युवाभ्यां स हि धर्मात्मा सुग्रीवः सख्यमिच्छति। तस्य मां सचिवं वित्तं वानरं पवनात्मजम्
तो धर्मात्मा सुग्रीव तुमच्याशी मैत्री करू इच्छितो. मी त्याचा मंत्री, वायुपुत्र वानर हनुमान आहे, असे समजा.
भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नं सुग्रीवप्रियकारणात्। ऋष्यमूकादिह प्राप्तं कामगं कामचारिणम्
सुग्रीवाच्या हितासाठी मी भिक्षुकाचा वेष घेतला आहे. ऋष्यमूक पर्वतावरून येथे आलो आहे, हवे तसे वागत आणि फिरत.
एवमुक्त्वा तु हनुमांस्तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ। वाक्यज्ञो वाक्यकुशलः पुनर्नोवाच किंचन
असे म्हणून, वाक्प्रवीण आणि बोलण्यात कुशल असलेल्या हनुमानाने त्या दोन्ही वीर राम आणि लक्ष्मण यांना पुढे काहीही बोलले नाही.
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रामो लक्ष्मणमब्रवीत्। प्रहृष्टवदनः श्रीमान् भ्रातरं पार्श्वतः स्थितम्
ही वचने ऐकून, आनंदाने उजळलेल्या चेहऱ्याने, श्रीरामाने आपल्या बाजूला उभ्या असलेल्या लक्ष्मणाला सांगितले.
सचिवोऽयं कपीन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः। तमेव कांक्षमाणस्य ममान्तिकमिहागतः
हा वानरराजा सुग्रीवाचा मंत्री आहे, तो महात्मा. सुग्रीव ज्याला शोधत आहे, त्याच्याकडेच हा येथे आला आहे.
तमभ्यभाष सौमित्रे सुग्रीवसचिवं कपिम्। वाक्यज्ञं मधुरैर्वाक्यैः स्नेहयुक्तमरिंदमम्
सौमित्र्याने, सुग्रीवाचा मंत्री असलेल्या त्या वानराला, जो वाक्प्रवीण आणि शत्रूंना जिंकणारा आहे, प्रेमळ आणि मधुर शब्दांनी संबोधले.
नानृग्वेदविनीतस्य नायजुर्वेदधारिणः। नासामवेदविदुषः शक्यमेवं विभाषितुम्
जो ऋग्वेद शिकलेला नाही, यजुर्वेद धारण करत नाही, किंवा सामवेद जाणत नाही, त्याला असे बोलता येणे शक्य नाही.
नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम्। बहु व्याहरतानेन न किंचिदपशब्दितम्
नक्कीच, याने व्याकरण सर्व प्रकारे नीट शिकले आहे. हा कितीही बोलला तरी त्याच्या बोलण्यात एकही चुकीचा शब्द नाही.
न मुखे नेत्रयोश्चापि ललाटे च भ्रुवोस्तथा। अन्येष्वपि च सर्वेषु दोषः संविदितः क्वचित्
त्याच्या तोंडात, डोळ्यांत, कपाळावर, भुवयांमध्ये किंवा इतर कुठल्याही अवयवात काहीही दोष दिसत नाही.
अविस्तरमसंदिग्धमविलम्बितमव्यथम्। उरःस्थं कण्ठगं वाक्यं वर्तते मध्यमस्वरम्
त्याचे बोलणे संक्षिप्त, स्पष्ट, निःसंकोच, न थांबता, छाती आणि घशातून उमटणारे, मध्यम स्वरातील आहे.
संस्कारक्रमसम्पन्नामद्भुतामविलम्बिताम्। उच्चारयति कल्याणीं वाचं हृदयहर्षिणीम्
तो व्यवस्थित आणि योग्य क्रमाने, सुंदर, न घाई करता, शुभ आणि मनाला आनंद देणारे शब्द उच्चारतो.
अनया चित्रया वाचा त्रिस्थानव्यञ्जनस्थया। कस्य नाराध्यते चित्तमुद्यतासेररेरपि
अशा विविध, तीन ठिकाणांहून उच्चारलेल्या वाक्यांनी, कोणाचे मन जिंकले जाणार नाही? अगदी शत्रूही शरण येईल.
एवंविधो यस्य दूतो न भवेत् पार्थिवस्य तु। सिद्ध्यन्ति हि कथं तस्य कार्याणां गतयोऽनघ
राजाला असा योग्य दूत नसेल, तर त्याची कोणतीही कामं कशी पूर्ण होतील, हे सांगणं कठीणच आहे.
एवंगुणगणैर्युक्ता यस्य स्युः कार्यसाधकाः। तस्य सिद्ध्यन्ति सर्वेऽर्था दूतवाक्यप्रचोदिताः
ज्याच्याकडे असे गुणी आणि कार्यक्षम दूत असतात, त्याची सर्व उद्दिष्टं दूताच्या बोलण्यावरून नक्कीच पूर्ण होतात.
