अलं विक्लवतां गन्तुं स्वस्था भव निरुत्सुका। न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवं रणे
आता पुरे, असं व्याकुळ होऊ नकोस. शांत रहा, काळजी करू नकोस. या तिन्ही लोकांत, युद्धात राघवाला हरवू शकेल असा एकही पुरुष नाही.
जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्। अजेयो राघवो युद्धे देवैः शक्रपुरोगमैः
जन्मलेला असो किंवा अजून जन्माला यायचा असो, युद्धात त्याला कोणीही जिंकू शकत नाही. राघव युद्धात देवतांनाही, इंद्रासकट, अजिंक्य आहे.
एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना। उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः
असं मी सांगितल्यावर, वैदेहीचे मन गोंधळले आणि ती रडत माझ्याशी कठोर शब्द बोलली.
भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः। विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुं न च त्वं मामवाप्स्यसे
तुझे माझ्याबद्दलचे भाव पूर्णपणे पापयुक्त आहेत. माझा भाऊ हरवला तर, तू मला कधीच मिळवू शकणार नाहीस.
संकेताद् भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि। क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनमभ्यवपद्यसे
भरताच्या संकेतावर तू रामाचा पाठलाग करतोस, आणि तो इतका आक्रोश करतोय तरीही, तू त्याच्याकडे जात नाहीस.
रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि। राघवस्यान्तरं प्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे
तू गुप्त शत्रू आहेस, माझ्या फायद्यासाठी माझ्या मागे येतोस, राघवाला त्रास द्यायचा हेतू आहे, म्हणूनच त्याच्याकडे जात नाहीस.
एवमुक्तस्तु वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः। क्रोधात् प्रस्फुरमाणोष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः
वैदेहीने असे बोलल्यावर, लक्ष्मणाला राग अनावर झाला, डोळे लाल झाले, ओठ थरथरले, आणि तो आश्रमातून बाहेर पडला.
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः। अब्रवीद् दुष्कृतं सौम्य तां विना त्वमिहागतः
सौमित्राने असं बोलल्यावर, दुःख आणि गोंधळाने भरलेल्या रामाने सांगितले, 'हे सौम्य, तू तिला सोडून इथे आलास, हे चुकीचे केलेस.'
जानन्नपि समर्थं मां रक्षसामपवारणे। अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निर्गतो भवान्
राक्षसांपासून मी तिला वाचवू शकतो हे तुला माहीत असूनही, मैथिलीच्या रागावलेल्या शब्दांमुळे तू तिला सोडून आला आहेस.
नहि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यदसि मैथिलीम्। क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वमिहागतः
तू मैथिलीला सोडून इथे आलास, रागावलेल्या स्त्रीचे कठोर बोल ऐकून, त्यामुळे मी तुझ्यावर समाधानी नाही.
सर्वथा त्वपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः। क्रोधस्य वशमागम्य नाकरोः शासनं मम
सर्व प्रकारे, सीतेच्या आग्रहामुळे तू तिच्या बोलण्याला बळी पडलास आणि रागाच्या भरात माझं सांगणं पाळलं नाहीस.
असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया। मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः
तो राक्षस, जो मृगाच्या रूपात मला आश्रमाबाहेर नेला, माझ्या बाणाने ठार झालेला आहे.
विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया। मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो बभूव केयूरधरः स राक्षसः
मी धनुष्य ताणून, बाण चढवून त्याला वेगाने मारले. मग त्याने आपलं मृगरूप सोडलं, आवाज थरथरला, आणि तो केयूर घातलेला राक्षस दिसला.
शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसुश्रवम्। उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम्
माझ्या बाणाने जखमी झाल्यावर, त्याने वेदनेने भरलेला आवाज काढला आणि दूरवरून मला भीषण हाक मारली. त्यामुळेच तू मैथिलीला सोडून इथे आलास.
thumb|षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे षष्ठितमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील साठावा सर्ग ऐका.
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्। प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते
राम वेगाने चालत असताना त्याचे डावे डोळे फडफडले, तो चुकला, त्याच्या अंगाला थरथर आली.
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः। अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह
पुन्हा पुन्हा हे अशुभ संकेत पाहून तो म्हणत राहिला, 'सीतेला काही अपाय होऊ नये.'
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः। शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः
तो घाईने, सीतेला पाहण्याच्या आतुरतेने धावत गेला आणि निवासस्थान ओके पाहून त्याच्या मनात मोठी चिंता दाटली.
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः। तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः
रघुनंदन वेगाने इकडून तिकडे धावत, आजूबाजूला आश्रमाच्या जागेकडे पाहू लागला.
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा। श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव
त्याने पर्णकुटी पाहिली, जी आता सीतेशिवाय होती, तिचा साजशृंगार हरवलेला होता, जणू हिवाळ्यातील कोमेजलेले कमळ तलाव.
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्। श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः
झाडे जणू रडत आहेत, त्यांची फुले, हरिणे आणि पक्षी सगळेच कोमेजलेले, त्या जागेला सौंदर्य नव्हते, जणू वनदेवतांनी सोडून दिले आहे.
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्। दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः
आश्रमात विखुरलेली मृगचर्मे, कुशा आणि उलथवलेली आसनं पाहून तो पुन्हा पुन्हा हंबरू लागला.
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति। निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता
'ती हरवली, मारली गेली, गहाळ झाली किंवा एखाद्या जनावराने खाल्ली असावी; कदाचित घाबरून कुठेतरी लपली असेल, किंवा जंगलात कुठेतरी गेली असेल.'
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः। अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता
'कदाचित ती फुले किंवा फळे गोळा करायला गेली असेल, किंवा पाण्यासाठी कमळ तलावाकडे किंवा नदीकडे गेली असेल.'
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्। शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते
त्याने सर्व ताकदीने जंगलात शोधले, पण आपली प्रियसी सापडली नाही; दुःखाने डोळे लाल झालेले, तो जणू वेडसरासारखा भटकत राहिला.
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्। बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः
तो झाडापासून झाडाकडे, डोंगरदऱ्या आणि नद्यांमध्ये धावत, हंबरत, दुःखाच्या सागरात बुडालेला भटकू लागला.
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया। कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम्
'कदंबा, तुझ्या जवळ माझी कदंबप्रेमी प्रिया दिसली का? जर तुला माहिती असेल तर, सुंदर चेहऱ्याची सीता कुठे आहे ते सांग.'
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्। शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी
'मऊ पालवीसारखी, पिवळ्या रेशमी वस्त्रातली ती जर तुझ्या नजरेस पडली असेल, तर, बिल्वा, बिल्वासारख्या उरोजांची ती कुठे आहे ते सांग.'
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्। जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा
'किंवा अर्जुना, तू सांग, माझी प्रिय अर्जुनवृक्षप्रेमी आहे; जनकाची ती सुकुमार कन्या जिवंत आहे की नाही?'
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्। लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः
ही झाडे नक्कीच मैथिलीला ओळखतात, जिनचे उरु झाडाच्या खोडासारखे आहेत; वेलींनी, पानांनी आणि फुलांनी भरलेले हे झाड तेजाने उजळते.