स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे। दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि
लक्ष्मण, सीतेपासून दूर तू वाटेवर असताना माझे डावे डोळे, हात आणि हृदय सतत फडफडत आहेत.
एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणः शुभलक्षणः। भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत्
असे ऐकून, शुभलक्षणी सौमित्र लक्ष्मण पुन्हा दुःखाने भरलेल्या रामाला बोलला.
न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः। प्रचोदितस्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः
मी माझ्या इच्छेने तिला सोडून इथे आलो नाही; तिच्या कठोर शब्दांमुळेच मला तुझ्याकडे यावे लागले.
आर्येणेव परिक्रुष्टं लक्ष्मणेति सुविस्वरम्। परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम्
जणू मोठ्याने ओरडल्यासारखे 'लक्ष्मण' असे तिने स्पष्ट हाक मारली, आणि 'वाचवा' असे तिचे शब्द माझ्या कानावर आले.
सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली। गच्छ गच्छेति मामाशु रुदती भयविक्लवा
तुझा तो व्याकुळ आवाज ऐकून, मैथिली तुझ्यावरच्या प्रेमामुळे घाबरून रडत, मला पुन्हा पुन्हा लवकर जा असे सांगू लागली.
प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया। प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं तत् प्रत्ययान्वितम्
तिच्या आग्रहाने मी अनेकदा लवकर जा असे ऐकले, पण मी मैथिलीला विश्वास देणारे असे शब्द सांगितले.
न तत् पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्। निर्वृता भव नास्त्येतत् केनाप्येतदुदाहृतम्
इथे असा कोणताही राक्षस दिसत नाही, जो भीती घालू शकेल. तू निर्धास्त रहा, असं काहीही कधी घडलं नाही.
विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति। त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत् त्रिदशानपि
जो स्वतः देवतांनाही वाचवू शकतो, तो 'सीते, वाचवा' असं नीच आणि लज्जास्पद बोल कसा म्हणेल?
किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्। विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति
माझ्या भावाचा आवाज वापरून, कोणी आणि कशासाठी, 'लक्ष्मणा, मला वाचव' असं अशुद्ध स्वरात ओरडलं?
राक्षसेनेरितं वाक्यं त्रासात् त्राहीति शोभने। न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता
'मला वाचवा' असं भीतीपोटी राक्षसाने उच्चारलेलं हे बोल आहे, हे शुभे, त्यामुळे तुला त्रास घ्यायची गरज नाही. अशा वाईट स्त्रियांनी असं वर्तन केलं आहे.
अलं विक्लवतां गन्तुं स्वस्था भव निरुत्सुका। न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवं रणे
आता पुरे, असं व्याकुळ होऊ नकोस. शांत रहा, काळजी करू नकोस. या तिन्ही लोकांत, युद्धात राघवाला हरवू शकेल असा एकही पुरुष नाही.
जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्। अजेयो राघवो युद्धे देवैः शक्रपुरोगमैः
जन्मलेला असो किंवा अजून जन्माला यायचा असो, युद्धात त्याला कोणीही जिंकू शकत नाही. राघव युद्धात देवतांनाही, इंद्रासकट, अजिंक्य आहे.
एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना। उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः
असं मी सांगितल्यावर, वैदेहीचे मन गोंधळले आणि ती रडत माझ्याशी कठोर शब्द बोलली.
भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः। विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुं न च त्वं मामवाप्स्यसे
तुझे माझ्याबद्दलचे भाव पूर्णपणे पापयुक्त आहेत. माझा भाऊ हरवला तर, तू मला कधीच मिळवू शकणार नाहीस.
संकेताद् भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि। क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनमभ्यवपद्यसे
भरताच्या संकेतावर तू रामाचा पाठलाग करतोस, आणि तो इतका आक्रोश करतोय तरीही, तू त्याच्याकडे जात नाहीस.
रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि। राघवस्यान्तरं प्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे
तू गुप्त शत्रू आहेस, माझ्या फायद्यासाठी माझ्या मागे येतोस, राघवाला त्रास द्यायचा हेतू आहे, म्हणूनच त्याच्याकडे जात नाहीस.
एवमुक्तस्तु वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः। क्रोधात् प्रस्फुरमाणोष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः
वैदेहीने असे बोलल्यावर, लक्ष्मणाला राग अनावर झाला, डोळे लाल झाले, ओठ थरथरले, आणि तो आश्रमातून बाहेर पडला.
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः। अब्रवीद् दुष्कृतं सौम्य तां विना त्वमिहागतः
सौमित्राने असं बोलल्यावर, दुःख आणि गोंधळाने भरलेल्या रामाने सांगितले, 'हे सौम्य, तू तिला सोडून इथे आलास, हे चुकीचे केलेस.'
जानन्नपि समर्थं मां रक्षसामपवारणे। अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निर्गतो भवान्
राक्षसांपासून मी तिला वाचवू शकतो हे तुला माहीत असूनही, मैथिलीच्या रागावलेल्या शब्दांमुळे तू तिला सोडून आला आहेस.
नहि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यदसि मैथिलीम्। क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वमिहागतः
तू मैथिलीला सोडून इथे आलास, रागावलेल्या स्त्रीचे कठोर बोल ऐकून, त्यामुळे मी तुझ्यावर समाधानी नाही.
सर्वथा त्वपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः। क्रोधस्य वशमागम्य नाकरोः शासनं मम
सर्व प्रकारे, सीतेच्या आग्रहामुळे तू तिच्या बोलण्याला बळी पडलास आणि रागाच्या भरात माझं सांगणं पाळलं नाहीस.
असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया। मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः
तो राक्षस, जो मृगाच्या रूपात मला आश्रमाबाहेर नेला, माझ्या बाणाने ठार झालेला आहे.
विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया। मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो बभूव केयूरधरः स राक्षसः
मी धनुष्य ताणून, बाण चढवून त्याला वेगाने मारले. मग त्याने आपलं मृगरूप सोडलं, आवाज थरथरला, आणि तो केयूर घातलेला राक्षस दिसला.
शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसुश्रवम्। उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम्
माझ्या बाणाने जखमी झाल्यावर, त्याने वेदनेने भरलेला आवाज काढला आणि दूरवरून मला भीषण हाक मारली. त्यामुळेच तू मैथिलीला सोडून इथे आलास.
thumb|षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे षष्ठितमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील साठावा सर्ग ऐका.
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्। प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते
राम वेगाने चालत असताना त्याचे डावे डोळे फडफडले, तो चुकला, त्याच्या अंगाला थरथर आली.
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः। अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह
पुन्हा पुन्हा हे अशुभ संकेत पाहून तो म्हणत राहिला, 'सीतेला काही अपाय होऊ नये.'
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः। शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः
तो घाईने, सीतेला पाहण्याच्या आतुरतेने धावत गेला आणि निवासस्थान ओके पाहून त्याच्या मनात मोठी चिंता दाटली.
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः। तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः
रघुनंदन वेगाने इकडून तिकडे धावत, आजूबाजूला आश्रमाच्या जागेकडे पाहू लागला.
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा। श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव
त्याने पर्णकुटी पाहिली, जी आता सीतेशिवाय होती, तिचा साजशृंगार हरवलेला होता, जणू हिवाळ्यातील कोमेजलेले कमळ तलाव.