सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु। किंनरा नरशार्दूल विचरन्ति यतस्ततः
सुमित्रेच्या पुत्रा, बघ, पंपा सरोवराच्या या सुंदर वनरांगांमध्ये, हे किन्नर इकडे तिकडे फिरताना दिसतात, हे नरशार्दूल.
इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः। नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत्
लक्ष्मणा, बघ, या सर्वत्र पसरलेल्या सुगंधी कमळांनी पाण्यात सूर्याच्या तेजासारखी शोभा येते.
एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता। हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता
ही पंपा सरोवर, स्वच्छ पाण्याने, कमळे आणि निळकमळांनी भरलेली, हंस आणि पाणपक्ष्यांनी गजबजलेली, सुगंधी फुलांनी सजलेली आहे.
जले तरुणसूर्याभैः षट्पदाहतकेसरैः। पङ्कजैः शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता
पाण्यात मधमाशांनी स्पर्श केलेल्या केसरांनी शोभणारी कमळे, उगवत्या सूर्याप्रमाणे चमकत आहेत, आणि पंपा सर्व बाजूंनी त्या कमळांनी वेढलेली आहे.
चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा। मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः
नेहमीच चक्रवाकांनी आणि विविध रंगांच्या डोंगर उतारांनी भरलेली, हत्ती आणि पाण्यासाठी आलेल्या हरिणांच्या कळपांनी ही शोभून दिसते.
पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि। पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण
लक्ष्मणा, स्वच्छ पाण्यावर वाऱ्याने उसळलेल्या लाटांनी आपटलेली ही कमळे फारच सुंदर दिसतात.
पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं प्रियपङ्कजाम्। अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते
कमळाच्या पानासारख्या मोठ्या डोळ्यांची, नेहमीच प्रिय वाटणारी वैदेही मला दिसली नाही, म्हणून मला हे जीवन अजिबात आवडत नाही.
अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम्। स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम्
अरे, या इच्छेचं वागणं किती विचित्र आहे! ती कल्याणी आता सापडणार नाही, तरीही तिची, तिच्या शुभ बोलण्याची आठवण मला सारखी येते.
शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया। यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात् पुष्पितद्रुमः
ही इच्छा जरी मनात आली, तरी मी तिला सहन करू शकलो असतो, पण पुन्हा एकदा फुललेल्या झाडांसह वसंत ऋतूने मला त्रास दिला नाही, तरच.
यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे। तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना
ती माझ्यासोबत असताना जी गोष्टी मला आनंददायक वाटत होत्या, त्या तिच्याविना आता मला अजिबात आवडत नाहीत.
पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते। सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण
लक्ष्मणा, माझी नजर कमळाच्या कळ्या आणि पानांकडे जाते, कारण त्या मला सीतेच्या डोळ्यांसारख्या वाटतात.
पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः। निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः
झाडांमधून वाहणारा, कमळाच्या केसराचा सुगंध घेऊन येणारा मंद वारा, जणू सीतेच्या हळुवार नि मोहक श्वासासारखा वाटतो.
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुषु। पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभिताम्
सुमित्रेचा पुत्रा, पंपा सरोवराच्या दक्षिण डोंगर उतारांवर फुललेले, सुंदर कर्णिकार वृक्षांचे खांब पाहा.
अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिस्तु विभूषितः। विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम्
हा डोंगरांचा राजा, विविध रंगी धातूंनी सजलेला, वाऱ्याच्या झोक्याने उडणारी सुंदर धूळ निर्माण करतो.
गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः। निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः
सुमित्रेचा पुत्रा, या डोंगर उतारांवर सर्वत्र फुललेली, पानरहित, सुंदर किंशुक झाडं जणू ज्वाळांनी उजळून निघाली आहेत.
पम्पातीररुहाश्चेमे संसिक्ता मधुगन्धिनः। मालतीमल्लिकापद्मकरवीराश्च पुष्पिताः
पंपा सरोवराच्या काठावरची ही झाडं मधासारख्या सुगंधाने न्हालेली आहेत; मोगरा, मल्लिका, कमळ, करवीर सगळीकडे फुलले आहेत.
