अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्
कमळ आणि निळ्या उत्पलांनी भरलेली, सुगंधी कमळांनी युक्त, फुललेल्या आंब्याच्या बागांनी वेढलेली, आणि मोरांच्या आवाजाने गूंजणारी ती जागा होती.
स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह। विललाप च तेजस्वी रामो दशरथात्मजः
मग ती पंपा सरोवर पाहून, सौमित्रासह तेजस्वी दशरथपुत्र राम शोकाने विलाप करू लागला.
तिलकैर्बीजपूरैश्च वटैः शुक्लद्रुमैस्तथा। पुष्पितैः करवीरैश्च पुंनागैश्च सुपुष्पितैः
ती जागा तिळक, बीजपूर, वड, पांढरी झाडे, फुललेली करवीर आणि पुर्ण फुललेल्या पुन्नागांनी सजलेली होती.
मालतीकुन्दगुल्मैश्च भण्डीरैर्निचुलैस्तथा। अशोकैः सप्तपर्णैश्च कतकैरतिमुक्तकैः
मालती, कुंद, गच्च झुडपे, भंडीरे, निचुल, अशोक, सप्तपर्ण, कतक आणि अतिमुक्ता झाडांनी ती जागा शोभली होती.
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव शोभिताम्। अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः
अनेक प्रकारच्या झाडांनी सुंदर झालेली ही जागा एखाद्या प्रिय स्त्रीसारखी दिसते. या काठी आधी सांगितलेला, विविध धातूंनी सजलेला डोंगर आहे.
ऋष्यमूक इति ख्यातश्चित्रपुष्पितपादपः। हरिर्ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः
ऋष्यमूक नावाने प्रसिद्ध असलेला, रंगीबेरंगी फुलांनी फुललेला हा डोंगर आहे; त्या महान ऋक्षराजाचा सुपुत्र तिथे राहतो.
अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः। सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ
महाशक्तिशाली आणि सुप्रसिद्ध असा सुग्रीव तिथे वास करतो. हे नरश्रेष्ठा, वानरांचा राजा सुग्रीव याच्याजवळ तू जा.
इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः। कथं मया विना सीतां शक्यं लक्ष्मण जीवितुम्
खऱ्या धैर्यवानाने पुन्हा लक्ष्मणाला असे म्हटले, "लक्ष्मणा, सीतेशिवाय मी कसा जगू शकतो?"
इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतनः। विवेश पम्पां नलिनीमनोरमां तमुत्तमं शोकमुदीरयाणः
असे बोलून, प्रेमाने व्याकुळ झालेला आणि मन दुसरीकडे न लागलेला तो, लक्ष्मणासह सुंदर कमळांनी भरलेल्या पंपा सरोवरात गेला, आणि त्या मोठ्या दुःखाची जाणीव करून दिली.
क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनं ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननाम्। अनेकनानाविधपक्षिसंकुलां विवेश रामः सह लक्ष्मणेन
हळूहळू वन पाहात, राम लक्ष्मणासह निघाला. त्याने सुंदर झाडांनी आणि अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांनी गजबजलेल्या पंपा सरोवराचे दर्शन घेतले आणि त्या सरोवरात प्रवेश केला.
thumb|ध्यानश्लोकः|center thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणातील किष्किंधा कांडाचा हा पहिला सर्ग आहे.
तत्र दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे। स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत्
तेथे तिला पाहताच त्याच्या आनंदाने सर्व इंद्रिये थरथरू लागली; कामाने ग्रासलेला तो सौमित्रिला असे म्हणाला.
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका। फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः
सौमित्रि, पाहा, पंपा सरोवर किती सुंदर आहे! तिचे पाणी निळसर हिरव्या रंगाचे, फुललेल्या कमळांनी आणि निळ्या शिरीषांनी सजलेले, आणि विविध झाडांनी शोभलेले आहे.
