शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि। यत् स्वप्नं लभते वित्तं तत् प्रबुद्धोऽधिगच्छति
राम, जो पुरुष त्या पर्वताच्या शिखरावर झोपतो, त्याला स्वप्नात जे धन दिसते, ते जागे झाल्यावर प्रत्यक्ष मिळते.
यस्त्वेनं विषमाचारः पापकर्माधिरोहति। तत्रैव प्रहरन्त्येनं सुप्तमादाय राक्षसाः
पण जो वाईट वर्तनाचा आणि पापी माणूस तिथे चढतो, त्याला तिथल्या राक्षसांनी झोपेतच पकडून ठार मारले जाते.
तत्रापि शिशुनागानामाक्रन्दः श्रूयते महान्। क्रीडतां राम पम्पायां मतङ्गाश्रमवासिनाम्
पम्पा सरोवरात जवळ मत्तगजांच्या पिल्लांचा मोठा गडगडाट ऐकू येतो, जे मत्तंग ऋषींच्या आश्रमात राहणाऱ्या हत्तींची पिल्लं आनंदाने खेळत आहेत.
सक्ता रुधिरधाराभिः संहत्य परमद्विपाः। प्रचरन्ति पृथक्कीर्णा मेघवर्णास्तरस्विनः
ते बलाढ्य हत्ती, ज्यांच्या अंगावर रक्ताच्या धारांनी रेषा उमटल्या आहेत, एकत्र येतात आणि पुन्हा वेगवेगळे फिरतात, त्यांच्या काळ्या ढगासारख्या रंगाने आणि वेगाने सगळीकडे संचार करतात.
ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं चारु शोभनम्। अत्यन्तसुखसंस्पर्शं सर्वगन्धसमन्वितम्
तेथे ते हत्ती निर्मळ, सुंदर, थंड आणि सुगंधी पाणी प्यायल्यावर पूर्णपणे तृप्त होतात.
निर्वृत्ताः संविगाहन्ते वनानि वनगोचराः। ऋक्षांश्च द्वीपिनश्चैव नीलकोमलकप्रभान्
मग ते वनात राहणारे प्राणी समाधानाने त्या जंगलात विहार करतात, आणि निळ्या, मऊ केसांचे तेजस्वी असलेले अस्वल आणि वाघ यांच्यात मिसळतात.
रुरूनपेतानजयान् दृष्ट्वा शोकं प्रहास्यसि। राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा
रामा, तिथे जेव्हा तू हरिण, रानडुक्कर आणि निर्भय मृग पाहशील, तेव्हा तुझा सारा दुःख दूर होईल; आणि त्या डोंगरावर एक मोठी गुहा शोभून दिसते.
शिलापिधाना काकुत्स्थ दुःखं चास्याः प्रवेशनम्। तस्या गुहायाः प्राग्द्वारे महान् शीतोदको ह्रदः ४० बहुमूलफलो रम्यो नानानगसमाकुलः। तस्यां वसति धर्मात्मा सुग्रीवः सह वानरैः
काकुत्स्था, ती गुहा मोठ्या दगडांनी झाकलेली आहे आणि आत जाणे कठीण आहे; तिच्या पूर्वेकडील प्रवेशद्वाराजवळ थंड पाण्याचे सुंदर सरोवर आहे, जेथे अनेक कंदमुळे आणि फळे आहेत, विविध झाडांनी वेढलेले आहे. तिथे धर्मात्मा सुग्रीव आपल्या वानरांसह राहतो.
कदाचिच्छिखरे तस्य पर्वतस्यापि तिष्ठति। कबन्धस्त्वनुशास्यैवं तावुभौ रामलक्ष्मणौ
कधी कधी त्या पर्वताच्या शिखरावर कबंध उभा राहतो आणि राम व लक्ष्मण यांना असे उपदेश करतो.
स्रग्वी भास्करवर्णाभः खे व्यरोचत वीर्यवान्। तं तु खस्थं महाभागं तावुभौ रामलक्ष्मणौ
हार घातलेला, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि बलवान कबंध आकाशात प्रकट झाला; आणि राम व लक्ष्मण दोघांनी त्याला तिथे पाहिले.
प्रस्थितौ त्वं व्रजस्वेति वाक्यमूचतुरन्तिके। गम्यतां कार्यसिद्ध्यर्थमिति तावब्रवीत् स च
तो आकाशात जवळ उभा असताना, राम आणि लक्ष्मण दोघांनी त्याला सांगितले, 'जा, पुढे चल!' त्यावर तो म्हणाला, 'तुमचे कार्य सिद्ध व्हावे म्हणून जा.'
सुप्रीतौ तावनुज्ञाप्य कबन्धः प्रस्थितस्तदा
त्यावेळी, राम आणि लक्ष्मण यांची परवानगी घेऊन, अत्यंत प्रसन्न झालेला कबंध तेथून निघून गेला.
स तत् कबन्धः प्रतिपद्य रूपं वृतः श्रिया भास्वरसर्वदेहः। निदर्शयन् राममवेक्ष्य खस्थः सख्यं कुरुष्वेति तदाभ्युवाच
कबंधाने आपले खरे रूप धारण केले, संपूर्ण देह तेजाने झळाळत होता; तो आकाशात प्रकट होऊन रामाला म्हणाला, 'मैत्री कर.'
thumb|चतुःसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे चतुःसप्ततितमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील चौसष्टाव्या सर्गाचे वाचन करा.
