निश्चेष्टानां वधो राजन् कुत्सितो जगतीपतेः। क्रतुमध्योपनीतानां पशूनामिव राघव
राघवा, जे हालचाल करू शकत नाहीत, अशा माणसांना मारणं राजासाठी लाजिरवाणं आहे; जसं यज्ञात आणलेल्या प्राण्यांना मारणं असतं.
एतत् संजल्पितं श्रुत्वा तयोः क्रुद्धस्तु राक्षसः। विदार्यास्यं ततो रौद्रं तौ भक्षयितुमारभत्
त्यांचं बोलणं ऐकून, राक्षस रागाने पेटून, भीषण तोंड उघडून त्यांना गिळायला पुढे सरसावला.
ततस्तौ देशकालज्ञौ खड्गाभ्यामेव राघवौ। अच्छिन्दन्तां सुसंहृष्टौ बाहू तस्यांसदेशतः
तेव्हा, वेळेचं आणि जागेचं भान असलेले ते दोघं राघव, आनंदाने तलवारीने त्याच्या खांद्याजवळून भुजा छाटू लागले.
दक्षिणो दक्षिणं बाहुमसक्तमसिना ततः। चिच्छेद रामो वेगेन सव्यं वीरस्तु लक्ष्मणः
रामाने वेगाने उजवी भुजा तलवारीने छाटली, आणि शूर लक्ष्मणाने डावी भुजा कापली.
स पपात महाबाहुश्छिन्नबाहुर्महास्वनः। खं च गां च दिशश्चैव नादयञ्जलदो यथा
महाबाहू, ज्याचे हात छाटले गेले होते, तो मोठ्या आवाजात ओरडत आकाश, पृथ्वी आणि सर्व दिशांना हादरवत वीजेच्या गडगडाटासारखा खाली कोसळला.
स निकृत्तौ भुजौ दृष्ट्वा शोणितौघपरिप्लुतः। दीनः पप्रच्छ तौ वीरौ कौ युवामिति दानवः
आपले हात छाटले गेलेले आणि संपूर्ण शरीर रक्ताने माखलेले पाहून, तो दैत्य खचून गेला आणि त्या दोघा वीरांना विचारू लागला, 'तुम्ही कोण आहात?'
इति तस्य ब्रुवाणस्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः। शशंस तस्य काकुस्त्थं कबन्धस्य महाबलः
त्याने असे विचारले असता, शुभलक्षणी लक्ष्मणाने त्या महाबलवान कबंधाला काकुत्स वंशाची माहिती सांगितली.
अयमिक्ष्वाकुदायादो रामो नाम जनैः श्रुतः। तस्यैवावरजं विद्धि भ्रातरं मां च लक्ष्मणम्
हा इक्ष्वाकू वंशाचा वंशज राम आहे, ज्याचे नाव सर्व लोकांमध्ये प्रसिद्ध आहे. मी त्याचा लहान भाऊ लक्ष्मण आहे, हे जाण.
मात्रा प्रतिहते राज्ये रामः प्रव्राजितो वनम्। मया सह चरत्येष भार्यया च महद् वनम्
आईने राज्य नाकारल्यामुळे राम वनवासाला गेला. तो आता माझ्यासोबत आणि पत्नीच्या सोबत या घनदाट वनात फिरतो आहे.
अस्य देवप्रभावस्य वसतो विजने वने। रक्षसापहृता भार्या यामिच्छन्ताविहागतौ
या दिव्य तेजस्वी रामाचा या एकाकी वनात वास असताना, राक्षसाने त्याची पत्नी पळवली. आम्ही तिचा शोध घेत आहोत.
त्वं तु को वा किमर्थं वा कबन्धसदृशो वने। आस्येनोरसि दीप्तेन भग्नजङ्घो विचेष्टसे
पण तू कोण आहेस? आणि या वनात, छातीवर तोंड आणि तुटलेल्या पायांसह, कबंधासारखा फिरत का आहेस?
एवमुक्तः कबन्धस्तु लक्ष्मणेनोत्तरं वचः। उवाच वचनं प्रीतस्तदिन्द्रवचनं स्मरन्
लक्ष्मणाने असे विचारल्यावर, कबंधाने इंद्राने सांगितलेली वचने आठवत आनंदाने त्याला उत्तर दिले.
स्वागतं वां नरव्याघ्रौ दिष्ट्या पश्यामि वामहम्। दिष्ट्या चेमौ निकृत्तौ मे युवाभ्यां बाहुबन्धनौ
हे नरसिंहो, तुमचे स्वागत आहे! तुमचे दर्शन मला भाग्याने मिळाले आणि माझे हातसुद्धा तुमच्यामुळे छाटले गेले, हेही माझ्या भाग्यातच आहे.
