सर्वथा त्वपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः। क्रोधस्य वशमागम्य नाकरोः शासनं मम
सर्व प्रकारे, सीतेच्या आग्रहामुळे तू तिच्या बोलण्याला बळी पडलास आणि रागाच्या भरात माझं सांगणं पाळलं नाहीस.
असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया। मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः
तो राक्षस, जो मृगाच्या रूपात मला आश्रमाबाहेर नेला, माझ्या बाणाने ठार झालेला आहे.
विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया। मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो बभूव केयूरधरः स राक्षसः
मी धनुष्य ताणून, बाण चढवून त्याला वेगाने मारले. मग त्याने आपलं मृगरूप सोडलं, आवाज थरथरला, आणि तो केयूर घातलेला राक्षस दिसला.
शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसुश्रवम्। उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम्
माझ्या बाणाने जखमी झाल्यावर, त्याने वेदनेने भरलेला आवाज काढला आणि दूरवरून मला भीषण हाक मारली. त्यामुळेच तू मैथिलीला सोडून इथे आलास.
thumb|षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे षष्ठितमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील साठावा सर्ग ऐका.
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्। प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते
राम वेगाने चालत असताना त्याचे डावे डोळे फडफडले, तो चुकला, त्याच्या अंगाला थरथर आली.
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः। अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह
पुन्हा पुन्हा हे अशुभ संकेत पाहून तो म्हणत राहिला, 'सीतेला काही अपाय होऊ नये.'
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः। शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः
तो घाईने, सीतेला पाहण्याच्या आतुरतेने धावत गेला आणि निवासस्थान ओके पाहून त्याच्या मनात मोठी चिंता दाटली.
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः। तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः
रघुनंदन वेगाने इकडून तिकडे धावत, आजूबाजूला आश्रमाच्या जागेकडे पाहू लागला.
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा। श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव
त्याने पर्णकुटी पाहिली, जी आता सीतेशिवाय होती, तिचा साजशृंगार हरवलेला होता, जणू हिवाळ्यातील कोमेजलेले कमळ तलाव.
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्। श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः
झाडे जणू रडत आहेत, त्यांची फुले, हरिणे आणि पक्षी सगळेच कोमेजलेले, त्या जागेला सौंदर्य नव्हते, जणू वनदेवतांनी सोडून दिले आहे.
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्। दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः
आश्रमात विखुरलेली मृगचर्मे, कुशा आणि उलथवलेली आसनं पाहून तो पुन्हा पुन्हा हंबरू लागला.
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति। निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता
'ती हरवली, मारली गेली, गहाळ झाली किंवा एखाद्या जनावराने खाल्ली असावी; कदाचित घाबरून कुठेतरी लपली असेल, किंवा जंगलात कुठेतरी गेली असेल.'
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः। अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता
'कदाचित ती फुले किंवा फळे गोळा करायला गेली असेल, किंवा पाण्यासाठी कमळ तलावाकडे किंवा नदीकडे गेली असेल.'
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्। शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते
त्याने सर्व ताकदीने जंगलात शोधले, पण आपली प्रियसी सापडली नाही; दुःखाने डोळे लाल झालेले, तो जणू वेडसरासारखा भटकत राहिला.
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्। बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः
तो झाडापासून झाडाकडे, डोंगरदऱ्या आणि नद्यांमध्ये धावत, हंबरत, दुःखाच्या सागरात बुडालेला भटकू लागला.
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया। कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम्
'कदंबा, तुझ्या जवळ माझी कदंबप्रेमी प्रिया दिसली का? जर तुला माहिती असेल तर, सुंदर चेहऱ्याची सीता कुठे आहे ते सांग.'
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्। शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी
'मऊ पालवीसारखी, पिवळ्या रेशमी वस्त्रातली ती जर तुझ्या नजरेस पडली असेल, तर, बिल्वा, बिल्वासारख्या उरोजांची ती कुठे आहे ते सांग.'
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्। जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा
'किंवा अर्जुना, तू सांग, माझी प्रिय अर्जुनवृक्षप्रेमी आहे; जनकाची ती सुकुमार कन्या जिवंत आहे की नाही?'
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्। लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः
ही झाडे नक्कीच मैथिलीला ओळखतात, जिनचे उरु झाडाच्या खोडासारखे आहेत; वेलींनी, पानांनी आणि फुलांनी भरलेले हे झाड तेजाने उजळते.
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्यसि। एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम्
जसा तू मधमाशांनी गुणगुणला जातोस, तसा हा तिलकवृक्षही नक्कीच तिलकप्रेमीला ओळखतो.
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतनम्। त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम्
'अशोक, दुःख दूर करणारा, माझे मन दुःखाने भरले आहे; लवकरच मला माझ्या प्रियेचे दर्शन घडवून, तुझे नाव सार्थ कर.'
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालोपमस्तनी। कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि
ताळाच्या झाडा, जर तुझ्या नजरेस ती आली असेल, जिचे उरोज पिकलेल्या ताळफळांसारखे आहेत, तर मला सांग, सुंदर अंगाची ती कुठे आहे, जर तुझ्या मनात माझ्याबद्दल दया असेल.
यदि दृष्टा त्वया जम्बो जाम्बूनदसमप्रभा। प्रियां यदि विजानासि निःशङ्क कथयस्व मे
जांभूळाच्या झाडा, जर तुझ्या नजरेस ती आली असेल, जिचा तेज जांभूनद सोन्यासारखा आहे, आणि जर तुला माझी प्रिय माहिती असेल, तर अजिबात संकोच न करता मला सांग.
अहो त्वं कर्णिकाराद्य पुष्पितः शोभसे भृशम्। कर्णिकारप्रियां साध्वीं शंस दृष्टा यदि प्रिया
कर्णिकराच्या झाडा, किती छान फुललास तू! जर तुझ्या नजरेस ती सती आली असेल, जिला कर्णिकर फुलं आवडतात, तर मला सांग.
चूतनीपमहासालान् पनसान् कुरवान् धवान्। दाडिमानपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः
महायशस्वी राम आंबा, नीप, मोठे साल, फणस, कुरव, धव आणि डाळिंब यांच्याकडे गेला आणि तिथे तिला शोधू लागला.
बकुलानथ पुन्नागांश्चन्दनान् केतकांस्तथा। पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते
नंतर राम बकुळ, पर्णग, चंदन आणि केतकीच्या झाडांना विचारू लागला, आणि वनात भटकताना तो जणू काही वेड्यासारखा दिसत होता.
अथवा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्। मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत्
हरिणा, तुला मृगशावकासारख्या डोळ्यांची मैथिली माहिती आहे का? ती सुंदर, हरिणीसारखी नजर असलेली माझी प्रिया कदाचित तुझ्यासारख्या हरिणींसोबत असेल.
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्। तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण
गजरा, जर तुझ्या नजरेस ती आली असेल, जिच्या मांड्या गजाच्या सोंडेप्रमाणे आहेत, तर मला वाटते तुला ती माहीत आहे; हे श्रेष्ठ हत्ती, मला सांग.
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना। मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम्
शार्दूल, जर तुझ्या नजरेस ती आली असेल, जिचे मुख चंद्रासारखे आहे, तर निर्भयपणे मला मैथिलीबद्दल सांग; तुला काहीही भीती बाळगायची गरज नाही.