पतित्वममराणां हि पृथिव्याश्चापि लक्ष्मण। विना तां तपनीयाभां नेच्छेयं जनकात्मजाम्
लक्ष्मणा, जनककन्या सोन्यासारखी तेजस्वी ती माझ्याजवळ नसेल, तर मला देवांचं किंवा पृथ्वीचं राज्यही नको.
कच्चिज्जीवति वैदेही प्राणैः प्रियतरा मम। कच्चित् प्रव्राजनं वीर न मे मिथ्या भविष्यति
माझ्या प्राणांपेक्षा प्रिय असलेली वैदेही जिवंत आहे ना? वीरा, माझं वनवासाचं दुःख व्यर्थ जाणार नाही ना?
सीतानिमित्तं सौमित्रे मृते मयि गते त्वयि। कच्चित् सकामा कैकेयी सुखिता सा भविष्यति
सौमित्रा, सीतेमुळे मी मेलो आणि तूही दूर गेलास, तर कैकेयीला तिची इच्छा पूर्ण होईल का? ती सुखी राहील का?
सपुत्रराज्यां सिद्धार्थां मृतपुत्रा तपस्विनी। उपस्थास्यति कौसल्या कच्चित् सौम्येन कैकयीम्
आपला मुलगा आणि राज्य गमावलेली, तपस्विनी कौसल्या, आपल्या मुलासह राज्य मिळवलेल्या, इच्छापूर्ती झालेल्या कैकेयीची सेवा करेल का?
यदि जीवति वैदेही गमिष्याम्याश्रमं पुनः। संवृत्ता यदि वृत्ता सा प्राणांस्त्यक्ष्यामि लक्ष्मण
वैदेही जिवंत असेल तर मी पुन्हा आश्रमात जाईन; पण ती नसेल, लक्ष्मणा, तर मी प्राण सोडीन.
यदि मामाश्रमगतं वैदेही नाभिभाषते। पुरः प्रहसिता सीता विनशिष्यामि लक्ष्मण
मी आश्रमात गेल्यावर, वैदेही हसून माझ्याशी बोलली नाही, तर लक्ष्मणा, मी नक्कीच संपून जाईन.
ब्रूहि लक्ष्मण वैदेही यदि जीवति वा न वा। त्वयि प्रमत्ते रक्षोभिर्भक्षिता वा तपस्विनी
लक्ष्मणा, मला सांग, वैदेही जिवंत आहे की नाही? तुझ्या दुर्लक्षामुळे राक्षसांनी त्या तपस्विनीला खाल्लं का?
सुकुमारी च बाला च नित्यं चादुःखभागिनी। मद्वियोगेन वैदेही व्यक्तं शोचति दुर्मनाः
वैदेही नाजूक, लहान आणि नेहमीच सुखात वाढलेली आहे. माझ्यापासून दूर राहून, ती नक्कीच दुःखी मनाने शोक करत असेल.
सर्वथा रक्षसा तेन जिह्मेन सुदुरात्मना। वदता लक्ष्मणेत्युच्चैस्तवापि जनितं भयम्
त्या दुष्ट राक्षसाने मोठ्याने 'लक्ष्मण' असे हाक मारून तुला भीती वाटली, हे नक्की.
श्रुतश्च मन्ये वैदेह्या स स्वरः सदृशो मम। त्रस्तया प्रेषितस्त्वं च द्रष्टुं मां शीघ्रमागतः
माझ्यासारखा आवाज वैदेहीकडून ऐकू आला असावा, आणि ती घाबरून तुला पटकन माझ्याकडे पाठवली.
सर्वथा तु कृतं कष्टं सीतामुत्सृजता वने। प्रतिकर्तुं नृशंसानां रक्षसां दत्तमन्तरम्
वनात सीतेला एकटी सोडून मी मोठी चूक केली, त्यामुळे त्या निर्दयी राक्षसांना संधी मिळाली.
दुःखिताः खरघातेन राक्षसाः पिशिताशनाः। तैः सीता निहता घोरैर्भविष्यति न संशयः
खराचा वध झाल्यामुळे मांसाहारी राक्षस दुःखी झाले आणि त्यांनी सीतेला मारले असावे, यात शंका नाही.
अहोऽस्मि व्यसने मग्नः सर्वथा रिपुनाशन। किं त्विदानीं करिष्यामि शङ्के प्राप्तव्यमीदृशम्
अरे देवा, मी मोठ्या संकटात सापडलो आहे, शत्रूंचा नाश करणारा असूनही. आता मी काय करू? असे वाटते, माझ्या नशिबात हेच लिहिले होते.
