवळ आला; मी त्याच्या हितासाठी भावाला शांत करण्याचा प्रयत्न केला.
दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः। अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दन
देवाच्या कृपेने तू सुखरूप परत आला आहेस आणि शत्रूही तुझ्या हातून मारला गेला. मी तर अगदी असहाय्य होतो, अशा वेळी फक्त तूच माझा आधार आहेस, अनाथांना आनंद देणारा.
इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम्। छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मया धृतम्
हे छत्र, ज्याला अनेक काड्या आहेत आणि जे पूर्ण चंद्रासारखे तेजस्वी दिसते, त्यासोबत वाळव्याचे पंखेही आहेत, ते मी तुझ्यासाठी धरले आहे, ते तू स्वीकार.
आर्तस्तत्र बिलद्वारि स्थितः संवत्सरं नृप। दृष्ट्वा च शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम्
राजा, मी त्या गुहेच्या दाराशी एक वर्ष दुःखात थांबलो होतो. तिथेच मी दाराशी रक्त वाहताना आणि गुहेतून वर येताना पाहिले.
शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः। अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत् तदा
माझे मन शोकाने भरून गेले, सर्व इंद्रिये अस्वस्थ झाली; तेव्हा मी त्या गुहेचे दार डोंगराच्या शिखराने बंद केले.
तस्माद् देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः। विषादात्त्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च
मग मी तिथून निघून पुन्हा किष्किंधेत आलो; पण इथे मला पाहून नगरातील लोक आणि मंत्री सगळेच दुःखी झाले.
अभिषिक्तो न कामेन तन्मे क्षन्तुं त्वमर्हसि। त्वमेव राजा मानार्हः सदा चाहं यथा पुरा
माझ्या इच्छेने मला अभिषेक केला नव्हता; त्यामुळे तू मला माफ कर. राजा म्हणून सन्मानास फक्त तूच योग्य आहेस, मी पूर्वीप्रमाणेच तुझा आहे.
राजभावे नियोगोऽयं मम त्वद्विरहात् कृतः। सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम्
राज्याचा भार माझ्यावर फक्त तुझ्या अनुपस्थितीमुळे आला; मंत्री, प्रजाजन आणि नगरासह हे राज्य आता सर्व विघ्नांपासून मुक्त आहे.
न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम्। मा च रोषं कृथाः सौम्य मम शत्रुनिषूदन
हे राज्य मी तुझ्या हवाली करतो, कारण ते तुझ्या विश्वासावर आहे; म्हणून, शत्रूंचा संहार करणारा सौम्य, माझ्यावर राग करू नकोस.
राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया। स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स विनिर्भर्त्स्य वानरः
माझ्या मनात रिकाम्या प्रदेशावर राज्य मिळवण्याची इच्छा होती म्हणून मला राजा बनवले; मी प्रेमाने असे बोलत असताना त्या वानराने मला फटकारले.
धिक्त्वामिति च मामुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह। प्रकृतीश्च समानीय मन्त्रिणश्चैव सम्मतान्
'तुझ्यावर धिक्कार आहे!' असे म्हणून त्याने मला अनेक कठोर शब्द सांगितले; नंतर त्याने सगळ्या प्रजेला आणि मान्यताप्राप्त मंत्र्यांना एकत्र बोलावले.
मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम्। विदितं वो मया रात्रौ मायावी स महासुरः
माझ्या मित्रांच्या उपस्थितीत त्याने मला अत्यंत निंदनीय शब्द सांगितले: 'रात्री मायावी नावाचा मोठा राक्षस आहे, हे तुम्हा सर्वांना माझ्यामुळेच माहीत आहे.'
मां समाह्वयत क्रुद्धो युद्धाकांक्षी तदा पुरा। तस्य तद् भाषितं श्रुत्वा निःसृतोऽहं नृपालयात्
पूर्वी तो राक्षस रागावून युद्धाची इच्छा बाळगून मला लढायला बोलावू लागला; त्याची ती वचने ऐकून मी राजवाड्याबाहेर पडलो.
अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः। स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः
माझा भाऊ, जो फारच क्रूर होता, तो माझ्यामागे वेगाने आला; पण त्या बलाढ्य राक्षसाने रात्री मला दुसऱ्यासोबत पाहिले.
प्राद्रवद् भयसंत्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ। अभिद्रुतस्तु वेगेन विवेश स महाबिलम्
आम्ही दोघे एकत्र येताना पाहून तो घाबरून पळाला; आणि वेगाने धावत जाऊन एका मोठ्या गुहेत शिरला.
तं प्रविष्टं विदित्वा तु सुघोरं सुमहद्बिलम्। अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः
तो त्या भयानक आणि विशाल गुहेत शिरल्याचे कळताच, माझ्या भीषण दिसणाऱ्या भावाने मला असे सांगितले.
अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम्। बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम्
'त्याला मारल्याशिवाय मला इथून पुन्हा नगरात जाता येणार नाही; तू गुहेच्या दाराशी थांब, तोवर मी त्याचा नाश करतो.'
स्थितोऽयमिति मत्वाहं प्रविष्टस्तु दुरासदम्। तं मे मार्गयतस्तत्र गतः संवत्सरस्तदा
तो इथेच थांबला आहे असे समजून मी त्या कठीण गुहेत शिरलो; तिथे त्याचा शोध घेत असताना एक वर्ष गेले.
स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद् भयावहः। निहतश्च मया सद्यः स सर्वैः सह बन्धुभिः
तिथे मला तो शत्रू दिसला, जो फारच भयंकर आणि हट्टी होता; मी त्याला आणि त्याच्या सर्व नातेवाईकांना तिथेच ठार केले.
तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम्। पूर्णमासीद् दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले
त्याच्या तोंडातून रक्ताचा प्रचंड प्रवाह वाहू लागला, आणि त्या गुहेत सर्वत्र पसरून, पृथ्वीवर घुमू लागला.
सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं तमहं सुखम्। निष्क्रामं नैव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम्
मी त्या बलाढ्य शत्रूचा वध केला, पण बाहेर पडण्यासाठी गुहेचं बंद झालेलं तोंड मला दिसेना.