भाव्यो राज्यागमस्तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः। यदयं कृत्यवान् प्राप्तः कृत्यं चैतदुपागतम्
महात्मा सुग्रीवाला राज्य मिळणं निश्चित आहे, कारण त्याला योग्य साथीदार मिळाला आणि हे काम त्याच्याकडे आलं आहे.
ततः परमसंहृष्टो हनूमान् प्लवगोत्तमः। प्रत्युवाच ततो वाक्यं रामं वाक्यविशारदः
नंतर वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हनुमान अत्यंत आनंदित होऊन, बोलण्यात निपुण असलेल्या रामाला म्हणाला.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणो रामचोदितः। आचचक्षे महात्मानं रामं दशरथात्मजम्
ते शब्द ऐकून, रामाच्या सांगण्यावरून लक्ष्मणानं महात्मा दशरथपुत्र रामाचं वर्णन केलं.
राजा दशरथो नाम द्युतिमान् धर्मवत्सलः। चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मेण नित्यमेवाभिपालयन्
दशरथ नावाचा एक तेजस्वी आणि धर्मप्रिय राजा होता, जो नेहमी चारही वर्णांना त्यांच्या धर्मानुसार रक्षण करत असे.
न द्वेष्टा विद्यते तस्य स तु द्वेष्टि न कंचन। स तु सर्वेषु भूतेषु पितामह इवापरः
त्याला कुणावरही द्वेष नव्हता, आणि कुणीही त्याच्यावर रागावलेला नव्हता; तो सर्व जीवांसाठी जणू दुसरा ब्रह्मा होता.
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः। तस्यायं पूर्वजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः
त्याने अग्निष्टोमासारखी यज्ञे भरपूर दक्षिणा देऊन केली; त्याचा ज्येष्ठ पुत्र लोकांत राम म्हणून प्रसिद्ध आहे.
शरण्यः सर्वभूतानां पितुर्निर्देशपारगः। ज्येष्ठो दशरथस्यायं पुत्राणां गुणवत्तरः
तो सर्व जीवांचा आधार आहे, वडिलांच्या आज्ञेत कायम राहणारा, दशरथाच्या मुलांमध्ये ज्येष्ठ आणि सर्वात गुणी आहे.
राजलक्षणसंयुक्तः संयुक्तो राज्यसम्पदा। राज्याद् भ्रष्टो मया वस्तुं वने सार्धमिहागतः
राजचिन्हांनी आणि राजसंपत्तीने युक्त असलेला, पण राज्य गमावून, तो माझ्यासोबत इथे वनात राहायला आला आहे.
भार्यया च महाभाग सीतयानुगतो वशी। दिनक्षये महातेजाः प्रभयेव दिवाकरः
महाभाग सीतेसह, संयमी आणि तेजस्वी राम, दिवसाच्या शेवटी सूर्य जसा आपल्या किरणांसह असतो तसा दिसतो.
अहमस्यावरो भ्राता गुणैर्दास्यमुपागतः। कृतज्ञस्य बहुज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः
मी त्याचा लहान भाऊ लक्ष्मण आहे, त्याच्या गुणांची आणि उपकारांची जाणीव ठेवून त्याची सेवा करण्यासाठी आलो आहे.
सुखार्हस्य महार्हस्य सर्वभूतहितात्मनः। ऐश्वर्येण विहीनस्य वनवासे रतस्य च
जो सुखाचा आणि मोठ्या सन्मानाचा अधिकारी आहे, सगळ्या जीवांच्या भल्यासाठी ज्याचं मन नेहमीच तयार असतं, तो आता राज्य गमावूनही वनात राहण्यात आनंद मानतो.
रक्षसापहृता भार्या रहिते कामरूपिणा। तच्च न ज्ञायते रक्षः पत्नी येनास्य वा हृता
त्याची पत्नी एका एकाकी ठिकाणी, रूप बदलू शकणाऱ्या राक्षसाने पळवली; तो राक्षस कोण आहे आणि त्याच्या पत्नीचं काय झालं, हे अजून कुणालाच माहीत नाही.
दनुर्नाम दितेः पुत्रः शापाद् राक्षसतां गतः। आख्यातस्तेन सुग्रीवः समर्थो वानराधिपः
दितीचा मुलगा दनु, शापामुळे राक्षस झाला; त्याने हे सगळं बलाढ्य वानरांचा राजा सुग्रीवाला सांगितलं.
स ज्ञास्यति महावीर्यस्तव भार्यापहारिणम्। एवमुक्त्वा दनुः स्वर्गं भ्राजमानो दिवं गतः
तो महाबली तुझ्या पत्नीला पळवणाऱ्याचा शोध लावेल; असं सांगून तेजस्वी दनु स्वर्गात गेला.
एतत् ते सर्वमाख्यातं याथातथ्येन पृच्छतः। अहं चैव च रामश्च सुग्रीवं शरणं गतौ
तू विचारलं तसं सगळं मी तुला खरं खरं सांगितलं; मी आणि राम, आम्ही दोघंही सुग्रीवाच्या आश्रयाला आलो आहोत.
