यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः। तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः
जेव्हा काळाच्या प्रेरणेने प्राण्यांचा विनाश येतो, तेव्हा लोक आपल्या कर्मात निष्काळजी होतात.
मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तोऽयं राक्षसाधम। आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च
माझ्यावर अन्याय केल्याने, राक्षसाधम, तुझा, तुझ्या राक्षसांचा आणि तुझ्या अंतःपुराचा विनाशाचा काळ आला आहे.
न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदिः स्रुग्भाण्डमण्डिता। द्विजातिमन्त्रसम्पूता चण्डालेनावमर्दितुम्
यज्ञाच्या वेळी, भांड्यांनी आणि चमच्यांनी सजलेली, द्विजांच्या मंत्रांनी पवित्र केलेली वेदी, चांडाळाने अपवित्र करता येत नाही.
तथाहं धर्मनित्यस्य धर्मपत्नी दृढव्रता। त्वया स्प्रष्टुं न शक्याहं राक्षसाधम पापिना
त्याचप्रमाणे, मी धर्मनिष्ठ पतीची, दृढव्रती पत्नी आहे; राक्षसाधम, पापी, तू मला स्पर्श करू शकत नाहीस.
क्रीडन्ती राजहंसेन पद्मषण्डेषु नित्यशः। हंसी सा तृणमध्यस्थं कथं द्रक्ष्येत मद्गुकम्
जसं राजहंस नेहमी कमळांच्या तळ्यात खेळत असतो आणि गवतामध्ये लपलेल्या बगळ्याला कधीच पाहत नाही, तसंच तू मला गाठू शकणार नाहीस.
इदं शरीरं निःसंज्ञं बन्ध वा घातयस्व वा। नेदं शरीरं रक्ष्यं मे जीवितं वापि राक्षस
हे शरीर जड आहे; बांधशील किंवा मारशील, तुझ्या इच्छेनुसार कर. माझं शरीर किंवा प्राण वाचवायचे नाहीत, हे राक्षसा.
न तु शक्यमपक्रोशं पृथिव्यां दातुमात्मनः। एवमुक्त्वा तु वैदेही क्रोधात् सुपरुषं वचः
पण या पृथ्वीवर माझा सन्मान मी कधीही सोडू शकत नाही. असं म्हणून वैदेहीने रागाने कठोर शब्द उच्चारले.
रावणं जानकी तत्र पुनर्नोवाच किंचन। सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम्
तेव्हा जानकीने रावणाला पुढे काहीच बोलली नाही; तिच्या तिखट आणि अंगावर काटा आणणाऱ्या शब्दांनी तो गप्प झाला.
प्रत्युवाच ततः सीतां भयसंदर्शनं वचः। शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान् द्वादश भामिनि
मग रावणाने भीती दाखवणारे शब्द सीतेला उद्देशून म्हटले, "ऐक मैथिली, माझं बोलणं लक्षात ठेव, हे सुंदर मुखवाली, बारा महिने."
कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि। ततस्त्वां प्रातराशार्थं सूदाश्छेत्स्यन्ति लेशशः
या वेळेत जर तू माझ्याकडे आली नाहीस, हे मोहक हास्य असणाऱ्या, तर माझे स्वयंपाकी तुला सकाळच्या जेवणासाठी तुकडे तुकडे करतील.
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणः शत्रुरावणः। राक्षसीश्च ततः क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्
अशा कठोर शब्दांनी शत्रूंचा शत्रू रावण बोलून झाला आणि मग राक्षसींना रागाने हे सांगितले.
शीघ्रमेव हि राक्षस्यो विरूपा घोरदर्शनाः। दर्पमस्यापनेष्यन्तु मांसशोणितभोजनाः
तुम्ही सर्व राक्षसी, भीषण आणि भयंकर दिसणाऱ्या, मांस आणि रक्तावर ताव मारणाऱ्या, तिचा अहंकार लगेच मोडून टाका.
वचनादेव तास्तस्य सुघोरा घोरदर्शनाः। कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन्
रावणाच्या आज्ञेवरून त्या भयंकर आणि भीतीदायक राक्षसी हात जोडून मैथिलीला वेढून उभ्या राहिल्या.
स ताः प्रोवाच राजासौ रावणो घोरदर्शनाः। प्रचल्य चरणोत्कर्षैर्दारयन्निव मेदिनीम्
मग रावण राजा, जो भयंकर दिसत होता, पाय आपटत जणू पृथ्वी फाडतोय असं वाटावं, त्या राक्षसींना म्हणाला.
अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयतामिति। तत्रेयं रक्ष्यतां गूढं युष्माभिः परिवारिता
मैथिलीला अशोकवनाच्या मध्यभागी घेऊन जा; तिथे तुम्ही सर्वांनी तिला लपवून आणि वेढून नीट राखा.
