सीतामभ्यवपन्नोऽहं रावणश्च रणे प्रभो। विध्वंसितरथच्छत्रः पतितो धरणीतले
प्रभो, सीतेसाठी मी रावणाला युद्धात सामोरा गेलो; त्याचा रथ आणि छत्र फोडून तो जमिनीवर पडला.
एतदस्य धनुर्भग्नमेते चास्य शरास्तथा। अयमस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः
हे बघ, त्याचं तुटलेलं धनुष्य, हे त्याचे बाण आणि हा युद्धात फोडलेला त्याचा रथ.
अयं तु सारथिस्तस्य मत्पक्षनिहतो भुवि। परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः
हा त्याचा सारथी, माझ्या पंखाने घायाळ होऊन जमिनीवर पडला आहे; आणि जेव्हा मी थकलो, तेव्हा रावणाने तलवारीने माझे पंख छाटले.
सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसम्। रक्षसा निहतं पूर्वं मां न हन्तुं त्वमर्हसि
रावणाने वैदेही सीतेला घेऊन आकाशात झेप घेतली; राम, मी आधीच त्या राक्षसाने जखमी झालोय, म्हणून तू मला मारू नकोस.
रामस्तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम्। गृध्रराजं परिष्वज्य परित्यज्य महद् धनुः
रामाने सीतेशी संबंधित ती प्रिय कथा समजून घेतली आणि मोठं धनुष्य बाजूला ठेवून गृध्रराजाला मिठी मारली.
निपपातावशो भूमौ रुरोद सहलक्ष्मणः। द्विगुणीकृततापार्तो रामो धीरतरोऽपि सन्
तो असहाय्यपणे जमिनीवर कोसळला आणि लक्ष्मणासोबत रडू लागला; धीर राखणारा रामही दु:खाने अधिक व्याकुळ झाला.
एकमेकायने कृच्छ्रे निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः। समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिमिदमब्रवीत्
एकटाच त्या एकाकी वाटेवर वारंवार खोल श्वास घेत असलेला लक्षून, दुःखी झालेल्या रामाने सौमित्राला असे सांगितले.
राज्यं भ्रष्टं वने वासः सीता नष्टा मृतो द्विजः। ईदृशीयं ममालक्ष्मीर्दहेदपि हि पावकम्
राज्य गेले, जंगलात राहावे लागले, सीता हरवली, पक्षी मेला — माझ्या अशा दुर्दैवाने अगदी अग्नीलाही जाळून टाकावे.
सम्पूर्णमपि चेदद्य प्रतरेयं महोदधिम्। सोऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत् सरितां पतिः
आज मी हा मोठा समुद्र जरी पार केला, तरी माझ्या दुर्दैवामुळे नद्यांचा स्वामीही सुकून जाईल.
नास्त्यभाग्यतरो लोके मत्तोऽस्मिन् स चराचरे। येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा
जगात, चराचर सृष्टीत, माझ्याहून अधिक दुर्दैवी कोणीच नाही; कारण मीच या मोठ्या संकटाच्या जाळ्यात अडकलो आहे.
अयं पितुर्वयस्यो मे गृध्रराजो महाबलः। शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात्
हा माझ्या वडिलांचा मित्र, बलवान गृध्रराज, माझ्या उलटलेल्या नशिबामुळे जमिनीवर मारला जाऊन पडला आहे.
इत्येवमुक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः। जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन्
असे अनेकदा बोलून, राघव आणि लक्ष्मण यांनी जटायूला स्पर्श केला आणि मुलाच्या मायेचा स्पर्श दाखवला.
निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं तं गृध्रराजं परिगृह्य राघवः। क्व मैथिली प्राणसमा गतेति विमुच्य वाचं निपपात भूमौ
पंख छाटलेला, रक्ताने माखलेला गृध्रराजाला राघवाने मिठी मारली आणि 'मिथिलेश्वरी, जी माझ्या जीवासारखी प्रिय आहे, ती कुठे गेली?' असे हंबरडा फोडून तो जमिनीवर कोसळला.
thumb|अष्टषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे अष्टषष्ठितमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील अठ्ठावन्नावा सर्ग ऐका.
रामः प्रेक्ष्य तु तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम्। सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत्
रामाने त्या गृध्राला क्रूर आघाताने जमिनीवर पडलेला पाहून, आपल्या खऱ्या मित्र सौमित्राला असे सांगितले.
