जलप्रपातास्रमुखाः शृङ्गैरुच्छ्रितबाहुभिः। सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः
डोंगर, जणू ओठातून वाहणारे झरे आणि उंच शिखरे हातासारखी उंचावलेली, सीता उचलली जात असताना मोठ्याने ओरडत आहेत असे वाटत होते.
ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः। प्रविध्वस्तप्रभः श्रीमानासीत् पाण्डुरमण्डलः
वैदेहीला जबरदस्तीने नेताना पाहून, तेजस्वी सूर्यही दुःखी झाला आणि त्याचा प्रकाश फिकट पडून त्याचे मंडळ पांढरे दिसू लागले.
नास्ति धर्मः कुतः सत्यं नार्जवं नानृशंसता। यत्र रामस्य वैदेहीं सीतां हरति रावणः
जिथे रावण रामाची वैदेही सीता हरण करतो, तिथे ना धर्म आहे, ना सत्य, ना प्रामाणिकपणा, ना दयाळूपणा.
इति भूतानि सर्वाणि गणशः पर्यदेवयन्। वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर्मृगपोतकाः
मग सर्व प्राणी झुंडीने शोक करू लागले; घाबरून आणि दुःखी चेहऱ्याने लहान प्राणी रडू लागले.
उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैर्भयादिव विलक्षणैः। सुप्रवेपितगात्राश्च बभूवुर्वनदेवताः
वनातील देवता, फार घाबरून, पुन्हा पुन्हा घाबरलेल्या आणि गोंधळलेल्या नजरेने पाहू लागल्या, त्यांचे शरीर थरथरत होते.
विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम्। तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वराम्
सीता जोरजोराने ओरडत होती, दुःखाने व्याकुळ झाली होती, 'राम, लक्ष्मण' असे मधुर स्वरात हाक मारत होती—
अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम्। स तामाकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम्। जहारात्मविनाशाय दशग्रीवो मनस्विनीम्
ती वैदेही, वारंवार पृथ्वीच्या दिशेने पाहत, विस्कटलेले केस आणि हललेली दागिने घेऊन, त्या दहा डोक्याच्या रावणाने स्वतःच्या विनाशासाठी तिला पकडले.
ततस्तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली। अपश्यती राघवलक्ष्मणावुभौ विवर्णवक्त्रा भयभारपीडिता
मग ती सुंदर, निर्मळ हास्य असलेली मैथिली, नातेवाईकांशिवाय, दोन्ही राघव आणि लक्ष्मण यांना शोधत होती, तिचा चेहरा फिकट पडला होता आणि ती भीतीने त्रस्त झाली होती.
thumb|त्रिपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥३-
आता ऐका, या श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील अरण्यकांडातील त्रिपंचाशा (त्रेपन्नावा) सर्ग.
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा। दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी
आकाशात उडणारा तो रावण पाहून, जनकनंदिनी मैथिली फार दुःखी आणि अत्यंत घाबरलेली, मोठ्या भीतीत पडली.
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्। रुदती करुणं सीता ह्रियमाणा तमब्रवीत्
राग आणि रडण्याने डोळे लाल झालेले, भीषण डोळ्याच्या राक्षसाधिपतीला, सीता दुःखाने रडत रडत म्हणाली, जशी ती जबरदस्तीने नेली जात होती.
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण। ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे
हे रावणा, नीच माणसा, हे कृत्य करताना तुला लाज वाटत नाही का? मला एकटीला पाहून, चोरासारखा पळून जातोस.
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता। ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया
नक्कीच, दुष्ट मनाच्या भित्र्या रावणा, मला पळवायचे म्हणून तूच मृगरूप घेऊन कपटाने माझ्या पतीला दूर नेलेस.
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः। गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम
जो मला वाचवायला पुढे आला, तो प्राचीन गृध्रराज, माझ्या सासऱ्याचा मित्र, तोही आता मारला गेला.
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम। विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया
खरंच, तुझी ताकद अशीच दिसते, राक्षसांमधील नीच; नाव सांगूनही, युद्धात तू मला जिंकू शकला नाहीस.
