कुरु कल्याणमत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः। एवमुक्तस्तु रामेण वाक्यं दनुरनुत्तमम्
जर तुला खरोखर सत्य माहिती असेल, तर मोठं कल्याण कर आणि ते सांग. रामाने असं म्हटल्यावर, त्या बलाढ्य राक्षसाने उत्तर दिलं.
प्रोवाच कुशलो वक्ता वक्तारमपि राघवम्। दिव्यमस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम्
तो कुशल बोलणारा राघवाशी म्हणाला, 'माझ्याकडे दिव्य ज्ञान नाही, आणि मला मैथिलीचंही काही माहित नाही.'
यस्तां वक्ष्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपमास्थितः। योऽभिजानाति तद्रक्षस्तद् वक्ष्ये राम तत्परम्
जेव्हा मी जळून माझं खरं रूप परत मिळवीन, तेव्हा मी तुला सांगीन की तिला कोण ओळखतो; राम, मी तुला तो राक्षस सांगीन ज्याला तिची माहिती आहे.
अदग्धस्य हि विज्ञातुं शक्तिरस्ति न मे प्रभो। राक्षसं तु महावीर्यं सीता येन हृता तव
हे प्रभो, जळण्यापूर्वी मला काहीही ओळखण्याची शक्ती नाही; पण ज्याने तुझी सीता पळवली तो बलाढ्य राक्षस—
विज्ञानं हि महद् भ्रष्टं शापदोषेण राघव। स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम्
राघवा, माझं मोठं ज्ञान शापामुळे हरपलं आहे; माझ्या कर्मामुळे मी हे जगात निंद्य असं रूप मिळवलं आहे.
किं तु यावन्न यात्यस्तं सविता श्रान्तवाहनः। तावन्मामवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि
पण जोपर्यंत थकलेला सूर्य मावळत नाही, तोपर्यंत मला या खड्ड्यात टाकून, राम, योग्य रीतीने मला जाळ.
दग्धस्त्वयाहमवटे न्यायेन रघुनन्दन। वक्ष्यामि तं महावीर यस्तं वेत्स्यति राक्षसम्
रघुनंदना, तू मला खड्ड्यात न्यायाने जाळलंस की, मी तुला त्या महावीराची माहिती सांगीन जो तो राक्षस शोधून काढेल.
तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव। कल्पयिष्यति ते वीर साहाय्यं लघुविक्रम
राघवा, त्याच्याशी मैत्री करावी लागेल, कारण तो नीतीने वागणारा आहे; वीर, तो तुला लवकर मदतीचा मार्ग दाखवेल.
नहि तस्यास्त्यविज्ञातं त्रिषु लोकेषु राघव। सर्वान् परिवृतो लोकान् पुरा वै कारणान्तरे
राघवा, त्याला या तिन्ही लोकांत काहीही अज्ञात नाही; तो पूर्वी सर्व लोकांसह दुसऱ्या कारणासाठी फिरला होता.
thumb|द्विसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या अरण्यकांडातील बहात्तरावा सर्ग येथे संपतो. ऐका.
एवमुक्तौ तु तौ वीरौ कबन्धेन नरेश्वरौ। गिरिप्रदरमासाद्य पावकं विससर्जतुः
कबंधाने असं सांगितल्यावर, ते दोन्ही वीर, नरश्रेष्ठ, डोंगराच्या दरीजवळ गेले आणि त्यांनी अग्नी पेटवला.
लक्ष्मणस्तु महोल्काभिर्ज्वलिताभिः समन्ततः। चितामादीपयामास सा प्रजज्वाल सर्वतः
लक्ष्मणाने सर्व बाजूंनी मोठ्या ज्वालांनी चिता पेटवली, आणि ती चिता सर्वत्र प्रज्वलित झाली.
तच्छरीरं कबन्धस्य घृतपिण्डोपमं महत्। मेदसा पच्यमानस्य मन्दं दहत पावकः
कबंधाचं ते मोठं शरीर, जणू तुपाचा गोळा, चरबी वितळत असताना हळूहळू जळू लागलं.
सविधूय चितामाशु विधूमोऽग्निरिवोत्थितः। अरजे वाससी बिभ्रन्माल्यं दिव्यं महाबलः
चिता झटकून तो पटकन उठला, धूर नसलेल्या अग्नीप्रमाणे, स्वच्छ वस्त्र घालून, दिव्य हाराने आणि प्रचंड बळाने शोभला.
ततश्चिताया वेगेन भास्वरो विरजाम्बरः। उत्पपाताशु संहृष्टः सर्वप्रत्यङ्गभूषणः
मग तो चितेवरून वेगाने उडाला, तेजस्वी आणि निर्मळ वस्त्र घालून, आनंदित आणि सर्व अंगावर दागिने घालून.
विमाने भास्वरे तिष्ठन् हंसयुक्ते यशस्करे। प्रभया च महातेजा दिशो दश विराजयन्
तो हंसांनी जुंपलेल्या तेजस्वी विमानात उभा राहिला, कीर्तीमान आणि प्रचंड तेजाने, त्याच्या प्रकाशाने दहा दिशांना उजळून टाकलं.