तौ कबन्धेन तं मार्गं पम्पाया दर्शितं वने। आतस्थतुर्दिशं गृह्य प्रतीचीं नृवरात्मजौ
कबंधाने पम्पा सरोवराजवळील जंगलातील मार्ग दाखवल्यावर, नरश्रेष्ठांच्या पुत्रांनी, म्हणजे राम आणि लक्ष्मण, पश्चिम दिशेला मार्गस्थ झाले.
तौ शैलेष्वाचितानेकान् क्षौद्रपुष्पफलद्रुमान्। वीक्षन्तौ जग्मतुर्द्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ
राम आणि लक्ष्मण हे दोघे, मध, फुले आणि फळांनी बहरलेल्या अनेक पर्वतांवर नजर टाकत, सुग्रीवाचा शोध घेत पुढे गेले.
कृत्वा तु शैलपृष्ठे तु तौ वासं रघुनन्दनौ। पम्पायाः पश्चिमं तीरं राघवावुपतस्थतुः
रघुकुलातील हे दोघे, पर्वताच्या उतारावर मुक्काम करून, पम्पा सरोवराच्या पश्चिम किनाऱ्यावर पोहोचले.
तौ पुष्करिण्याः पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्। अपश्यतां ततस्तत्र शबर्या रम्यमाश्रमम्
पम्पा या सुंदर पुष्करिणीच्या पश्चिम तीरावर पोहोचल्यावर, त्यांनी तिथे शबरीचे रमणीय आश्रम पाहिले.
तौ तमाश्रममासाद्य द्रुमैर्बहुभिरावृतम्। सुरम्यमभिवीक्षन्तौ शबरीमभ्युपेयतुः
ते दोघे त्या आश्रमाजवळ गेले, जो अनेक झाडांनी वेढलेला आणि अत्यंत सुंदर होता; त्यांनी त्याकडे पाहिले आणि शबरीकडे पुढे गेले.
तौ दृष्ट्वा तु तदा सिद्धा समुत्थाय कृताञ्जलिः। पादौ जग्राह रामस्य लक्ष्मणस्य च धीमतः
त्यांना पाहताच, सिद्ध शबरी उठली, हात जोडून नमस्कार केला आणि राम व बुद्धिमान लक्ष्मण यांच्या पायांवर डोके ठेवले.
पाद्यमाचमनीयं च सर्वं प्रादाद् यथाविधि। तामुवाच ततो रामः श्रमणीं धर्मसंस्थिताम्
तिने पाय धुण्यासाठी आणि आचमनासाठी पाणी योग्य रीतीने दिलं. त्यानंतर रामाने त्या धर्मनिष्ठ साध्वीला विचारलं.
कच्चित्ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित्ते वर्धते तपः। कच्चित्ते नियतः कोप आहारश्च तपोधने
तुझ्या मार्गातील अडथळे दूर झाले आहेत ना? तुझं तप वाढतंय ना? तुझा राग आवरलेला आहे ना, आणि तुझं खाणंपिणंही योग्य आहे ना, हे तपशक्तीने संपन्न असलेल्या?
कच्चित्ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित्ते मनसः सुखम्। कच्चित्ते गुरुशुश्रूषा सफला चारुभाषिणि
तुझे नियम पाळले जात आहेत ना? तुझ्या मनाला शांतता मिळाली आहे ना? आणि तू गुरूंची सेवा करून त्याचा लाभ मिळवला आहेस ना, हे मधुर बोलणाऱ्या?
रामेण तापसी पृष्टा सा सिद्धा सिद्धसम्मता। शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रत्यवस्थिता
रामाने असे विचारल्यावर, सिद्ध आणि सिद्धांनी मान्य केलेली वृद्ध शबरी, जी दृढ होती, तिने रामाला उत्तर दिलं.
अद्य प्राप्ता तपःसिद्धिस्तव संदर्शनान्मया। अद्य मे सफलं जन्म गुरवश्च सुपूजिताः
आज तुझं दर्शन झाल्यामुळे माझ्या तपाचं फळ मिळालं; आज माझं जन्मही सफल झालं आणि माझ्या गुरूंची योग्य सेवा झाली.
अद्य मे सफलं तप्तं स्वर्गश्चैव भविष्यति। त्वयि देववरे राम पूजिते पुरुषर्षभ
आज माझं तप सफल झालं आणि मला स्वर्गही मिळेल, कारण राम, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आणि देवतुल्य, तुझी मी पूजा केली.
तवाहं चक्षुषा सौम्य पूता सौम्येन मानद। गमिष्याम्यक्षयांल्लोकांस्त्वत्प्रसादादरिंदम
हे सौम्य, तुझ्या कृपादृष्टीने मी पवित्र झाले; तुझ्या आशीर्वादाने, शत्रूंना जिंकणाऱ्या, मी अमर लोकांना जाईन.
चित्रकूटं त्वयि प्राप्ते विमानैरतुलप्रभैः। इतस्ते दिवमारूढा यानहं पर्यचारिषम्
तू चित्तरकूटावर आलास तेव्हा, तेजस्वी विमानांतून, मी तुझी सेवा करून स्वर्गात गेले.
तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः। आगमिष्यति ते रामः सुपुण्यमिममाश्रमम्
त्या धर्मज्ञ आणि पुण्यवान महर्षींनी मला सांगितलं होतं, 'राम तुझ्या या पवित्र आश्रमात येईल.'
स ते प्रतिग्रहीतव्यः सौमित्रिसहितोऽतिथिः। तं च दृष्ट्वा वरांल्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि
'त्याचं आणि सौमित्राचा अतिथी म्हणून स्वागत कर; आणि त्याचं दर्शन घेतल्यावर तू श्रेष्ठ, अमर लोकांना जाशील.'