श्रूयतां राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः। भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्रसूनुना
ऐक राम, मी तुला सांगतो — सुग्रीव नावाचा एक वानर आहे. त्याला त्याच्या भावाने, इंद्रपुत्र वालीने, रागाच्या भरात घराबाहेर काढलं आहे.
ऋष्यमूके गिरिवरे पम्पापर्यन्तशोभिते। निवसत्यात्मवान् वीरश्चतुर्भिः सह वानरैः
तो धाडसी आणि संयमी सुग्रीव, पंपा सरोवराच्या काठी असलेल्या ऋष्यमूक पर्वतावर, चार वानरांसह राहतो.
वानरेन्द्रो महावीर्यस्तेजोवानमितप्रभः। सत्यसंधो विनीतश्च धृतिमान् मतिमान् महान्
तो वानरांचा राजा अत्यंत पराक्रमी, तेजस्वी, प्रामाणिक, नम्र, धीर आणि बुद्धिमान आहे.
दक्षः प्रगल्भो द्युतिमान् महाबलपराक्रमः। भ्रात्रा विवासितो वीर राज्यहेतोर्महात्मना
तो कुशल, धाडसी, तेजस्वी आणि प्रचंड सामर्थ्यवान आहे. राजसत्तेसाठी त्याच्या मोठ्या भावाने त्याला वनवास दिला.
स ते सहायो मित्रं च सीतायाः परिमार्गणे। भविष्यति हि ते राम मा च शोके मनः कृथाः
तो सुग्रीवच तुझ्या सीतेच्या शोधात मदतीला आणि मैत्रीला येईल, राम. म्हणून दु:ख मनात ठेवू नकोस.
भवितव्यं हि तच्चापि न तच्छक्यमिहान्यथा। कर्तुमिक्ष्वाकुशार्दूल कालो हि दुरतिक्रमः
हे इक्ष्वाकुवंशातील वाघा, हे जे घडायचं आहे ते होणारच, ते इथे दुसऱ्या प्रकारे होऊच शकत नाही. कारण काळाला कोणीही टाळू शकत नाही.
गच्छ शीघ्रमितो वीर सुग्रीवं तं महाबलम्। वयस्यं तं कुरु क्षिप्रमितो गत्वाद्य राघव
म्हणून, हे वीर, तू लवकर इथून जाऊन त्या बलवान सुग्रीवाला भेट. आजच त्याच्याशी मैत्री कर, हे राघव.
अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसौ। न च ते सोऽवमन्तव्यः सुग्रीवो वानराधिपः
मैत्रीसाठी त्याच्याकडे जा, जसा अग्नी प्रज्वलित असतो तसा. आणि वानरांचा राजा सुग्रीव याचा अवमान करू नकोस.
कृतज्ञः कामरूपी च सहायार्थी च वीर्यवान्। शक्तौ ह्यद्य युवां कर्तुं कार्यं तस्य चिकीर्षितम्
तो उपकार मानणारा, इच्छेनुसार रूप बदलणारा, साथीदार शोधणारा आणि बलवान आहे. आज तुम्ही दोघे मिळून त्याचं मनातलं काम नक्की करू शकता.
कृतार्थो वाकृतार्थो वा तव कृत्यं करिष्यति। स ऋक्षरजसः पुत्रः पम्पामटति शङ्कितः
तो असो यशस्वी किंवा अपयशी, अस्वलराजाचा मुलगा तुझं काम करायलाच तयार आहे. तो सध्या पंपा सरोवराजवळ सावधपणे फिरतो आहे.
भास्करस्यौरसः पुत्रो वालिना कृतकिल्बिषः। संनिधायायुधं क्षिप्रमृष्यमूकालयं कपिम्
सूर्याचा पुत्र, ज्याच्यावर वालीने अन्याय केला, तो आता ऋष्यमूक पर्वतावर, शस्त्र खाली ठेवून, वानरांचा प्रमुख म्हणून राहतो.
कुरु राघव सत्येन वयस्यं वनचारिणम्। स हि स्थानानि कात्स्न्र्येन सर्वाणि कपिकुञ्जरः
हे राघव, आपल्या प्रामाणिकपणावरून त्या वनात राहणाऱ्या वानराशी मैत्री कर. कारण तो वानरांचा श्रेष्ठ, सर्व ठिकाणं पूर्णपणे जाणतो.
नरमांसाशिनां लोके नैपुण्यादधिगच्छति। न तस्याविदितं लोके किंचिदस्ति हि राघव
या जगात, माणसाचं मांस खाणाऱ्यांपेक्षाही तो अधिक कुशल आहे. हे राघव, या जगात त्याला काहीच अज्ञात नाही.
यावत् सूर्यः प्रतपति सहस्रांशुः परंतप। स नदीर्विपुलान् शैलान् गिरिदुर्गाणि कन्दरान्
जोपर्यंत सूर्य आपल्या तेजाने तळपत आहे, तोपर्यंत तो नद्या, मोठे डोंगर, पर्वतगड आणि गुहा शोधत राहील.
