thumb|ध्यानश्लोकः|center thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणातील किष्किंधा कांडाचा हा पहिला सर्ग आहे.
तत्र दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे। स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत्
तेथे तिला पाहताच त्याच्या आनंदाने सर्व इंद्रिये थरथरू लागली; कामाने ग्रासलेला तो सौमित्रिला असे म्हणाला.
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका। फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः
सौमित्रि, पाहा, पंपा सरोवर किती सुंदर आहे! तिचे पाणी निळसर हिरव्या रंगाचे, फुललेल्या कमळांनी आणि निळ्या शिरीषांनी सजलेले, आणि विविध झाडांनी शोभलेले आहे.
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्। यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः सशिखरा इव
सौमित्रि, पंपा सरोवराच्या काठीचे हे वन किती सुंदर दिसते! येथे डोंगर झळकत आहेत आणि झाडे जणू शिखरांसारखी उभी आहेत.
मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै। भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च
मात्र मला फार दुःख होते, कारण भरताच्या वेदनेने आणि वैदेहीच्या हरण्यामुळे माझे मन खचले आहे.
शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना। व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा
दुःखाने भरलेले असतानाही, चित्रकूट वनाने सजलेली, अनेक रंगीबेरंगी फुलांनी विखुरलेली, थंड पाण्याची आणि मंगलमय अशी पंपा मला सुंदर वाटते.
नलिनैरपि संछन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना। सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला
कमळांनी आच्छादलेली, अत्यंत सुंदर दिसणारी ही जागा सर्प आणि वन्य प्राण्यांनी वावरलेली आहे, तसेच हरणे आणि पक्ष्यांनीही भरलेली आहे.
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्। द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम्
हे निळे आणि पिवळे गवत अधिकच उजळून दिसते, जणू झाडांवरील विविध फुलांच्या गुच्छांनी ते सजवले आहे.
पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः। लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः
सर्वत्र फुलांच्या ओझ्याने भरलेली शिखरे, फुललेल्या वेलींनी चारही बाजूंनी घट्ट वेढलेली आहेत.
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः। गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः
सौमित्रि, हा मंद वारा किती सुखद आहे! हा ऋतू प्रेमभावना जागवणारा, सुगंधी आणि गोड आहे, कारण झाडे फुलांनी आणि फळांनी डवरली आहेत.
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्। सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव
सौमित्रि, हे फुलांनी डवरलेले वने पाहा, जणू फुलांचा पाऊस पडतो आहे, अगदी ढग पाऊस पाडतात तसा.
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः। वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम्
या रम्य पठारांवर, विविध वनझाडे वाऱ्याच्या झोताने हलून, आपली फुले पृथ्वीवर उधळत आहेत.
पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः। कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः
सौमित्रा, बघ ना, वाऱ्याने झाडांवरून पडलेली, पडत असलेली आणि अजूनही झाडावर असलेली फुलं सर्वत्र खेळवली जात आहेत असं वाटतं.
विक्षिपन् विविधाः शाखां नगानां कुसुमोत्कटाः। मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते
झाडांच्या फुलांनी भरलेल्या फांद्या वारा हलवतो आहे आणि त्या फुलांभोवती भुंगे गुणगुणत आहेत.
मत्तकोकिलसंनादैर्नर्तयन्निव पादपान्। शैलकंदर निष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः
मदहोश कोकिळांच्या गूंजांनी जणू वारा झाडांना नाचवत आहे, डोंगराच्या गुंफेतून बाहेर येताना तो गातो आहे असं भासतं.
तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः। अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः
तो वारा सर्व बाजूंनी झाडांना जोरात हलवतोय, त्यामुळे त्यांच्या फांद्या एकमेकांत गुंफल्यासारख्या दिसत आहेत.
स एव सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः। गन्धमभ्यवहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः
हा वारा चंदनासारखा थंड आणि सुखद आहे, तो पवित्र सुगंध घेऊन येतो आणि थकवा दूर करतो.
अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः। षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु
वाऱ्याने हलवलेली ही झाडं जणू ओरडत आहेत, आणि मधाचा सुगंध असलेल्या या जंगलात भुंगे त्यांच्याभोवती गुणगुणत आहेत.
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः। संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः
सुंदर फुलांनी सजलेल्या डोंगर उतारांवर, मोठ्या झाडांनी वेढलेली शिखरं फारच देखणी दिसतात.
पुष्पसंछन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः। अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः
फुलांनी झाकलेली आणि वाऱ्यात डुलणारी ही झाडं, भुंग्यांनी सजलेली, जणू त्यांची गाणी गात आहेत असं वाटतं.
सुपुष्पितांस्तु पश्यैतान् कर्णिकारान् समन्ततः। हाटकप्रतिसंछन्नान् नरान् पीताम्बरानिव
सर्वत्र फुलांनी बहरलेली कर्णिकार झाडं बघ, ती जणू सोन्याने झाकलेली आणि पिवळ्या वस्त्रातील माणसांसारखी चमकत आहेत.
अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः। सीतया विप्रहीणस्य शोकसंदीपनो मम
सौमित्रा, विविध पक्ष्यांच्या आवाजांनी भरलेला हा वसंत ऋतू, सीतेपासून दूर असल्यामुळे, माझा दु:ख आणखी वाढवतो.
मां हि शोकसमाक्रान्तं संतापयति मन्मथः। हृष्टं प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः
माझ्या मनात दु:ख भरून राहिलंय, आणि या अवस्थेतही कामभावना मला त्रास देते; आनंदी कोकिळा गात गात मला हाक देतो.
एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे। प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण
लक्ष्मणा, हा आनंदी कोकिळा या सुंदर वनातील ओढ्यावर गात राहील आणि प्रेमाने वेढलेला मी आणखी दु:खी होईन.
श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया। मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत
पूर्वी, आश्रमात असताना माझ्या प्रियेने या कोकिळाचा आवाज ऐकून मला आनंदाने बोलावलं आणि ती फार खुश झाली होती.
एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः। वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः
पहा, सर्वत्र झाडं, झुडुपं आणि वेलींमध्ये अनेक प्रकारचे पक्षी वेगवेगळ्या आवाजात गात आहेत.
विमिश्रा विहगाः पुंभिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः। भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः
सौमित्रा, पक्षी आपल्या जोडीदारांसोबत मिसळून आपल्या थव्यांत आनंदी आहेत, आणि भुंग्यांचा राजा देखील गोड आवाजात आनंद व्यक्त करतोय.
अस्याः कूले प्रमुदिताः सङ्घशः शकुनास्त्विह। दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि
या नदीच्या काठावर पक्ष्यांचे थवे आनंदी आहेत, कोकिळांचे गडगडाट आणि नर कोकिळांचे गाणे सर्वत्र ऐकू येते.
स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपकाः। अशोकस्तबकाङ्गारः षट्पदस्वननिःस्वनः
ही झाडं, जी माझ्या मनात प्रेमाची जाणीव जागवतात, गूंजत आहेत—अशोकाच्या फुलांचे घोस जणू निखाऱ्यासारखे दिसतात आणि भुंग्यांचा गूंज सर्वत्र पसरला आहे.
मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति। नहि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम्
वसंत ऋतूच्या तांबड्या कळ्यांनी पेटलेली ही आग मला जाळून टाकेल, कारण ती नाजूक पापण्यांची, सुंदर केसांची आणि गोड बोलणारी ती मला दिसत नाही.