एष मे राम शोकान्तः शोकार्तेन निवेदितः। दुःखितः सुखितो वापि सख्युर्नित्यं सखा गतिः
हे राम, दुःखाने व्याकुळ झालेल्या माझ्या मनाने तुला सांगितलं की, हा माझ्या दुःखाचा शेवट आहे; मित्र दुःखात असो वा सुखात, नेहमीच दुसऱ्या मित्राकडे आधार शोधतो.
श्रुत्वैतच्च वचो रामः सुग्रीवमिदमब्रवीत्। किं निमित्तमभूद् वैरं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
हे ऐकून रामाने सुग्रीवाला विचारलं, 'तुझ्या वैराचं खरं कारण काय आहे, ते मला ऐकायचं आहे.'
सुखं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर। आनन्तर्याद् विधास्यामि सम्प्रधार्य बलाबलम्
कारण, हे वानरा, तुझ्या वैराचं कारण ऐकल्यावर, मी ताकद आणि कमकुवतपणा विचारात घेऊन लगेच काहीतरी करीन.
बलवान् हि ममामर्षः श्रुत्वा त्वामवमानितम्। वर्धते हृदयोत्कम्पी प्रावृड्वेग इवाम्भसः
तुला अपमानित झालेलं ऐकून माझ्या मनात राग प्रचंड वाढतो, जसा पावसाळ्यात पाण्याचा जोर वाढतो.
हृष्टः कथय विस्रब्धो यावदारोप्यते धनुः। सृष्टश्च हि मया बाणो निरस्तश्च रिपुस्तव
भीती न बाळगता, आनंदाने सगळं सांग, कारण मी धनुष्य तयार करतोय; माझा बाण सज्ज आहे आणि तुझा शत्रू जणू संपलाच आहे.
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना। प्रहर्षमतुलं लेभे चतुर्भिः सह वानरैः
काकुत्स्थ कुलातील त्या महान रामाने असं म्हटल्यावर, सुग्रीव आणि त्याचे चार वानर मित्र अतिशय आनंदित झाले.
ततः प्रहृष्टवदनः सुग्रीवो लक्ष्मणाग्रजे। वैरस्य कारणं तत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे
मग आनंदाने उजळलेला चेहरा घेऊन, सुग्रीव लक्ष्मणाच्या मोठ्या भावाला त्या वैराचं खरं कारण सांगायला लागला.
thumb|नवमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे नवमः सर्गः ॥४-
आता नववा अध्याय ऐका.
वाली नाम मम भ्राता ज्येष्ठः शत्रुनिषूदनः। पितुर्बहुमतो नित्यं मम चापि तथा पुरा
वालि नावाचा माझा मोठा भाऊ आहे, तो शत्रूंचा नाश करणारा आहे, आमच्या वडिलांचा आणि पूर्वी माझाही तो नेहमीच लाडका होता.
पितर्युपरते तस्मिन् ज्येष्ठोऽयमिति मन्त्रिभिः। कपीनामीश्वरो राज्ये कृतः परमसम्मतः
वडील गेल्यावर, मोठा आहे म्हणून मंत्र्यांनी त्याला वानरांचा राजा आणि राज्याचा स्वामी केलं, आणि सगळ्यांनी ते मान्य केलं.
राज्यं प्रशासतस्तस्य पितृपैतामहं महत्। अहं सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत् स्थितः
तो वडिलोपार्जित मोठं राज्य चालवत असताना, मी नेहमी त्याच्यासमोर वाकून, एक सेवकासारखा राहिलो.
मायावी नाम तेजस्वी पूर्वजो दुन्दुभेः सुतः। तेन तस्य महद्वैरं वालिनः स्त्रीकृतं पुरा
मायावी नावाचा तेजस्वी, दुंदुभीचा मोठा मुलगा होता; त्याचं आणि वालिचं पूर्वी एका स्त्रीमुळे मोठं वैर निर्माण झालं होतं.
स तु सुप्ते जने रात्रौ किष्किन्धाद्वारमागतः। नर्दति स्म सुसंरब्धो वालिनं चाह्वयद् रणे
एका रात्री, सगळे झोपले असताना, तो कीष्किंधेच्या दरवाज्यावर आला आणि जोरात गर्जना करत वालिला युद्धासाठी आव्हान देऊ लागला.
प्रसुप्तस्तु मम भ्राता नर्दतो भैरवस्वनम्। श्रुत्वा न ममृषे वाली निष्पपात जवात् तदा
माझा भाऊ झोपेत असतानाही त्याचा भीषण आवाज ऐकला; वालिला ते सहन झालं नाही आणि तो लगेच वेगाने बाहेर गेला.
स तु वै निःसृतः क्रोधात् तं हन्तुमसुरोत्तमम्। वार्यमाणस्ततः स्त्रीभिर्मया च प्रणतात्मना
रागाने पेटून तो त्या असुरश्रेष्ठाला मारायला धावला, जरी स्त्रिया आणि मी नम्रपणे थांबवायचा प्रयत्न केला तरीही.
