दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन तेजसा। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः
शबरी आपल्या तेजाने स्वर्गात गेल्यावर, राघवाने आपल्या भावासोबत, लक्ष्मणासोबत, विचार केला.
चिन्तयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम्। हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत्
त्या महात्म्यांचा प्रभाव आणि महानता लक्षात घेऊन, धर्मनिष्ठ राघवाने, नेहमी हिताचा विचार करणाऱ्या आणि एकाग्र असलेल्या लक्ष्मणाला सांगितले.
दृष्टो मयाऽऽश्रमः सौम्य बह्वाश्चर्यः कृतात्मनाम्। विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः
सौम्य, मी त्या संयमी ऋषींचा आश्रम पाहिला, तो फारच अद्भुत आहे; तिथे वाघ आणि हरिण एकत्र विश्वासाने राहतात, आणि अनेक प्रकारचे पक्षी वावरतात.
सप्तानां च समुद्राणां तेषां तीर्थेषु लक्ष्मण। उपस्पृष्टं च विधिवत् पितरश्चापि तर्पिताः
लक्ष्मणा, आपण त्या सात समुद्रांच्या तीर्थस्थळी जाऊन विधिपूर्वक स्नान केले आणि पितरांना तर्पणही केले.
प्रणष्टमशुभं यन्नः कल्याणं समुपस्थितम्। तेन त्वेतत् प्रहृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति
आपले सर्व अशुभ दूर झाले आणि चांगले घडले; त्यामुळे, लक्ष्मणा, माझे मन आता अत्यंत आनंदित झाले आहे.
हृदये मे नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति। तदागच्छ गमिष्यावः पम्पां तां प्रियदर्शनाम्
मनात मला शुभ संकेत वाटतो आहे, नरश्रेष्ठा; म्हणून चल, आपण त्या सुंदर पंपा सरोवराकडे जाऊया.
ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते। यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतः सुतः
तेथे फार दूर नाही, ऋष्यमूक नावाचा डोंगर उजळून दिसत आहे. तिथेच धर्मात्मा, सूर्याचा पुत्र सुग्रीव राहतो.
नित्यं वालिभयात् त्रस्तश्चतुर्भिः सह वानरैः। अहं त्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम्
तो नेहमी वालीच्या भीतीने घाबरून, चार वानरांसह तिथेच थांबतो. मला त्या वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुग्रीवाला भेटायची घाई आहे.
तदधीनं हि मे कार्यं सीतायाः परिमार्गणम्। इति ब्रुवाणं तं वीरं सौमित्रिरिदमब्रवीत्
सीतेचा शोध हे काम त्याच्यावर अवलंबून आहे. असे म्हणणाऱ्या त्या वीराला सौमित्राने पुढे असे सांगितले.
गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः। आश्रमात्तु ततस्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः
चल, आपण तिथे लवकर जाऊया; माझे मनही तिकडे धाव घेत आहे. मग त्या आश्रमातून निघून तो राजाही पुढे गेला.
आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः। समीक्षमाणः पुष्पाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्
नंतर प्रभू राम लक्ष्मणासह पंपा सरोवराजवळ पोहोचले, आणि सर्वत्र फुलांनी भरलेल्या मोठ्या झाडांकडे पाहू लागले.
कोयष्टिभिश्चार्जुनकैः शतपत्रैश्च कीरकैः। एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्नादितं तद् वनं महत्
त्या मोठ्या वनात कोयष्टिक, अर्जुनक, शतपत्र, कीरक आणि इतर अनेक पक्ष्यांच्या आवाजाने गूंज उठली होती.
स रामो विविधान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च। पश्यन् कामाभिसंतप्तो जगाम परमं ह्रदम्
राम विविध झाडे आणि अनेक प्रकारची सरोवरे पाहत, मनातल्या तीव्र इच्छेने जळत, त्या मोठ्या जलाशयाकडे गेला.
स तामासाद्य वै रामो दूरात् पानीयवाहिनीम्। मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत
दूरवरून पाणी असलेल्या, मतंग सरोवर नावाच्या त्या तलावाजवळ पोहोचल्यावर राम त्यात उतरला.
तत्र जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ हि समाहितौ। स तु शोकसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः
तिथे दोन्ही रघुकुलपुत्र एकाग्र आणि शांतपणे गेले; पण दशरथपुत्र राम मात्र दुःखाने व्यापून गेला होता.
विवेश नलिनीं रम्यां पंकजैश्च समावृताम्। तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम्
तो सुंदर कमळांनी भरलेल्या, तिळक, अशोक, पुन्नाग, बकुळ आणि उडाळक झाडांनी वेढलेल्या रम्य सरोवरात उतरला.
