उवाच वचनं वीरो रावणो रजनीचरः। अलं व्रीडेन वैदेहि धर्मलोपकृतेन ते
मग रावण, तो रात्रभर हिंडणारा, म्हणाला: 'वैदेही, तुझ्या धर्मभंगामुळे आलेल्या या लाजेचं आता पुरे.'
आर्षोऽयं देवि निष्पन्दो यस्त्वामभिभविष्यति। एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ
'देवी, हे जडपणा म्हणजे एका ऋषीचा शाप आहे, जो तुला जिंकणार आहे. माझे पाय, जे तुझ्याशी प्रेमळ आहेत, माझ्या डोक्याने दाबले गेले आहेत.'
प्रसादं कुरु मे क्षिप्रं वश्यो दासोऽहमस्मि ते। इमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः
'लवकर माझ्यावर कृपा कर, मी तुझा आज्ञाधारक दास आहे. मी बोललेली ही वाक्ये रिकामी आहेत, आतून कोरडी पडली आहेत.'
न चापि रावणः कांचिन्मूर्ध्ना स्त्रीं प्रणमेत ह। एवमुक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीं जनकात्मजाम्। कृतान्तवशमापन्नो ममेयमिति मन्यते
'रावण कधीच कोणत्याही स्त्रीला डोकं टेकवणार नाही.' असं म्हणून, दशमुखाने जनकनंदिनी मैथिलीला, नियतीच्या अधीन होऊन, 'ही माझीच आहे' असं मनाशी ठरवलं.
thumb|षट्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः ॥३-
आता छप्पन्नावा सर्ग ऐका.
सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्शिता। तृणमन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत
असं म्हणून, दुःखाने कृश झालेली वैदेही निर्भय झाली; तिने रावणासमोर एक गवताचं पातं ठेवून उत्तर दिलं.
राजा दशरथो नाम धर्मसेतुरिवाचलः। सत्यसंधः परिज्ञातो यस्य पुत्रः स राघवः
दशरथ नावाचा राजा आहे, जो धर्माचा आधार आहे आणि सत्यवचनात नेहमी ठाम असतो. त्यांचा मुलगा म्हणजे हा राघव आहे.
रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। दीर्घबाहुर्विशालाक्षो दैवतं स पतिर्मम
राम नावाचा तो धर्मात्मा, तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे. त्याचे हात लांब आहेत, डोळे मोठे आहेत, आणि तो माझ्यासाठी देवासारखा पती आहे.
इक्ष्वाकूणां कुले जातः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस्ते प्राणान् वधिष्यति
तो इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेला, सिंहासारखा खांद्याचा आणि तेजस्वी आहे. तो आपल्या भाऊ लक्ष्मणासोबत तुझे प्राण घेईल.
प्रत्यक्षं यद्यहं तस्य त्वया वै धर्षिता बलात्। शयिता त्वं हतः संख्ये जनस्थाने यथा खरः
जर त्याच्या समोर तू मला जबरदस्तीने स्पर्श केलास, तर जनस्थानात युद्धात खरासारखा तू मारला जाशील.
य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः। राघवे निर्विषाः सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा
हे भयंकर आणि बलाढ्य राक्षस, ज्यांचा तू अभिमान बाळगतोस, ते सर्व राघवापुढे अगदी गरुडासमोर सर्प जसे असहाय आहेत तसेच आहेत.
तस्य ज्याविप्रमुक्तास्ते शराः काञ्चनभूषणाः। शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलमिवोर्मयः
त्याच्या धनुष्याच्या दोरीवरून सुटलेले, सोन्याने मढवलेले बाण तुझ्या शरीरावर गंगेच्या काठी लाटांप्रमाणे आदळतील.
असुरैर्वा सुरैर्वा त्वं यद्यवध्योऽसि रावण। उत्पाद्य सुमहद् वैरं जीवंस्तस्य न मोक्ष्यसे
रावण, जरी तू देव किंवा दानव यांच्या हातून मारता येत नसशील, तरी एवढा मोठा वैर करून तू त्याच्यापासून जिवंत सुटू शकणार नाहीस.
स ते जीवितशेषस्य राघवोऽन्तकरो बली। पशोर्यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम्
तो बलवान राघव तुझ्या उरलेल्या आयुष्याचा अंत करील; जसे यज्ञासाठी नेलेल्या जनावराचे प्राण वाचत नाहीत, तसे तुझेही वाचणे अशक्य आहे.
यदि पश्येत् स रामस्त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा। रक्षस्त्वमद्य निर्दग्धो यथा रुद्रेण मन्मथः
जर राम तुला रागाने पेटलेल्या डोळ्यांनी पाहील, तर आजच तू, राक्षस, जसा कामदेव रुद्राने जाळला तसा भस्मसात व्हशील.