स तु निर्धूय सर्वान् नो निर्जगाम महाबलः। ततोऽहमपि सौहार्दान्निःसृतो वालिना सह
पण आम्हा सगळ्यांना दूर सारून, तो बलवान वालि बाहेर गेला; मग मैत्रीपोटी मीही त्याच्यासोबत बाहेर गेलो.
तस्मिन् द्रवति संत्रस्ते ह्यावां द्रुततरं गतौ। प्रकाशोऽपि कृतो मार्गश्चन्द्रेणोद्गच्छता तदा
तो घाबरून पळू लागला, तेव्हा आम्ही दोघं त्याच्या मागे आणखी वेगाने धावलो; त्यावेळी चंद्र उगवला होता आणि रस्ता उजळला होता.
स तृणैरावृतं दुर्गं धरण्या विवरं महत्। प्रविवेशासुरो वेगादावामासाद्य विष्ठितौ
तो असुर वेगाने आमच्या जवळ उभे असताना, गवताने झाकलेली मोठी गुहा जमिनीत शिरला.
तं प्रविष्टं रिपुं दृष्ट्वा बिलं रोषवशं गतः। मामुवाच ततो वाली वचनं क्षुभितेन्द्रियः
शत्रू गुहेत शिरताना पाहून, वानरराज वाळी क्रोधाने भरून, अस्वस्थ मनाने मला म्हणाला.
इह तिष्ठाद्य सुग्रीव बिलद्वारि समाहितः। यावदत्र प्रविश्याहं निहन्मि समरे रिपुम्
सुग्रीवा, आज तू या गुहेच्या तोंडाशी सावधपणे थांब. मी आत जाऊन युद्धात शत्रूचा नाश करतो.
मया त्वेतद् वचः श्रुत्वा याचितः स परंतपः। शापयित्वा च मां पद्भ्यां प्रविवेश बिलं ततः
त्याची ही वचने ऐकून, मी त्याला विनंती केली; पण त्या पराक्रमी योद्ध्याने मला शाप देऊन, पायदळाने गुहेत प्रवेश केला.
तस्य प्रविष्टस्य बिलं साग्रः संवत्सरो गतः। स्थितस्य च बिलद्वारि स कालो व्यत्यवर्तत
तो गुहेत शिरल्यावर, मी तिथेच गुहेच्या तोंडाशी थांबलो आणि एक अख्खा वर्ष सरला.
अहं तु नष्टं तं ज्ञात्वा स्नेहादागतसम्भ्रमः। भ्रातरं न प्रपश्यामि पापशङ्कि च मे मनः
माझा भाऊ हरवला हे लक्षात येताच, प्रेमापोटी मी घाबरलो; मला तो कुठेच दिसेना आणि मनात वाईट शंका आली.
अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात् तस्माद् विनिःसृतम्। सफेनं रुधिरं दृष्ट्वा ततोऽहं भृशदुःखितः
खूप वेळानंतर त्या गुहेतून फेसाळ रक्त बाहेर येताना मी पाहिले आणि त्यामुळे मला फार दुःख झाले.
नर्दतामसुराणां च ध्वनिर्मे श्रोत्रमागतः। न रतस्य च संग्रामे क्रोशतोऽपि स्वनो गुरोः
असुरांच्या डरकाळ्या माझ्या कानावर आल्या, पण युद्धात माझा भाऊ ओरडला असता तरी त्याचा आवाज मला ऐकू आला नाही.
अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम्। पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया
त्या खुणांवरून मी समजलो की, माझा भाऊ मारला गेला आहे; मग मी डोंगराएवढ्या मोठ्या दगडाने गुहेचे तोंड बंद केले.
शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतः सखे। गूहमानस्य मे तत् त्वं यत्नतो मन्त्रिभिः श्रुतम्
दुःखाने व्याकुळ होऊन, मी पाणी अर्पण केले आणि किष्किंधेला परत आलो. हे गुपित ठेवण्याचा मी प्रयत्न केला, पण मंत्र्यांनी ते शोधून काढले.
ततोऽहं तैः समागम्य समेतैरभिषेचितः। राज्यं प्रशासतस्तस्य न्यायतो मम राघव
मग त्या सर्वांनी एकत्र येऊन मला राज्याभिषेक केला; राघवा, मी न्यायाने राज्य केले आणि ते माझ्या हक्काचे होते.
आजगाम रिपुं हत्वा दानवं स तु वानरः। अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा क्रोधात् संरक्तलोचनः
शत्रू असुराचा वध करून तो वानर परत आला; मला अभिषिक्त पाहून त्याच्या डोळ्यांत रागाने रक्त उतरले.
मदीयान् मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यमब्रवीत्। निग्रहे च समर्थस्य तं पापं प्रति राघव
त्याने माझ्या मंत्र्यांना बांधले आणि कठोर शब्द बोलले; राघवा, त्याला रोखण्याची ताकद असूनही, त्याने पाप केले.