विरूपं यच्च मे रूपं प्राप्तं ह्यविनयाद् यथा। तन्मे शृणु नरव्याघ्र तत्त्वतः शंसतस्तव
हे नरसिंह, माझे हे विद्रूप रूप मला माझ्या दुष्कृत्यामुळे कसे मिळाले, ते मी तुला खरीखुरी गोष्ट सांगतो, नीट ऐक.
thumb|एकसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एकसप्त्याहत्तरावा सर्ग संपला. ऐका.
पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रमम्। रूपमासीन्ममाचिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
राम, पूर्वी माझ्या अंगी अपार बळ आणि पराक्रम होते. माझे रूप तीनही लोकांत प्रसिद्ध आणि अद्भुत होते.
यथा सूर्यस्य सोमस्य शक्रस्य च यथा वपुः। सोऽहं रूपमिदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत्
सूर्य, चंद्र आणि इंद्र यांच्या तेजासारखेच माझे रूप होते. हे रूप धारण करून मी संपूर्ण जगाला घाबरवू लागलो.
ऋषीन् वनगतान् राम त्रासयामि ततस्ततः। ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया
राम, मी वनात राहणाऱ्या ऋषींना ठिकठिकाणी घाबरवू लागलो. तेव्हा स्थूलशिरा नावाच्या एका महर्षीला मी रागावले.
स चिन्वन् विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः। तेनाहमुक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना
तो महर्षी वेगवेगळे वन्य पदार्थ गोळा करत असताना, मी या रूपात त्याला त्रास दिला. त्याने हे पाहून मला भयंकर शाप दिला.
एतदेवं नृशंसं ते रूपमस्तु विगर्हितम्। स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेदिति
त्याने म्हटले, 'तुझे हे क्रूर रूप निंदनीय असो!' मी त्याला रागावलेला पाहून शापाचा अंत कधी होईल, असे विनवले.
अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः। यदा छित्त्वा भुजौ रामस्त्वां दहेद् विजने वने
शाप देणाऱ्याने मला सांगितले, 'जेव्हा राम तुझे हात छाटून तुला एकाकी वनात जाळेल...'
तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वमेव विपुलं शुभम्। श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस्त्वं विद्धि लक्ष्मण
'...तेव्हा तुला तुझे पूर्वीचे विशाल आणि सुंदर रूप पुन्हा मिळेल, जे कीर्ति आणि तेजाने उजळलेले असेल. लक्ष्मण, मी दानूचा पुत्र आहे, हे जाण.'
इन्द्रकोपादिदं रूपं प्राप्तमेवं रणाजिरे। अहं हि तपसोग्रेण पितामहमतोषयम्
इंद्राच्या रागामुळे मला हे रूप रणांगणात मिळालं; कारण मी कठोर तप करून ब्रह्मदेवाला प्रसन्न केलं होतं.
दीर्घमायुः स मे प्रादात् ततो मां विभ्रमोऽस्पृशत् । दीर्घमायुर्मया प्राप्तं किं मां शक्रः करिष्यति
त्यांनी मला दीर्घायुष्य दिलं, म्हणून मला संभ्रमही झाला नाही. जेव्हा माझ्याकडे इतकं आयुष्य आहे, तेव्हा इंद्र माझं काय वाईट करणार?
इत्येवं बुद्धिमास्थाय रणे शक्रमधर्षयम्। तस्य बाहुप्रमुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा
अशी बुद्धी करून मी रणात इंद्राला आव्हान दिलं; त्याने आपल्या वज्राने माझ्या मांडीवर आणि डोक्यावर घाव घातला.
सक्थिनी च शिरश्चैव शरीरे सम्प्रवेशितम्। स मया याच्यमानः सन् नानयद् यमसादनम्
माझ्या मांडी आणि डोकं शरीरात घुसलं; मी त्याच्याकडे विनंती केली तरी त्याने मला यमाच्या लोकात पाठवलं नाही.
पितामहवचः सत्यं तदस्त्विति ममाब्रवीत्। अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः
त्याने मला सांगितलं, 'ब्रह्मदेवाचं वचन सत्य होऊ दे.' अन्न न मिळालं, मांडी, डोकं आणि तोंड तुटलेलं असताना—
वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घमपि जीवितुम्। स एवमुक्तः शक्रो मे बाहू योजनमायतौ
—वज्राचा घाव बसून, मी फार काळ कसा जगू शकेन? असं मी म्हटल्यावर इंद्राने माझे हात एक योजन लांब केले—
तदा चास्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रमकल्पयत् । सोऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां संक्षिप्यास्मिन् वनेचरान्
—आणि माझं तोंड पोटात, तीक्ष्ण दातांसह केलं. या लांब हातांनी मी या जंगलात राहणाऱ्या प्राण्यांना पकडतो—
सिंहद्वीपिमृगव्याघ्रान् भक्षयामि समन्ततः। स तु मामब्रवीदिन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः
—आणि सिंह, हत्ती, हरिण, वाघ यांना सर्वत्र खातो. मग इंद्राने मला सांगितलं, 'जेव्हा राम लक्ष्मणासह—'