एष दत्त्वा च वित्तानि प्राप्य चानुत्तमं यशः। लोकनाथः पुरा भूत्वा सुग्रीवं नाथमिच्छति
ज्याने आपली संपत्ती वाटली, उत्तम कीर्ती मिळवली, आणि पूर्वी साऱ्या जगाचा स्वामी होता, तोच आता सुग्रीवाचा आधार शोधतोय.
सीता यस्य स्नुषा चासीच्छरण्यो धर्मवत्सलः। तस्य पुत्रः शरण्यश्च सुग्रीवं शरणं गतः
ज्याची सून सीता होती, जो नेहमी धर्मप्रिय आणि सर्वांचा आधार होता, त्याचा मुलगा, जो स्वतःही आधार आहे, तो सुग्रीवाच्या आश्रयाला आला आहे.
सर्वलोकस्य धर्मात्मा शरण्यः शरणं पुरा। गुरुर्मे राघवः सोऽयं सुग्रीवं शरणं गतः
जो साऱ्या लोकांचा धर्मात्मा, सर्वांचा आधार आणि माझा गुरु राघव आहे, तोच आता सुग्रीवाच्या आश्रयाला आला आहे.
यस्य प्रसादे सततं प्रसीदेयुरिमाः प्रजाः। स रामो वानरेन्द्रस्य प्रसादमभिकांक्षते
ज्याच्या कृपेने या प्रजेला नेहमीच सुख मिळालं, तो राम आता वानरराजाच्या कृपेची अपेक्षा करतो.
येन सर्वगुणोपेताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः। मानिताः सततं राज्ञा सदा दशरथेन वै
ज्याने पृथ्वीवरचे सगळे गुणी राजे नेहमीच सन्मानले, तो राजा दशरथ खरा.
तस्यायं पूर्वजः पुत्रस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। सुग्रीवं वानरेन्द्रं तु रामः शरणमागतः
त्याचा ज्येष्ठ पुत्र, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेला राम, वानरांचा राजा सुग्रीव याच्या आश्रयाला आला आहे.
शोकाभिभूते रामे तु शोकार्ते शरणं गते। कर्तुमर्हति सुग्रीवः प्रसादं सह यूथपैः
शोकाने व्याकुळ झालेला राम, दुःखात असताना आश्रयाला आला आहे, म्हणून सुग्रीवाने आणि त्याच्या सर्व प्रमुखांनी त्याच्यावर कृपा करायला हवी.
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं करुणं साश्रुपातनम्। हनूमान् प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः
असं करुण शब्दांनी आणि डोळ्यांतून अश्रू येत असताना बोलणाऱ्या सौमित्राला, वाक्पटू हनुमानाने हे शब्द उत्तरादाखल सांगितले.
ईदृशा बुद्धिसम्पन्ना जितक्रोधा जितेन्द्रियाः। द्रष्टव्या वानरेन्द्रेण दिष्ट्या दर्शनमागताः
अशा बुद्धिमान, क्रोधावर आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या माणसांना वानरराजाने पाहणं हे खरंच भाग्याचं आहे.
स हि राज्याश्च विभ्रष्टः कृतवैरश्च वालिना। हृतदारो वने त्रस्तो भ्रात्रा विनिकृतो भृशम्
कारण तो राज्य गमावलेला, वालीने शत्रू केलेला, पत्नी हरवलेला, वनात भयभीत आणि भावाकडून फार अन्याय सहन केलेला आहे.
करिष्यति स साहाय्यं युवयोर्भास्करात्मजः। सुग्रीवः सह चास्माभिः सीतायाः परिमार्गणे
सूर्यपुत्र सुग्रीव आमच्यासह, तुम्हा दोघांना सीतेच्या शोधात नक्की मदत करील.
इत्येवमुक्त्वा हनुमान् श्लक्ष्णं मधुरया गिरा। बभाषे साधु गच्छामः सुग्रीवमिति राघवम्
अशा मधुर आणि कोमल शब्दांनी बोलून, हनुमानाने राघवाला, 'चला, आपण सुग्रीवाकडे जाऊ,' असं सांगितलं.
एवं ब्रुवन्तं धर्मात्मा हनूमन्तं स लक्ष्मणः। प्रतिपूज्य यथान्यायमिदं प्रोवाच राघवम्
धर्मात्मा लक्ष्मणाने योग्य रीत्या हनुमानाचा सन्मान केला आणि मग राघवाला हे शब्द सांगितले.
कपिः कथयते हृष्टो यथायं मारुतात्मजः। कृत्यवान् सोऽपि सम्प्राप्तः कृतकृत्योऽसि राघव
वायुपुत्र हा आनंदाने बोलतो आहे; त्याने आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे आणि आता, राघव, तुझेही काम साध्य झाले आहे.
प्रसन्नमुखवर्णश्च व्यक्तं हृष्टश्च भाषते। नानृतं वक्ष्यते वीरो हनूमान् मारुतात्मजः
वायुपुत्र वीर हनुमान आनंदी चेहऱ्याने स्पष्टपणे बोलतो; तो कधीही खोटं बोलत नाही.