सोऽन्तरिक्षगतो वाक्यं कबन्धो राममब्रवीत्। शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीतामवाप्स्यसि
आता आकाशात जात, कबंधाने रामाला सांगितलं, 'राघवा, नीट ऐक, मी तुला सत्य सांगतो की सीता तुला कशी मिळेल.'
राम षड् युक्तयो लोके याभिः सर्वं विमृश्यते। परिमृष्टो दशान्तेन दशाभागेन सेव्यते
राम, या जगात सहा उपाय आहेत ज्यांनी सर्व गोष्टी विचारात घेतल्या जातात; दहाव्या भागाने तपासून, दहाव्या भागाने सेवा केली जाते.
दशाभागगतो हीनस्त्वं हि राम सलक्ष्मणः। यत्कृते व्यसनं प्राप्तं त्वया दारप्रधर्षणम्
रामासह लक्ष्मण, तू सध्या फारच दुबळा अवस्थेला पोहोचला आहेस. म्हणूनच तुझ्यावर हे दु:ख आलं, आणि तुझ्या पत्नीचं अपमान झालं.
तदवश्यं त्वया कार्यः स सुहृत् सुहृदां वर। अकृत्वा नहि ते सिद्धिमहं पश्यामि चिन्तयन्
म्हणून, हे सखा, तुला नक्कीच काहीतरी करावं लागेल. असं केल्याशिवाय, मी विचार केला तरी तुझं कार्य सफल होईल असं मला वाटत नाही.
श्रूयतां राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः। भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्रसूनुना
ऐक राम, मी तुला सांगतो — सुग्रीव नावाचा एक वानर आहे. त्याला त्याच्या भावाने, इंद्रपुत्र वालीने, रागाच्या भरात घराबाहेर काढलं आहे.
ऋष्यमूके गिरिवरे पम्पापर्यन्तशोभिते। निवसत्यात्मवान् वीरश्चतुर्भिः सह वानरैः
तो धाडसी आणि संयमी सुग्रीव, पंपा सरोवराच्या काठी असलेल्या ऋष्यमूक पर्वतावर, चार वानरांसह राहतो.
वानरेन्द्रो महावीर्यस्तेजोवानमितप्रभः। सत्यसंधो विनीतश्च धृतिमान् मतिमान् महान्
तो वानरांचा राजा अत्यंत पराक्रमी, तेजस्वी, प्रामाणिक, नम्र, धीर आणि बुद्धिमान आहे.
दक्षः प्रगल्भो द्युतिमान् महाबलपराक्रमः। भ्रात्रा विवासितो वीर राज्यहेतोर्महात्मना
तो कुशल, धाडसी, तेजस्वी आणि प्रचंड सामर्थ्यवान आहे. राजसत्तेसाठी त्याच्या मोठ्या भावाने त्याला वनवास दिला.
स ते सहायो मित्रं च सीतायाः परिमार्गणे। भविष्यति हि ते राम मा च शोके मनः कृथाः
तो सुग्रीवच तुझ्या सीतेच्या शोधात मदतीला आणि मैत्रीला येईल, राम. म्हणून दु:ख मनात ठेवू नकोस.
भवितव्यं हि तच्चापि न तच्छक्यमिहान्यथा। कर्तुमिक्ष्वाकुशार्दूल कालो हि दुरतिक्रमः
हे इक्ष्वाकुवंशातील वाघा, हे जे घडायचं आहे ते होणारच, ते इथे दुसऱ्या प्रकारे होऊच शकत नाही. कारण काळाला कोणीही टाळू शकत नाही.
गच्छ शीघ्रमितो वीर सुग्रीवं तं महाबलम्। वयस्यं तं कुरु क्षिप्रमितो गत्वाद्य राघव
म्हणून, हे वीर, तू लवकर इथून जाऊन त्या बलवान सुग्रीवाला भेट. आजच त्याच्याशी मैत्री कर, हे राघव.
अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसौ। न च ते सोऽवमन्तव्यः सुग्रीवो वानराधिपः
मैत्रीसाठी त्याच्याकडे जा, जसा अग्नी प्रज्वलित असतो तसा. आणि वानरांचा राजा सुग्रीव याचा अवमान करू नकोस.
कृतज्ञः कामरूपी च सहायार्थी च वीर्यवान्। शक्तौ ह्यद्य युवां कर्तुं कार्यं तस्य चिकीर्षितम्
तो उपकार मानणारा, इच्छेनुसार रूप बदलणारा, साथीदार शोधणारा आणि बलवान आहे. आज तुम्ही दोघे मिळून त्याचं मनातलं काम नक्की करू शकता.
कृतार्थो वाकृतार्थो वा तव कृत्यं करिष्यति। स ऋक्षरजसः पुत्रः पम्पामटति शङ्कितः
तो असो यशस्वी किंवा अपयशी, अस्वलराजाचा मुलगा तुझं काम करायलाच तयार आहे. तो सध्या पंपा सरोवराजवळ सावधपणे फिरतो आहे.