ममायं नूनमर्थेषु यतमानो विहंगमः। राक्षसेन हतः संख्ये प्राणांस्त्यजति मत्कृते
हा पक्षी नक्कीच माझ्यासाठी झगडला आणि त्या राक्षसाने युद्धात त्याला मारले; माझ्यासाठी तो प्राण सोडतो आहे.
अतिखिन्नः शरीरेऽस्मिन् प्राणो लक्ष्मण विद्यते। तथा स्वरविहीनोऽयं विक्लवं समुदीक्षते
लक्ष्मणा, त्याच्या शरीराला फार यातना झाल्या असल्या तरी त्याच्यात अजून प्राण आहे; पण आवाज हरपल्यामुळे तो असहाय्यपणे आमच्याकडे पाहतो आहे.
जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः। सीतामाख्याहि भद्रं ते वधमाख्याहि चात्मनः
जटायू, जर तुला पुन्हा बोलता येत असेल, तर मला सीतेबद्दल सांग — तुझ्या कल्याणासाठी — आणि स्वतःच्या मृत्यूबद्दलही सांग.
किंनिमित्तो जहारार्यां रावणस्तस्य किं मया। अपराधं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया
रावणाने माझ्या त्या सतीला कोणत्या कारणाने पळवले? मी असा कोणता अपराध केला की, त्याने माझ्या प्रियेला पळवले?
कथं तच्चन्द्रसंकाशं मुखमासीन्मनोहरम्। सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन् काले द्विजोत्तम
त्या वेळी तिचे चंद्रासारखे सुंदर तोंड कसे होते, आणि तिने काय बोलले, हे सांग, पक्षिराज.
कथंवीर्यः कथंरूपः किंकर्मा स च राक्षसः। क्व चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः
त्या राक्षसाचे बळ कसे आहे, रूप कसे आहे, आणि त्याची कृत्ये काय आहेत? त्याचे घर कुठे आहे, बाबा? मी विचारतो आहे, सांग.
तमुद्वीक्ष्य स धर्मात्मा विलपन्तमनाथवत्। वाचा विक्लवया राममिदं वचनमब्रवीत्
राम अशा प्रकारे आधार नसल्यासारखा शोक करत असताना, त्या धर्मात्म्याने थरथरत्या आवाजात रामाला असे उत्तर दिले.
सा हृता राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना। मायामास्थाय विपुलां वातदुर्दिनसंकुलाम्
राक्षसांचा राजा, दुष्ट रावण, मोठ्या मायेचा आधार घेऊन, वाऱ्याने भरलेल्या वादळी दिवशी, तिला पळवून नेला.
परिक्लान्तस्य मे तात पक्षौ छित्त्वा निशाचरः। सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणामुखः
मुला, मी थकलो असताना त्या निशाचराने माझे पंख छाटले आणि वैदेही सीतेला घेऊन तो दक्षिणेकडे गेला.
उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर्भ्रमति राघव। पश्यामि वृक्षान् सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान्
राघवा, माझे प्राण जणू सुटत आहेत, डोळ्यांपुढे अंधुक होतंय; मला झाडांच्या शेंड्यावर सोनेरी केसांसारखे काहीतरी विखुरलेले दिसतंय.
येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः। विप्रणष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते
एक क्षणात रावण सीतेला घेऊन गेला, जसं हरवलेलं धन मालकाला पटकन परत मिळतं.
विन्दो नाम मुहूर्तोऽसौ न च काकुत्स्थ सोऽबुधत् । त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः। झषवद् बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति
त्या क्षणाला 'विंद' असं नाव आहे, पण काकुत्स्था, त्याला ते कळलं नाही; तुझी प्रिय जानकी घेऊन राक्षसांचा राजा रावण जसा गळ गिळलेल्या माशासारखा लवकरच नष्ट होईल.
न च त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुतां प्रति। वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रं हत्वा तं रणमूर्धनि
तुला जनकनंदिनीबद्दल चिंता करू नकोस; रणभूमीत त्याला मारून तू लवकरच वैदेहीसोबत आनंदी होशील.
असम्मूढस्य गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः। आस्यात् सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम्
गृहध्राने भ्रमरहितपणे रामाशी बोलताना, मरताना त्याच्या तोंडातून मांसासह रक्त वाहू लागलं.
पुत्रो विश्रवसः साक्षाद् भ्राता वैश्रवणस्य च। इत्युक्त्वा दुर्लभान् प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः
तो प्रत्यक्ष विश्व्रवाचा पुत्र आणि वैश्रवणाचा भाऊ आहे, असं सांगून पक्ष्यांचा राजा हे दुर्मिळ प्राण सोडून गेला.