पद्मनाभमहानाभौ दुन्दुनाभसुनाभकौ । ज्योतिषं शकुनं चैव नैरास्यविमलावुभौ ॥१-२८-
पद्मनाभ, महानाभ, दुंदुनाभ, सुनाभक, ज्योतिष, शकुन आणि नैरास्य, विमल ही दोन्ही अस्त्रंही त्यांनी शिकवली.
यौगन्धरविनिद्रौ च दैत्यप्रमथनौ तथा । शुचिबाहुर्महाबाहुर्निष्कलिर्विरुचस्तथा । सार्चिर्माली धृतिमाली वृत्तिमान् रुचिरस्तथा ॥१-२८-
त्यांनी यौगंधर, विनिद्र, दैत्यांचा नाश करणारी अस्त्रं, शुचिबाहू, महाबाहू, निष्कल, विरुच, सार्चिर्माळी, धृतिमाळी, वृत्तिमान आणि रुचिर ही अस्त्रं शिकवली.
पित्र्यः सौमनसश्चैव विधूतमकरावुभौ । परवीरं रतिं चैव धनधान्यौ च राघव ॥१-२८-
पितृ, सौमनेस, दोन्ही विधूतमकर, परवीर, रती आणि धनधान्य ही अस्त्रंही राघवाला शिकवली.
कामरूपं कामरुचिं मोहमावरणं तथा । जृम्भकं सर्वनाभं च पन्थनवरुणौ तथा ॥१-२८-
कामरूप, कामरुचि, मोहआवरण, जृंभक, सर्वनाभ आणि पंथनवरुण ही अस्त्रंही त्यांनी शिकवली.
कृशाश्वतनयान् राम भास्वरान् कामरूपिणः । प्रतीच्छ मम भद्रं ते पात्रभूतोऽसि राघव ॥१-२८-
हे राम, कृष्णाश्वाचे तेजस्वी आणि इच्छेनुसार रूप बदलणारे पुत्र माझ्याकडून स्वीकार; तू त्यासाठी पात्र आहेस, तुझे कल्याण होवो.
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । दिव्यभास्वरदेहाश्च मूर्तिमन्तः सुखप्रदाः ॥१-२८-
काकुत्स्थाने 'हो' असं आनंदाने उत्तर दिलं. मग दिव्य तेजस्वी आणि मूर्तिमंत अस्त्रं प्रकट झाली आणि आनंद देऊ लागली.
केचिदङ्गारसदृशाः केचिद् धूमोपमास्तथा । चन्द्रार्कसदृशाः केचित् प्रह्वाञ्जलिपुटास्तथा ॥१-२८-
काही अस्त्रं जणू अग्नीच्या निखाऱ्यासारखी, काही धुरासारखी, काही चंद्रसूर्यासारखी तेजस्वी, तर काही हात जोडून नम्रपणे उभी होती.
रामं प्राञ्जलयो भूत्वाब्रुवन् मधुरभाषिणः । इमे स्म नरशार्दूल शाधि किं करवाम ते ॥१-२८-
रामासमोर येवून, हात जोडून ते मधुर बोलणारे पुरुष म्हणाले, "हे नरश्रेष्ठ, आम्ही तयार आहोत. आम्हाला सांग, तुझ्यासाठी काय करावं?"
गम्यतामिति तानाह यथेष्टं रघुनन्दनः । मानसाः कार्यकालेषु साहाय्यं मे करिष्यथ ॥१-२८-
रघुनंदन राम म्हणाला, "जसं तुम्हाला हवं तसं जा. योग्य वेळी, तुम्ही मनाने मला मदत कराल."
अथ ते राममामन्त्र्य कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । एवमस्त्विति काकुत्स्थमुक्त्वा जग्मुर्यथागतम् ॥१-२८-
मग त्यांनी रामाला नमस्कार केला, त्याची प्रदक्षिणा घातली आणि काकुत्स्थाला 'तसं होवो' असं म्हणून जसे आले तसे परत गेले.
स च तान् राघवो ज्ञात्वा विश्वामित्रं महामुनिम् । गच्छन्नेवाथ मधुरं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥१-२८-
राघवाने त्यांना ओळखून, चालता चालता महर्षी विश्वामित्रांना गोड आणि सौम्य शब्दांनी विचारलं.
किमेतन्मेघसंकाशं पर्वतस्याविदूरतः । वृक्षखण्डमितो भाति परं कौतूहलं हि मे ॥१-२८-
तो पर्वताजवळ काळ्या मेघांसारखा दिसणारा झाडांचा समूह काय आहे? मला त्याचं फारच कुतूहल वाटतं.
दर्शनीयं मृगाकीर्णं मनोहरमतीव च । नानाप्रकारैः शकुनैर्वल्गुभाषैरलङ्कृतम् ॥१-२८-
ते ठिकाण फारच सुंदर आहे, हरणांनी भरलेलं आणि मन मोहून टाकणारं आहे. तिथे वेगवेगळ्या पक्ष्यांचे गोड आवाज ऐकू येतात.
निःसृताःस्मो मुनिश्रेष्ठ कान्ताराद् रोमहर्षणात् । अनया त्ववगच्छामि देशस्य सुखवत्तया ॥१-२८-
मुनिश्रेष्ठा, आपण रोमांच आणणाऱ्या त्या घनदाट जंगलातून बाहेर पडलो आहोत. त्यामुळे या प्रदेशाचं सुखद रूप मला समजतं.