रम्योपवनसम्बाधां पद्मसम्पीडितोदकाम्। स्फटिकोपमतोयां तां श्लक्ष्णवालुकसंतताम्
ती विहीर सुंदर उपवनांनी भरलेली, कमळांनी गच्च झालेली, स्फटिकासारखी स्वच्छ पाणी असलेली आणि मऊ वाळूने पसरलेली होती.
मत्स्यकच्छपसम्बाधां तीरस्थद्रुमशोभिताम्। सखीभिरिव संयुक्तां लताभिरनुवेष्टिताम्
माशा-कासवांनी भरलेली, काठावरच्या झाडांनी शोभलेली, वेलींनी जणू मैत्रिणींनी वेढलेली अशी ती सरोवर होती.
किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम्। नानाद्रुमलताकीर्णां शीतवारिनिधिं शुभाम्
किंनर, नाग, गंधर्व, यक्ष आणि राक्षस यांनी वावरलेली, विविध झाडे व वेलींनी व्यापलेली, थंड पाण्याचा सुंदर साठा असलेली ती जागा होती.
पद्मसौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः। नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव
ती तलाव कमळ, सुगंधी सोगंदिक, पांढऱ्या कुमुदांच्या गटांनी, निळ्या कुवळ्यांच्या फुलांनी रंगीबेरंगी गालिच्यासारखी दिसत होती.
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्
कमळ आणि निळ्या उत्पलांनी भरलेली, सुगंधी कमळांनी युक्त, फुललेल्या आंब्याच्या बागांनी वेढलेली, आणि मोरांच्या आवाजाने गूंजणारी ती जागा होती.
स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह। विललाप च तेजस्वी रामो दशरथात्मजः
मग ती पंपा सरोवर पाहून, सौमित्रासह तेजस्वी दशरथपुत्र राम शोकाने विलाप करू लागला.
तिलकैर्बीजपूरैश्च वटैः शुक्लद्रुमैस्तथा। पुष्पितैः करवीरैश्च पुंनागैश्च सुपुष्पितैः
ती जागा तिळक, बीजपूर, वड, पांढरी झाडे, फुललेली करवीर आणि पुर्ण फुललेल्या पुन्नागांनी सजलेली होती.
मालतीकुन्दगुल्मैश्च भण्डीरैर्निचुलैस्तथा। अशोकैः सप्तपर्णैश्च कतकैरतिमुक्तकैः
मालती, कुंद, गच्च झुडपे, भंडीरे, निचुल, अशोक, सप्तपर्ण, कतक आणि अतिमुक्ता झाडांनी ती जागा शोभली होती.
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव शोभिताम्। अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः
अनेक प्रकारच्या झाडांनी सुंदर झालेली ही जागा एखाद्या प्रिय स्त्रीसारखी दिसते. या काठी आधी सांगितलेला, विविध धातूंनी सजलेला डोंगर आहे.
ऋष्यमूक इति ख्यातश्चित्रपुष्पितपादपः। हरिर्ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः
ऋष्यमूक नावाने प्रसिद्ध असलेला, रंगीबेरंगी फुलांनी फुललेला हा डोंगर आहे; त्या महान ऋक्षराजाचा सुपुत्र तिथे राहतो.
अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः। सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ
महाशक्तिशाली आणि सुप्रसिद्ध असा सुग्रीव तिथे वास करतो. हे नरश्रेष्ठा, वानरांचा राजा सुग्रीव याच्याजवळ तू जा.
इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः। कथं मया विना सीतां शक्यं लक्ष्मण जीवितुम्
खऱ्या धैर्यवानाने पुन्हा लक्ष्मणाला असे म्हटले, "लक्ष्मणा, सीतेशिवाय मी कसा जगू शकतो?"
इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतनः। विवेश पम्पां नलिनीमनोरमां तमुत्तमं शोकमुदीरयाणः
असे बोलून, प्रेमाने व्याकुळ झालेला आणि मन दुसरीकडे न लागलेला तो, लक्ष्मणासह सुंदर कमळांनी भरलेल्या पंपा सरोवरात गेला, आणि त्या मोठ्या दुःखाची जाणीव करून दिली.
क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनं ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननाम्। अनेकनानाविधपक्षिसंकुलां विवेश रामः सह लक्ष्मणेन
हळूहळू वन पाहात, राम लक्ष्मणासह निघाला. त्याने सुंदर झाडांनी आणि अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांनी गजबजलेल्या पंपा सरोवराचे दर्शन घेतले आणि त्या सरोवरात प्रवेश केला.