पद्मपत्रेक्षणौ वीरौ जटामण्डलधारिणौ। अन्योन्यसदृशौ वीरौ देवलोकादिहागतौ
कमळाच्या पाकळीसारखी डोळे, जटांमध्ये केस गुंफलेले, एकमेकांसारखे दिसणारे हे दोन्ही वीर जणू देवलोकातून इथे आले आहेत.
यदृच्छयेव सम्प्राप्तौ चन्द्रसूर्यौ वसुंधराम्। विशालवक्षसौ वीरौ मानुषौ देवरूपिणौ
जणू चंद्र आणि सूर्य अचानक पृथ्वीवर आले आहेत; रुंद छातीचे, देवांसारखे रूप असलेले हे दोन वीर पुरुष आहेत.
सिंहस्कन्धौ महोत्साहौ समदाविव गोवृषौ। आयताश्च सुवृत्ताश्च बाहवः परिघोपमाः
सिंहासारखे खांदे, मोठा उत्साह, मदमस्त दोन वृषभांसारखे, लांब आणि नीटस भुजा, लोखंडी गजाप्रमाणे आहेत.
सर्वभूषणभूषार्हाः किमर्थं न विभूषिताः। उभौ योग्यावहं मन्ये रक्षितुं पृथिवीमिमाम्
सर्व अलंकार घालण्यास योग्य असताना, हे दोघे अलंकारांनी का सजलेले नाहीत? मला वाटते, हे दोघेही पृथ्वीचे रक्षण करण्यास योग्य आहेत.
ससागरवनां कृत्स्नां विन्ध्यमेरुविभूषिताम्। इमे च धनुषी चित्रे श्लक्ष्णे चित्रानुलेपने
ही संपूर्ण पृथ्वी, तिच्या जंगलांसह आणि समुद्रांसह, विंध्य आणि मेरू पर्वतांनी सजलेली आहे. आणि ही दोन्ही धनुष्ये, सुंदर, गुळगुळीत आणि रंगीबेरंगी रंगांनी माखलेली आहेत.
प्रकाशेते यथेन्द्रस्य वज्रे हेमविभूषिते। सम्पूर्णाश्च शितैर्बाणैस्तूणाश्च शुभदर्शनाः
ती धनुष्ये अगदी इंद्राच्या सोन्याने मढवलेल्या वज्रासारखी चमकत आहेत. त्यांचे तरकश, तीक्ष्ण बाणांनी भरलेले, पाहायला फारच सुंदर दिसतात.
जीवितान्तकरैर्घोरैर्ज्वलद्भिरिव पन्नगैः। महाप्रमाणौ विपुलौ तप्तहाटकभूषणौ
त्या तरकशांमध्ये भयंकर, प्राणघातक, जणू काही जळणाऱ्या सापांसारखे बाण भरले आहेत. ते मोठे, रुंद तरकश शुद्ध सोन्याने सजवलेले आहेत.
खड्गावेतौ विराजेते निर्मुक्तभुजगाविव। एवं मां परिभाषन्तं कस्माद् वै नाभिभाषतः
हे दोन्ही तलवारी सुटलेल्या सापांसारख्या तेजस्वी दिसतात. मी असे बोलत असताना तुम्ही मला का उत्तर देत नाही?
सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कश्चिद् वानरपुङ्गवः। वीरो विनिकृतो भ्रात्रा जगद्भ्रमति दुःखितः
सुग्रीव नावाचा एक धर्मशील, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असा वीर आहे. तो आपल्या भावाने दूर केलेला असून, दुःखी अवस्थेत जगभर भटकत आहे.
प्राप्तोऽहं प्रेषितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना। राज्ञा वानरमुख्यानां हनुमान् नाम वानरः
त्या महात्मा सुग्रीवाने मला पाठवले आहे, म्हणून मी येथे आलो आहे. मी वानरांमध्ये प्रमुख असलेला हनुमान आहे.
युवाभ्यां स हि धर्मात्मा सुग्रीवः सख्यमिच्छति। तस्य मां सचिवं वित्तं वानरं पवनात्मजम्
तो धर्मात्मा सुग्रीव तुमच्याशी मैत्री करू इच्छितो. मी त्याचा मंत्री, वायुपुत्र वानर हनुमान आहे, असे समजा.
भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नं सुग्रीवप्रियकारणात्। ऋष्यमूकादिह प्राप्तं कामगं कामचारिणम्
सुग्रीवाच्या हितासाठी मी भिक्षुकाचा वेष घेतला आहे. ऋष्यमूक पर्वतावरून येथे आलो आहे, हवे तसे वागत आणि फिरत.
एवमुक्त्वा तु हनुमांस्तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ। वाक्यज्ञो वाक्यकुशलः पुनर्नोवाच किंचन
असे म्हणून, वाक्प्रवीण आणि बोलण्यात कुशल असलेल्या हनुमानाने त्या दोन्ही वीर राम आणि लक्ष्मण यांना पुढे काहीही बोलले नाही.
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रामो लक्ष्मणमब्रवीत्। प्रहृष्टवदनः श्रीमान् भ्रातरं पार्श्वतः स्थितम्
ही वचने ऐकून, आनंदाने उजळलेल्या चेहऱ्याने, श्रीरामाने आपल्या बाजूला उभ्या असलेल्या लक्ष्मणाला सांगितले.