अन्विष्य वानरैः सार्धं पत्नीं तेऽधिगमिष्यति। वानरांश्च महाकायान् प्रेषयिष्यति राघव
तो वानरांसह तुझ्या पत्नीचा शोध घेईल आणि, हे राघव, तो बलाढ्य वानरांना शोधासाठी पाठवेल.
दिशो विचेतुं तां सीतां त्वद्वियोगेन शोचतीम्। अन्वेष्यति वरारोहां मैथिलीं रावणालये
तो त्या वानरांना सर्व दिशांना पाठवून, तुझ्या वियोगाने दुःखी असलेल्या सीतेचा शोध घेईल आणि रावणाच्या ठिकाणी असलेल्या मैथिलीला शोधून काढेल.
स मेरुशृङ्गाग्रगतामनिन्दितां प्रविश्य पातालतलेऽपि वाश्रिताम्। प्लवङ्गमानामृषभस्तव प्रियां निहत्य रक्षांसि पुनः प्रदास्यति
तुझ्या निर्दोष प्रियेचं स्थान मेरू पर्वताच्या शिखरावर असो किंवा पाताळाच्या खोल तळाशी असो, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असा तो तिला राक्षसांचा वध करून पुन्हा तुला परत देईल.
thumb|त्रिसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिसप्ततितमः सर्गः ॥३-
श्री वाल्मीकि रामायणाच्या अरण्यकांडातील त्र्याहत्तरावा सर्ग ऐका.
दर्शयित्वा तु रामाय सीतायाः परिमार्गणे। वाक्यमन्वर्थमर्थज्ञः कबन्धः पुनरब्रवीत्
कबंधानं सीतेचा शोध कसा घ्यावा हे रामाला दाखवल्यावर, अर्थ जाणणारा तो पुन्हा बोलू लागला.
एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः। प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः
हे राम, जिथे हे फुललेले सुंदर वृक्ष पश्चिम दिशेला तोंड करून उभे आहेत, तो शुभ मार्ग आहे.
जम्बूप्रियालपनसा न्यग्रोधप्लक्षतिन्दुकाः। अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादपाः
इथे जांभूळ, प्रियांळ, फणस, वड, पिंपळ, तिंडूळ, अश्वत्थ, कर्णिकार, आंबा आणि इतरही बरेच वृक्ष आहेत.
धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः। नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः
इथे नागवृक्ष, तिळक, रात्री फुलणारे जाई, निळ्या रंगाचा अशोक, कदंब आणि फुलांनी बहरलेले करवीर आहेत.
अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः। तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वा च तान् बलात्
इथे तेजस्वी अशोक आणि गडद लाल परिभद्र वृक्ष आहेत; तुम्ही हे झाडांवर चढून किंवा त्यांना जोरात हलवून खाली पाडू शकता.
फलान्यमृतकल्पानि भक्षयित्वा गमिष्यथः। तदतिक्रम्य काकुत्स्थ वनं पुष्पितपादपम्
तिथली अमृतासारखी गोड फळं खाऊन तुम्ही पुढे जाऊ शकता.
नन्दनप्रतिमं चान्यत् कुरवस्तूत्तरा इव। सर्वकालफला यत्र पादपा मधुरस्रवाः
या पुढे, हे काकुत्स्थ, आणखी एक फुलांनी बहरलेलं वन आहे, जे उत्तरेकडील कुरवाच्या बागेसारखं आणि नंदनवनासारखं भासते.
सर्वे च ऋतवस्तत्र वने चैत्ररथे यथा। फलभारनतास्तत्र महाविटपधारिणः
तिथे, चैत्ररथाच्या बागेसारखे, सर्व ऋतूंचा अनुभव येतो; मोठ्या फांद्यांनी आणि फळांनी वाकलेली झाडं सर्वत्र शोभून दिसतात.
शोभन्ते सर्वतस्तत्र मेघपर्वतसंनिभाः। तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वाथवा सुखम्
तिथे ढगांसारखी आणि पर्वतासारखी झाडं सर्वत्र दिसतात; तुम्ही त्यावर चढून किंवा सहज हलवून त्यांची फळं खाली पाडू शकता.
फलान्यमृतकल्पानि लक्ष्मणस्ते प्रदास्यति। चङ्क्रमन्तौ वरान् शैलान् शैलाच्छैलं वनाद् वनम्
लक्ष्मण तुला अमृतासारखी फळं देईल; आणि तुम्ही दोघं डोंगरावरून डोंगरावर, वनातून वनात फिरत राहाल.
ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः। अशर्करामविभ्रंशां समतीर्थामशैवलाम्
त्यानंतर, हे वीरांनो, तुम्ही पंपा नावाच्या कमळांनी भरलेल्या सरोवराजवळ पोहोचाल, जी सपाट, गोट्यांशिवाय आणि गवताशिवाय आहे.
राम संजातवालूकां कमलोत्पलशोभिताम्। तत्र हंसाः प्लवाः क्रौञ्चाः कुरराश्चैव राघव
राम, त्या पंपा सरोवराच्या काठावर नवे वाळूचे कण आहेत आणि ती कमळ व निलकमळांनी सजलेली आहे; तिथे हंस, जलपक्षी, क्रौंच आणि कुरर हे पक्षी आढळतात, हे राघव.