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः
केतकी, सिंदुवर, वसंत ऋतूत फुलणारी झाडं, सुगंधाने भरलेली माधवी वेल, आणि सर्वत्र कुंदाच्या झुडुपांवर फुलं उमलली आहेत.
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा। चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः
चिरिबिल्व, मधूक, वंजुळ, बकुळ, चंपक, तिलक आणि नागवृक्ष हे सगळे झाडं फुलांनी बहरली आहेत.
पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः। लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः
पद्मक झाडंही शोभून दिसतात, निळ्या फुलांचा अशोक फुलला आहे; सिंहाच्या केसासारख्या पिवळ्या लोध्र झाडं डोंगर उतारांवर उभी आहेत.
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः। चूताः पाटलयश्चापि कोविदाराश्च पुष्पिताः
अंकोल, कुरंट, चूर्णक, पारिभद्र, आंबा, पाटल आणि कोविदार ही सर्व झाडं फुलांनी बहरली आहेत.
मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु। केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशपा धवाः
मुकुंद आणि अर्जुन झाडं डोंगर शिखरांवर दिसतात, तसेच केतकी, उडाळ, शिरीष, शिंशपा आणि धव झाडंही आहेत.
शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरबकास्तथा। तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्यन्दनास्तथा
शालमली आणि किंशुक झाडं, तसेच लाल कुरबक, तिनिश, नक्तमाळ, चंदन आणि स्यंदन झाडंही फुलली आहेत.
हिन्तालास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः। पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान्
हिंताळ, तिलक आणि नागवृक्ष हे सगळे फुलांनी बहरले आहेत, आणि त्यांच्या भोवती फुलांनी डवरलेल्या वेलींनी वेढ दिला आहे.
द्रुमान् पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून्। वातविक्षिप्तविटपान् यथासन्नान् द्रुमानिमान्
सुमित्रेचा पुत्रा, पंपा सरोवराजवळची ही अनेक सुंदर झाडं पाहा, वाऱ्याने त्यांच्या फांद्या हलत आहेत, आणि ही झाडं एकमेकांच्या अगदी जवळ उभी आहेत.
लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः। पादपात् पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद् वनम्
लता जशा मदमस्त सुंदर स्त्रिया झाडामागून झाडाकडे, डोंगरामागून डोंगराकडे, वनातून दुसऱ्या वनात जातात तशा मागोमाग फिरताना दिसतात.
वाति नैकरसास्वादसम्मोदित इवानिलः। केचित् पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः
वाऱ्याला अनेक गंधांचा आस्वाद घेतल्याचा आनंद मिळतो आहे असे वाटते; काही झाडे फुलांनी बहरलेली आहेत आणि त्यांचा सुगंध मधासारखा दरवळतो.
केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः। इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि
काही झाडे कळींनी झाकलेली आहेत, त्यामुळे ती काळसर दिसतात; 'हे ताजे आहे, हे गोड आहे, हे पूर्ण उमलले आहे' असे वाटावे.
रागरक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते। निलीय पुनरुत्पत्य सहसान्यत्र गच्छति। मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ
मधुरसाच्या मोहाने गुंग झालेला मधमाशी फुलांतच गुंतून राहतो, मग लपून पुन्हा अचानक दुसरीकडे उडून जातो; अशी मधासाठी आसुसलेली मधमाशी पंपा नदीच्या काठच्या झाडांमध्ये फिरते.
इयं कुसुमसंघातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता। स्वयं निपतितैर्भूमिः शयनप्रस्तरैरिव
आपोआप पडलेल्या फुलांच्या गटांनी ही जमीन जणू फुलांच्या गादीने मऊ आणि सुखद झाली आहे.
विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु। विस्तीर्णाः पीतरक्ताभाः सौमित्रे प्रस्तराः कृताः
सौमित्रा, त्या डोंगरांच्या उतारांवर वेगवेगळ्या रंगांच्या फुलांनी पसरलेले दगड पिवळसर आणि लालसर छटा घेतलेले दिसतात.