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे। स्त्रियाश्चाहरणं नीच रहिते च परस्य च
अशा घृणास्पद कृत्य केल्यानंतर तुला लाज वाटत नाही का? दुसऱ्याच्या बायकोचे, तेही एकांतात अपहरण केलेस, नीच आहेस.
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्। सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौटीर्यमानिनः
लोकातले लोक तुझ्या या कृत्याची निंदा करतील; हे कर्म निर्दयी, अन्यायकारक आहे, आणि तरीही तू स्वतःला मोठा वीर समजतोस.
धिक् ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा। कुलाक्रोशकरं लोके धिक् ते चारित्रमीदृशम्
तुझ्या शौर्याला आणि स्वभावाला धिक्कार असो; असं वागणं तुझ्या घराण्याला कलंक लावणारं आहे—असं वर्तन तुला शोभत नाही.
किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि। मुहूर्तमपि तिष्ठ त्वं न जीवन् प्रतियास्यसि
तू इतक्या वेगाने पळतोस, तर आता काय करावं? एक क्षण जरी थांब, तर तू जिवंत परत येणार नाहीस.
नहि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः। ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्
त्या दोन राजकुमारांच्या नजरेत जरी तू आणि तुझं सैन्य आलात, तरी एक क्षणही जिवंत राहू शकणार नाही.
न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन। वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः
त्यांच्या बाणांचा स्पर्श तू कधीच सहन करू शकत नाहीस, जसं एखाद्या पक्ष्याला जंगलात पेटलेल्या आगीचा स्पर्श सहन होत नाही.
साधु कृत्वाऽऽत्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण। मत्प्रधर्षणसंक्रुद्धो भ्रात्रा सह पतिर्मम
रावण, स्वतःच्या भल्यासाठी मला सोडून दे. माझा पती आणि त्याचा भाऊ, माझा अपमान झाल्यामुळे संतप्त होऊन, तुझा नाश करतील.
विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि। येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि
जर तू मला सोडणार नाहीस, तर त्याच निर्धारामुळे, ज्याने तू मला जबरदस्तीने पळवायचं ठरवलं आहेस, तुझा विनाश होईल.
व्यवसायस्तु ते नीच भविष्यति निरर्थकः। नह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्
अरे नीच, तुझा हा निर्धार व्यर्थ ठरेल; कारण माझ्या देवतुल्य पतीला न पाहता, मी शत्रूच्या ताब्यात फार काळ जिवंत राहू शकत नाही.
उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान् धारयितुं चिरम्। न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे
शत्रूच्या ताब्यात राहून, मी फार काळ प्राण धरणार नाही; खरं तर, तू स्वतःच्या भल्याचा विचारच करत नाहीस.
मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते। मुमूर्षूणां तु सर्वेषां यत् पथ्यं तन्न रोचते
मृत्यूच्या वेळी माणूस उलट वागतो, त्याचप्रमाणे मरणाच्या उंबरठ्यावर असलेल्यांना खरं भलं काहीच आवडत नाही.
पश्यामीह हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम्। यथा चास्मिन् भयस्थाने न बिभेषि निशाचर
इथेच मी तुझ्या गळ्यात मृत्यूचा फास पडलेला पाहते; तरीही, या भीतीच्या क्षणी, रात्रभर भटकणारा, तुला भीती वाटत नाही.
व्यक्तं हिरण्मयांस्त्वं हि सम्पश्यसि महीरुहान्। नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघविवाहिनीम्
तू सोन्याची झाडं आणि रक्ताच्या प्रवाहांनी वाहणारी भयंकर वैतरणी नदी स्पष्टपणे पाहतो आहेस.
खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण। तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम्
रावण, तू तलवारीच्या पानांसारख्या पानांचं भीषण जंगल, तापलेल्या सोन्याच्या फुलांनी आणि सुंदर वैदूर्याच्या आवरणांनी सजलेलं, पाहतो आहेस.
द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्। नहि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः
तू लोखंडी काट्यांनी भरलेलं तीक्ष्ण सालमलीचं झाड पाहशील; कारण अशा महान पुरुषावर अत्याचार केल्यावर त्याचे परिणाम तुला टळणार नाहीत.