सर्वं मे शंस भगवन् कस्याश्रमपदं त्विदम् । संप्राप्ता यत्र ते पापा ब्रह्मघ्ना दुष्टचारिणः ॥१-२८-
भगवंत, मला सगळं सांग. हे कोणाचं आश्रमस्थान आहे, जिथे ते पापी, ब्रह्महत्यारे तुझ्या समोर आले?
तव यज्ञस्य विघ्नाय दुरात्मानो महामुने । भगवंस्तस्य को देशः सा यत्र तव याज्ञिकी ॥१-२८-
महामुने, तुझ्या यज्ञात विघ्न घालायला ते दुष्ट लोक आले. भगवंत, तुझ्या याज्ञिक कर्माचं ते स्थान कोणतं आहे?
thumb|एकोनत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील एकोणतीसावा सर्ग ऐका.
अथ तस्याप्रमेयस्य वचनं परिपृच्छतः । विश्वामित्रो महातेजा व्याख्यातुमुपचक्रमे ॥१-२९-
त्या अपरिमिताचा प्रश्न विचारल्यावर, तेजस्वी विश्वामित्र त्याचं स्पष्टीकरण द्यायला लागले.
इह राम महाबाहो विष्णुर्देवनमस्कृतः । वर्षाणि सुबहूनीह तथा युगशतानि च ॥१-२९-
हे महाबाहू राम, इथे देवांनी वंदन केलेले विष्णू अनेक वर्षं आणि शेकडो युगे राहिले.
एतस्मिन्नन्तरे राम कश्यपोग्निसमप्रभः । अदित्या सहितो राम दीप्यमान इवौजसा ॥१-२९-
याच वेळी, राम, अग्निसारखा तेजस्वी कश्यप आणि अदिती दोघे मिळून तेजाने झळकत होते.
देवीसहायो भगवान् दिव्यं वर्षसहस्रकम् । व्रतं समाप्य वरदं तुष्टाव मधुसूदनम् ॥१-२९-
त्या भगवंताने, देवीसोबत, हजार दिव्य वर्षांचं व्रत पूर्ण केलं आणि वर देणाऱ्या मधुसूदनाचं स्तवन केलं.
तपोमयं तपोराशिं तपोमूर्तिं तपात्मकम् । तपसा त्वां सुतप्तेन पश्यामि पुरुषोत्तमम् ॥१-२९-
तपस्येने भरलेला, तपाचा साठा, तपस्वी रूप आणि तपस्वी स्वभाव असलेला, अशा तुझं मी माझ्या उत्तम तपस्येमुळे पाहतो, हे पुरुषोत्तम.
शरीरे तव पश्यामि जगत् सर्वमिदं प्रभो । त्वमनादिरनिर्देश्यस्त्वामहं शरणं गतः ॥१-२९-
हे प्रभो, तुझ्या देहात मला हे सगळं जग दिसतं. तू अनादि आणि वर्णनातीत आहेस. मी तुझ्या शरण आलो आहे.
तमुवाच हरिः प्रीतः कश्यपं गतकल्मषम् । वरं वरय भद्रं ते वरार्होऽसि मतो मम ॥१-२९-
हरि प्रसन्न होऊन, पापरहित कश्यपाला म्हणाले, "वर माग, तुझं कल्याण होवो. तू वर घेण्यास पात्र आहेस आणि मला प्रिय आहेस."
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मारीचः कश्यपोऽब्रवीत् । अदित्या देवतानां च मम चैवानुयाचितम् ॥१-२९-
ते शब्द ऐकून, मारीच कश्यप म्हणाले, "अदिती, देवता आणि मी, आम्ही सगळ्यांनी मिळून हे मागितलं आहे."
वरं वरद सुप्रीतो दातुमर्हसि सुव्रत । पुत्रत्वं गच्छ भगवन्नदित्या मम चानघ ॥१-२९-
वर देणारा, अत्यंत प्रसन्न झालेला, तू वर द्यायला योग्य आहेस. हे उत्तम व्रत पाळणाऱ्या, या पवित्र ऋषीला माझा पुत्र होऊ दे आणि अदितीचा पण पुत्र होऊ दे.
भ्राता भव यवीयांस्त्वं शक्रस्यासुरसूदन । शोकार्तानां तु देवानां साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥१-२९-
हे असुरांचा संहार करणाऱ्या, तू इंद्राचा लहान भाऊ हो. दुःखाने ग्रासलेल्या देवांना मदत करायला हवी.
thumb|त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे त्रिंशः सर्गः ॥१-
श्रीवाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील तिसावे सर्ग ऐका.
अथ तौ देशकालज्ञौ राजपुत्रावरिंदमौ । देशे काले च वाक्यज्ञावब्रूतां कौशिकं वचः ॥१-३०-
मग योग्य वेळ आणि जागा जाणणारे, बोलण्यात कुशल असे दोन्ही राजपुत्र कौशिक ऋषींना म्हणाले.
भगवञ्छ्रोतुमिच्छावो यस्मिन् काले निशाचरौ । संरक्षणीयौ तौ ब्रूहि नातिवर्तेत तत्क्षणम् ॥१-३०-
भगवंत, आम्हाला हे ऐकायचे आहे की, रात्री फिरणाऱ्या राक्षसांचे रक्षण कोणत्या वेळी करावे लागेल. ते सांग, म्हणजे आम्ही योग्य क्षण चुकवणार नाही.