यश्चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन्नाशयेत वा। सागरं शोषयेद् वापि स सीतां मोचयेदिह
जो आकाशातील चंद्र खाली पाडू शकतो, त्याचा नाश करू शकतो, किंवा समुद्र वाळवू शकतो, तोच येथे सीतेला सोडवू शकतो.
गतासुस्त्वं गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः। लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति
तुझे प्राण गेले आहेत, तुझी कीर्ती संपली आहे, तुझी शक्ती आणि इंद्रिये नष्ट झाली आहेत; तुझ्यामुळे लंका विधवा होईल.
न ते पापमिदं कर्म सुखोदर्कं भविष्यति। याहं नीता विनाभावं पतिपार्श्वात् त्वया बलात्
तुझे हे पापाचे कृत्य तुला सुख देणार नाही; तू मला जबरदस्तीने पतीच्या जवळून वेगळे केलेस.
स हि देवरसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः। निर्भयो वीर्यमाश्रित्य शून्ये वसति दण्डके
माझा पती, तेजस्वी आणि दिव्य सामर्थ्य असलेला, आपल्या शौर्यावर विश्वास ठेवून निर्भयपणे दंडकारण्यात राहतो.
स ते वीर्यं बलं दर्पमुत्सेकं च तथाविधम्। अपनेष्यति गात्रेभ्यः शरवर्षेण संयुगे
तो युद्धात तुझ्या शरीरावर बाणांचा वर्षाव करून तुझे बळ, सामर्थ्य, गर्व आणि अहंकार काढून टाकेल.
यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः। तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः
जेव्हा काळाच्या प्रेरणेने प्राण्यांचा विनाश येतो, तेव्हा लोक आपल्या कर्मात निष्काळजी होतात.
मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तोऽयं राक्षसाधम। आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च
माझ्यावर अन्याय केल्याने, राक्षसाधम, तुझा, तुझ्या राक्षसांचा आणि तुझ्या अंतःपुराचा विनाशाचा काळ आला आहे.
न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदिः स्रुग्भाण्डमण्डिता। द्विजातिमन्त्रसम्पूता चण्डालेनावमर्दितुम्
यज्ञाच्या वेळी, भांड्यांनी आणि चमच्यांनी सजलेली, द्विजांच्या मंत्रांनी पवित्र केलेली वेदी, चांडाळाने अपवित्र करता येत नाही.
तथाहं धर्मनित्यस्य धर्मपत्नी दृढव्रता। त्वया स्प्रष्टुं न शक्याहं राक्षसाधम पापिना
त्याचप्रमाणे, मी धर्मनिष्ठ पतीची, दृढव्रती पत्नी आहे; राक्षसाधम, पापी, तू मला स्पर्श करू शकत नाहीस.
क्रीडन्ती राजहंसेन पद्मषण्डेषु नित्यशः। हंसी सा तृणमध्यस्थं कथं द्रक्ष्येत मद्गुकम्
जसं राजहंस नेहमी कमळांच्या तळ्यात खेळत असतो आणि गवतामध्ये लपलेल्या बगळ्याला कधीच पाहत नाही, तसंच तू मला गाठू शकणार नाहीस.
इदं शरीरं निःसंज्ञं बन्ध वा घातयस्व वा। नेदं शरीरं रक्ष्यं मे जीवितं वापि राक्षस
हे शरीर जड आहे; बांधशील किंवा मारशील, तुझ्या इच्छेनुसार कर. माझं शरीर किंवा प्राण वाचवायचे नाहीत, हे राक्षसा.
न तु शक्यमपक्रोशं पृथिव्यां दातुमात्मनः। एवमुक्त्वा तु वैदेही क्रोधात् सुपरुषं वचः
पण या पृथ्वीवर माझा सन्मान मी कधीही सोडू शकत नाही. असं म्हणून वैदेहीने रागाने कठोर शब्द उच्चारले.
रावणं जानकी तत्र पुनर्नोवाच किंचन। सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम्
तेव्हा जानकीने रावणाला पुढे काहीच बोलली नाही; तिच्या तिखट आणि अंगावर काटा आणणाऱ्या शब्दांनी तो गप्प झाला.
प्रत्युवाच ततः सीतां भयसंदर्शनं वचः। शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान् द्वादश भामिनि
मग रावणाने भीती दाखवणारे शब्द सीतेला उद्देशून म्हटले, "ऐक मैथिली, माझं बोलणं लक्षात ठेव, हे सुंदर मुखवाली, बारा महिने."
कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि। ततस्त्वां प्रातराशार्थं सूदाश्छेत्स्यन्ति लेशशः
या वेळेत जर तू माझ्याकडे आली नाहीस, हे मोहक हास्य असणाऱ्या, तर माझे स्वयंपाकी तुला सकाळच्या जेवणासाठी तुकडे तुकडे करतील.