सचिवोऽयं कपीन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः। तमेव कांक्षमाणस्य ममान्तिकमिहागतः
हा वानरराजा सुग्रीवाचा मंत्री आहे, तो महात्मा. सुग्रीव ज्याला शोधत आहे, त्याच्याकडेच हा येथे आला आहे.
तमभ्यभाष सौमित्रे सुग्रीवसचिवं कपिम्। वाक्यज्ञं मधुरैर्वाक्यैः स्नेहयुक्तमरिंदमम्
सौमित्र्याने, सुग्रीवाचा मंत्री असलेल्या त्या वानराला, जो वाक्प्रवीण आणि शत्रूंना जिंकणारा आहे, प्रेमळ आणि मधुर शब्दांनी संबोधले.
नानृग्वेदविनीतस्य नायजुर्वेदधारिणः। नासामवेदविदुषः शक्यमेवं विभाषितुम्
जो ऋग्वेद शिकलेला नाही, यजुर्वेद धारण करत नाही, किंवा सामवेद जाणत नाही, त्याला असे बोलता येणे शक्य नाही.
नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम्। बहु व्याहरतानेन न किंचिदपशब्दितम्
नक्कीच, याने व्याकरण सर्व प्रकारे नीट शिकले आहे. हा कितीही बोलला तरी त्याच्या बोलण्यात एकही चुकीचा शब्द नाही.
न मुखे नेत्रयोश्चापि ललाटे च भ्रुवोस्तथा। अन्येष्वपि च सर्वेषु दोषः संविदितः क्वचित्
त्याच्या तोंडात, डोळ्यांत, कपाळावर, भुवयांमध्ये किंवा इतर कुठल्याही अवयवात काहीही दोष दिसत नाही.
अविस्तरमसंदिग्धमविलम्बितमव्यथम्। उरःस्थं कण्ठगं वाक्यं वर्तते मध्यमस्वरम्
त्याचे बोलणे संक्षिप्त, स्पष्ट, निःसंकोच, न थांबता, छाती आणि घशातून उमटणारे, मध्यम स्वरातील आहे.
संस्कारक्रमसम्पन्नामद्भुतामविलम्बिताम्। उच्चारयति कल्याणीं वाचं हृदयहर्षिणीम्
तो व्यवस्थित आणि योग्य क्रमाने, सुंदर, न घाई करता, शुभ आणि मनाला आनंद देणारे शब्द उच्चारतो.
अनया चित्रया वाचा त्रिस्थानव्यञ्जनस्थया। कस्य नाराध्यते चित्तमुद्यतासेररेरपि
अशा विविध, तीन ठिकाणांहून उच्चारलेल्या वाक्यांनी, कोणाचे मन जिंकले जाणार नाही? अगदी शत्रूही शरण येईल.
एवंविधो यस्य दूतो न भवेत् पार्थिवस्य तु। सिद्ध्यन्ति हि कथं तस्य कार्याणां गतयोऽनघ
राजाला असा योग्य दूत नसेल, तर त्याची कोणतीही कामं कशी पूर्ण होतील, हे सांगणं कठीणच आहे.
एवंगुणगणैर्युक्ता यस्य स्युः कार्यसाधकाः। तस्य सिद्ध्यन्ति सर्वेऽर्था दूतवाक्यप्रचोदिताः
ज्याच्याकडे असे गुणी आणि कार्यक्षम दूत असतात, त्याची सर्व उद्दिष्टं दूताच्या बोलण्यावरून नक्कीच पूर्ण होतात.
एवमुक्तस्तु सौमित्रिः सुग्रीवसचिवं कपिम्। अभ्यभाषत वाक्यज्ञो वाक्यज्ञं पवनात्मजम्
सौमित्रानं, बोलण्यात कुशल असलेल्या पवनपुत्र हनुमानाला, जो सुग्रीवाचा मंत्री आहे, प्रेमानं उत्तर दिलं.
विदिता नौ गुणा विद्वन् सुग्रीवस्य महात्मनः। तमेव चावां मार्गावः सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्
विद्वान, आम्हाला त्या महात्मा सुग्रीवाचे गुण माहीत आहेत; आम्ही फक्त वानरराज सुग्रीवाचाच शोध घेत आहोत.
यथा ब्रवीषि हनुमन् सुग्रीववचनादिह। तत् तथा हि करिष्यावो वचनात् तव सत्तम
हनुमान, तू सुग्रीवाच्या बोलण्याबद्दल जे सांगितलंस, त्याप्रमाणेच आम्ही वागू, हे श्रेष्ठ पुरुष.
तत् तस्य वाक्यं निपुणं निशम्य प्रहृष्टरूपः पवनात्मजः कपिः। मनः समाधाय जयोपपत्तौ सख्यं तदा कर्तुमियेष ताभ्याम्
त्यांची कुशल वाणी ऐकून पवनपुत्र हनुमान आनंदित झाला, विजय मिळवण्याचं मनाशी ठरवलं आणि त्या दोघांशी मैत्री करण्याचा निर्धार केला.
thumb|चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥४-
कृपया चौथा सर्ग ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील हा चौथा सर्ग आहे.
ततः प्रहृष्टो हनुमान् कृत्यवानिति तद्वचः। श्रुत्वा मधुरभावं च सुग्रीवं मनसा गतः
ते गोड बोल ऐकून, आपलं कर्तव्य ठाऊक असलेला हनुमान आनंदित झाला आणि मनानं सुग्रीवाजवळ गेला.