एवमुक्तस्तु सौमित्रिः सुग्रीवसचिवं कपिम्। अभ्यभाषत वाक्यज्ञो वाक्यज्ञं पवनात्मजम्
सौमित्रानं, बोलण्यात कुशल असलेल्या पवनपुत्र हनुमानाला, जो सुग्रीवाचा मंत्री आहे, प्रेमानं उत्तर दिलं.
विदिता नौ गुणा विद्वन् सुग्रीवस्य महात्मनः। तमेव चावां मार्गावः सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्
विद्वान, आम्हाला त्या महात्मा सुग्रीवाचे गुण माहीत आहेत; आम्ही फक्त वानरराज सुग्रीवाचाच शोध घेत आहोत.
यथा ब्रवीषि हनुमन् सुग्रीववचनादिह। तत् तथा हि करिष्यावो वचनात् तव सत्तम
हनुमान, तू सुग्रीवाच्या बोलण्याबद्दल जे सांगितलंस, त्याप्रमाणेच आम्ही वागू, हे श्रेष्ठ पुरुष.
तत् तस्य वाक्यं निपुणं निशम्य प्रहृष्टरूपः पवनात्मजः कपिः। मनः समाधाय जयोपपत्तौ सख्यं तदा कर्तुमियेष ताभ्याम्
त्यांची कुशल वाणी ऐकून पवनपुत्र हनुमान आनंदित झाला, विजय मिळवण्याचं मनाशी ठरवलं आणि त्या दोघांशी मैत्री करण्याचा निर्धार केला.
thumb|चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥४-
कृपया चौथा सर्ग ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील हा चौथा सर्ग आहे.
ततः प्रहृष्टो हनुमान् कृत्यवानिति तद्वचः। श्रुत्वा मधुरभावं च सुग्रीवं मनसा गतः
ते गोड बोल ऐकून, आपलं कर्तव्य ठाऊक असलेला हनुमान आनंदित झाला आणि मनानं सुग्रीवाजवळ गेला.
भाव्यो राज्यागमस्तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः। यदयं कृत्यवान् प्राप्तः कृत्यं चैतदुपागतम्
महात्मा सुग्रीवाला राज्य मिळणं निश्चित आहे, कारण त्याला योग्य साथीदार मिळाला आणि हे काम त्याच्याकडे आलं आहे.
ततः परमसंहृष्टो हनूमान् प्लवगोत्तमः। प्रत्युवाच ततो वाक्यं रामं वाक्यविशारदः
नंतर वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हनुमान अत्यंत आनंदित होऊन, बोलण्यात निपुण असलेल्या रामाला म्हणाला.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणो रामचोदितः। आचचक्षे महात्मानं रामं दशरथात्मजम्
ते शब्द ऐकून, रामाच्या सांगण्यावरून लक्ष्मणानं महात्मा दशरथपुत्र रामाचं वर्णन केलं.
राजा दशरथो नाम द्युतिमान् धर्मवत्सलः। चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मेण नित्यमेवाभिपालयन्
दशरथ नावाचा एक तेजस्वी आणि धर्मप्रिय राजा होता, जो नेहमी चारही वर्णांना त्यांच्या धर्मानुसार रक्षण करत असे.
न द्वेष्टा विद्यते तस्य स तु द्वेष्टि न कंचन। स तु सर्वेषु भूतेषु पितामह इवापरः
त्याला कुणावरही द्वेष नव्हता, आणि कुणीही त्याच्यावर रागावलेला नव्हता; तो सर्व जीवांसाठी जणू दुसरा ब्रह्मा होता.
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः। तस्यायं पूर्वजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः
त्याने अग्निष्टोमासारखी यज्ञे भरपूर दक्षिणा देऊन केली; त्याचा ज्येष्ठ पुत्र लोकांत राम म्हणून प्रसिद्ध आहे.
शरण्यः सर्वभूतानां पितुर्निर्देशपारगः। ज्येष्ठो दशरथस्यायं पुत्राणां गुणवत्तरः
तो सर्व जीवांचा आधार आहे, वडिलांच्या आज्ञेत कायम राहणारा, दशरथाच्या मुलांमध्ये ज्येष्ठ आणि सर्वात गुणी आहे.
राजलक्षणसंयुक्तः संयुक्तो राज्यसम्पदा। राज्याद् भ्रष्टो मया वस्तुं वने सार्धमिहागतः
राजचिन्हांनी आणि राजसंपत्तीने युक्त असलेला, पण राज्य गमावून, तो माझ्यासोबत इथे वनात राहायला आला आहे.
भार्यया च महाभाग सीतयानुगतो वशी। दिनक्षये महातेजाः प्रभयेव दिवाकरः
महाभाग सीतेसह, संयमी आणि तेजस्वी राम, दिवसाच्या शेवटी सूर्य जसा आपल्या किरणांसह असतो तसा दिसतो.
अहमस्यावरो भ्राता गुणैर्दास्यमुपागतः। कृतज्ञस्य बहुज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः
मी त्याचा लहान भाऊ लक्ष्मण आहे, त्याच्या गुणांची आणि उपकारांची जाणीव ठेवून त्याची सेवा करण्यासाठी आलो आहे.