इति सीतां वरारोहां चिन्तयन्नेव राघवः। आजगाम जनस्थानं त्वरया सहलक्ष्मणः
सीतेचा विचार करत असताना, राघव लक्ष्मणासह घाईने जनस्थानाकडे गेला.
विगर्हमाणोऽनुजमार्तरूपं क्षुधाश्रमेणैव पिपासया च। विनिःश्वसन् शुष्कमुखो विषण्णः प्रतिश्रयं प्राप्य समीक्ष्य शून्यम्
तो आपल्या लहान भावावर रागावत, दुःखी चेहरा करून, भूक आणि तहानेने थकलेला, सुक्या तोंडाने खोल श्वास घेत, निराश झाला आणि निवाऱ्याकडे गेला, तिथे कोणीच नव्हते हे पाहिले.
स्वमाश्रमं स प्रविगाह्य वीरो विहारदेशाननुसृत्य कांश्चित्। एतत्तदित्येव निवासभूमौ प्रहृष्टरोमा व्यथितो बभूव
तो वीर आपल्या आश्रमात गेला, सीता जिथे फिरायची तिथे शोध घेतला, आणि निवासस्थान ओळखून त्याचे अंगावर काटा आला, आणि तो दुःखाने भरून गेला.
thumb|एकोनषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकोनषष्ठितमः सर्गः ॥३-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एकोणसाठावा सर्ग.
अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः। परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखादिदं वचः
मग आश्रमातून परत येताना, रघुनंदन रामाने दुःखाने सौमित्राला असे विचारले.
तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम्। यदा सा तव विश्वासाद् वने विरहिता मया
'तू मैथिलीला सोडून इथे का आलास, जेव्हा ती माझ्यामुळे तुझ्यावर विश्वास ठेवून वनात एकटी राहिली होती?' असे त्याने विचारले.
दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण। शङ्कमानं महत् पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः
लक्ष्मण, तुला मैथिलीला सोडून परत येताना पाहून मला मोठा अनर्थ घडला असे वाटले आणि माझे मन फारच अस्वस्थ झाले.
स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे। दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि
लक्ष्मण, सीतेपासून दूर तू वाटेवर असताना माझे डावे डोळे, हात आणि हृदय सतत फडफडत आहेत.
एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणः शुभलक्षणः। भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत्
असे ऐकून, शुभलक्षणी सौमित्र लक्ष्मण पुन्हा दुःखाने भरलेल्या रामाला बोलला.
न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः। प्रचोदितस्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः
मी माझ्या इच्छेने तिला सोडून इथे आलो नाही; तिच्या कठोर शब्दांमुळेच मला तुझ्याकडे यावे लागले.
आर्येणेव परिक्रुष्टं लक्ष्मणेति सुविस्वरम्। परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम्
जणू मोठ्याने ओरडल्यासारखे 'लक्ष्मण' असे तिने स्पष्ट हाक मारली, आणि 'वाचवा' असे तिचे शब्द माझ्या कानावर आले.
सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली। गच्छ गच्छेति मामाशु रुदती भयविक्लवा
तुझा तो व्याकुळ आवाज ऐकून, मैथिली तुझ्यावरच्या प्रेमामुळे घाबरून रडत, मला पुन्हा पुन्हा लवकर जा असे सांगू लागली.
प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया। प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं तत् प्रत्ययान्वितम्
तिच्या आग्रहाने मी अनेकदा लवकर जा असे ऐकले, पण मी मैथिलीला विश्वास देणारे असे शब्द सांगितले.
न तत् पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्। निर्वृता भव नास्त्येतत् केनाप्येतदुदाहृतम्
इथे असा कोणताही राक्षस दिसत नाही, जो भीती घालू शकेल. तू निर्धास्त रहा, असं काहीही कधी घडलं नाही.
विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति। त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत् त्रिदशानपि
जो स्वतः देवतांनाही वाचवू शकतो, तो 'सीते, वाचवा' असं नीच आणि लज्जास्पद बोल कसा म्हणेल?
किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्। विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति
माझ्या भावाचा आवाज वापरून, कोणी आणि कशासाठी, 'लक्ष्मणा, मला वाचव' असं अशुद्ध स्वरात ओरडलं?
राक्षसेनेरितं वाक्यं त्रासात् त्राहीति शोभने। न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता
'मला वाचवा' असं भीतीपोटी राक्षसाने उच्चारलेलं हे बोल आहे, हे शुभे, त्यामुळे तुला त्रास घ्यायची गरज नाही. अशा वाईट स्त्रियांनी असं वर्तन केलं आहे.