तत्रैनां तर्जनैर्घोरैः पुनः सान्त्वैश्च मैथिलीम्। आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूमिव
तिथे तिच्यावर भीषण धमक्या द्या आणि मग गोड बोलून तिला वश करा, जसं जंगली हत्तीणीला वश करतात.
इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः। अशोकवनिकां जग्मुर्मैथिलीं परिगृह्य तु
रावणाने आज्ञा दिल्यावर त्या सर्व राक्षसी मैथिलीला घेऊन अशोकवनात गेल्या.
सर्वकामफलैर्वृक्षैर्नानापुष्पफलैर्वृताम्। सर्वकालमदैश्चापि द्विजैः समुपसेविताम्
ती जागा सर्व इच्छित फळांनी बहरलेली, विविध फुलांनी आणि फळांनी सजलेली, आणि नेहमी मद्यधुंद पक्ष्यांनी भरलेली होती.
सा तु शोकपरीताङ्गी मैथिली जनकात्मजा। राक्षसीवशमापन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा
शोकाने ग्रासलेली, जनकाची कन्या मैथिली, राक्षसींच्या ताब्यात पडली, जशी वाघांच्या मध्ये हरिणी सापडावी.
शोकेन महता ग्रस्ता मैथिली जनकात्मजा। न शर्म लभते भीरुः पाशबद्धा मृगी यथा
मोठ्या दुःखाने भरलेली, जनककन्या मैथिली, जशी जाळ्यात अडकलेली घाबरलेली हरिणी असते तशी, तिला कुठेच शांती मिळेना.
न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिली विरूपनेत्राभिरतीव तर्जिता। पतिं स्मरन्ती दयितं च देवरं विचेतनाभूद् भयशोकपीडिता
तिथे मैथिलीला काहीच आधार मिळेना; त्या विकृत डोळ्यांच्या राक्षसींनी तिला फार धमकावलं. प्रिय पती आणि देवर आठवत, ती भीती आणि दुःखाने बेशुद्ध झाली.
thumb|सप्तपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील सत्तावन्नावा सर्ग ऐका.
राक्षसं मृगरूपेण चरन्तं कामरूपिणम्। निहत्य रामो मारीचं तूर्णं पथि न्यवर्तत
रामाने इच्छेप्रमाणे रूप बदलणारा मारीच राक्षस हरणाच्या रूपात फिरत असताना झटक्यात ठार मारला आणि लगेचच तो परत आपल्या वाटेने निघाला.
तस्य संत्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मैथिलीम्। क्रूरस्वनोऽथ गोमायुर्विननादास्य पृष्ठतः
तो मैथिलीला पाहण्यासाठी घाईने जात असताना, मागून एक क्रूर आवाजात कोल्हा ओरडला.
स तस्य स्वरमाज्ञाय दारुणं रोमहर्षणम्। चिन्तयामास गोमायोः स्वरेण परिशङ्कितः
तो भीषण आणि अंगावर काटा आणणारा आवाज ऐकून, रामाला शंका आली आणि त्या कोल्ह्याच्या ओरडण्याचा अर्थ तो विचार करू लागला.
अशुभं बत मन्येऽहं गोमायुर्वाश्यते यथा। स्वस्ति स्यादपि वैदेह्या राक्षसैर्भक्षणं विना
अरे देवा, या कोल्ह्याचा आवाज काहीतरी अशुभ वाटतो; वैदेहीला राक्षसांनी काहीही हानी होऊ नये, ती सुखरूप असो.
मारीचेन तु विज्ञाय स्वरमालक्ष्य मामकम्। विक्रुष्टं मृगरूपेण लक्ष्मणः शृणुयाद् यदि
मारीचाने माझा आवाज ओळखून, हरणाच्या रूपात तोच आवाज काढला, आणि लक्ष्मणाने तो ऐकला तर—
स सौमित्रिः स्वरं श्रुत्वा तां च हित्वाथ मैथिलीम्। तयैव प्रहितः क्षिप्रं मत्सकाशमिहैष्यति
मग सौमित्र लक्ष्मण तो आवाज ऐकून, मैथिलीला तिथेच सोडून, तिच्या सांगण्यावरून पटकन माझ्याकडे येईल.
राक्षसैः सहितैर्नूनं सीताया ईप्सितो वधः। काञ्चनश्च मृगो भूत्वा व्यपनीयाश्रमात्तु माम्
खरंच, राक्षसांना सीतेचा नाशच हवा आहे; म्हणूनच त्यांनी सोन्याच्या हरणाचे रूप घेऊन मला आश्रमातून दूर नेले.
दूरं नीत्वाथ मारीचो राक्षसोऽभूच्छराहतः। हा लक्ष्मण हतोऽस्मीति यद्वाक्यं व्याजहार ह
मारीच राक्षसाने मला दूर नेऊन, माझ्या बाणाने जखमी झाल्यावर, 'हाय लक्ष्मण, मी मेलो!' असे ओरडले.