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्। यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः सशिखरा इव
सौमित्रि, पंपा सरोवराच्या काठीचे हे वन किती सुंदर दिसते! येथे डोंगर झळकत आहेत आणि झाडे जणू शिखरांसारखी उभी आहेत.
मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै। भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च
मात्र मला फार दुःख होते, कारण भरताच्या वेदनेने आणि वैदेहीच्या हरण्यामुळे माझे मन खचले आहे.
शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना। व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा
दुःखाने भरलेले असतानाही, चित्रकूट वनाने सजलेली, अनेक रंगीबेरंगी फुलांनी विखुरलेली, थंड पाण्याची आणि मंगलमय अशी पंपा मला सुंदर वाटते.
नलिनैरपि संछन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना। सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला
कमळांनी आच्छादलेली, अत्यंत सुंदर दिसणारी ही जागा सर्प आणि वन्य प्राण्यांनी वावरलेली आहे, तसेच हरणे आणि पक्ष्यांनीही भरलेली आहे.
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्। द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम्
हे निळे आणि पिवळे गवत अधिकच उजळून दिसते, जणू झाडांवरील विविध फुलांच्या गुच्छांनी ते सजवले आहे.
पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः। लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः
सर्वत्र फुलांच्या ओझ्याने भरलेली शिखरे, फुललेल्या वेलींनी चारही बाजूंनी घट्ट वेढलेली आहेत.
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः। गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः
सौमित्रि, हा मंद वारा किती सुखद आहे! हा ऋतू प्रेमभावना जागवणारा, सुगंधी आणि गोड आहे, कारण झाडे फुलांनी आणि फळांनी डवरली आहेत.
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्। सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव
सौमित्रि, हे फुलांनी डवरलेले वने पाहा, जणू फुलांचा पाऊस पडतो आहे, अगदी ढग पाऊस पाडतात तसा.
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः। वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम्
या रम्य पठारांवर, विविध वनझाडे वाऱ्याच्या झोताने हलून, आपली फुले पृथ्वीवर उधळत आहेत.
पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः। कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः
सौमित्रा, बघ ना, वाऱ्याने झाडांवरून पडलेली, पडत असलेली आणि अजूनही झाडावर असलेली फुलं सर्वत्र खेळवली जात आहेत असं वाटतं.
विक्षिपन् विविधाः शाखां नगानां कुसुमोत्कटाः। मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते
झाडांच्या फुलांनी भरलेल्या फांद्या वारा हलवतो आहे आणि त्या फुलांभोवती भुंगे गुणगुणत आहेत.
मत्तकोकिलसंनादैर्नर्तयन्निव पादपान्। शैलकंदर निष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः
मदहोश कोकिळांच्या गूंजांनी जणू वारा झाडांना नाचवत आहे, डोंगराच्या गुंफेतून बाहेर येताना तो गातो आहे असं भासतं.
तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः। अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः
तो वारा सर्व बाजूंनी झाडांना जोरात हलवतोय, त्यामुळे त्यांच्या फांद्या एकमेकांत गुंफल्यासारख्या दिसत आहेत.
स एव सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः। गन्धमभ्यवहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः
हा वारा चंदनासारखा थंड आणि सुखद आहे, तो पवित्र सुगंध घेऊन येतो आणि थकवा दूर करतो.
अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः। षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु
वाऱ्याने हलवलेली ही झाडं जणू ओरडत आहेत, आणि मधाचा सुगंध असलेल्या या जंगलात भुंगे त्यांच्याभोवती गुणगुणत आहेत.
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः। संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः
सुंदर फुलांनी सजलेल्या डोंगर उतारांवर, मोठ्या झाडांनी वेढलेली शिखरं फारच देखणी दिसतात.
पुष्पसंछन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः। अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः
फुलांनी झाकलेली आणि वाऱ्यात डुलणारी ही झाडं, भुंग्यांनी सजलेली, जणू त्यांची गाणी गात आहेत असं वाटतं.