सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः। समाधूता दशग्रीवं पुनरेवाभ्यवर्तत
रावणाच्या वेगाने सर्वत्र उडालेली ती फुलांची वृष्टी पुन्हा दहा डोक्यांच्या रावणाकडे परत फिरली.
अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम्। नक्षत्रमाला विमला मेरुं नगमिवोन्नतम्
फुलांची ती वृष्टी वैश्रवणाच्या भावावर जशी स्वच्छ ताऱ्यांची माळ उंच मेरू पर्वतावर पडावी तशी उतरली.
चरणान्नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम्। विद्युन्मण्डलसंकाशं पपात धरणीतले
वैदेहीच्या पायातून रत्नजडित नूपूर, वीजेच्या वर्तुळासारखा चमकत, खाली जमिनीवर पडला.
तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम्। प्रशोभयत वैदेही गजं कक्ष्येव काञ्चनी
झाडांच्या कोवळ्या पानांनी लाल झालेल्या अंगाने वैदेही, निळ्या अंगाच्या राक्षसाधिपतीला जशी सोन्याची कंबरपट्टा हत्तीच्या कमरेवर शोभते तशी शोभून दिसली.
तां महोल्कामिवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा। जहाराकाशमाविश्य सीतां वैश्रवणानुजः
वैश्रवणाचा भाऊ आकाशात प्रवेश करून, स्वतःच्या तेजाने झळकणाऱ्या, आकाशात जणू मोठी उल्का भासणाऱ्या सीतेला घेऊन गेला.
तस्यास्तान्यग्निवर्णानि भूषणानि महीतले। सघोषाण्यवशीर्यन्त क्षीणास्तारा इवाम्बरात्
तिचे अग्निसारखे तेजस्वी दागिने, आवाज करत, जमिनीवर पडले आणि तुटले, जसे आकाशातून क्षीण तारे तुटतात.
तस्याः स्तनान्तराद् भ्रष्टो हारस्ताराधिपद्युतिः। वैदेह्या निपतन् भाति गङ्गेव गगनच्युता
वैदेहीच्या स्तनांमधून निसटलेला, ताऱ्यांच्या अधिपतीसारखा तेजस्वी हार खाली पडताना, आकाशातून गंगा जशी पृथ्वीवर येते तसा चमकत होता.
उत्पातवाताभिरता नानाद्विजगणायुताः। मा भैरिति विधूताग्रा व्याजह्रुरिव पादपाः
अपशकुनी वाऱ्यांनी झाडांच्या टोकांना हलवलं आणि विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेली ती झाडं, 'भीऊ नकोस!' असं जणू सांगत होती.
नलिन्यो ध्वस्तकमलास्त्रस्तमीनजलेचराः। सखीमिव गतोत्साहां शोचन्तीव स्म मैथिलीम्
कमळे गळून गेलेल्या, मासळी आणि जलातील प्राणी घाबरलेले, त्या कमळांनी जणू सगळी आशा हरवलेल्या मैथिलीची मैत्रीण हरवली आहे म्हणून दुःख करत असल्यासारखे वाटत होते.
समन्तादभिसम्पत्य सिंहव्याघ्रमृगद्विजाः। अन्वधावंस्तदा रोषात् सीताच्छायानुगामिनः
तेव्हा सिंह, वाघ, हरणे आणि पक्षी सगळीकडून एकत्र येऊन, सीतेच्या सावलीच्या मागे रागाने धावू लागले.
जलप्रपातास्रमुखाः शृङ्गैरुच्छ्रितबाहुभिः। सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः
डोंगर, जणू ओठातून वाहणारे झरे आणि उंच शिखरे हातासारखी उंचावलेली, सीता उचलली जात असताना मोठ्याने ओरडत आहेत असे वाटत होते.
ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः। प्रविध्वस्तप्रभः श्रीमानासीत् पाण्डुरमण्डलः
वैदेहीला जबरदस्तीने नेताना पाहून, तेजस्वी सूर्यही दुःखी झाला आणि त्याचा प्रकाश फिकट पडून त्याचे मंडळ पांढरे दिसू लागले.
नास्ति धर्मः कुतः सत्यं नार्जवं नानृशंसता। यत्र रामस्य वैदेहीं सीतां हरति रावणः
जिथे रावण रामाची वैदेही सीता हरण करतो, तिथे ना धर्म आहे, ना सत्य, ना प्रामाणिकपणा, ना दयाळूपणा.
इति भूतानि सर्वाणि गणशः पर्यदेवयन्। वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर्मृगपोतकाः
मग सर्व प्राणी झुंडीने शोक करू लागले; घाबरून आणि दुःखी चेहऱ्याने लहान प्राणी रडू लागले.
उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैर्भयादिव विलक्षणैः। सुप्रवेपितगात्राश्च बभूवुर्वनदेवताः
वनातील देवता, फार घाबरून, पुन्हा पुन्हा घाबरलेल्या आणि गोंधळलेल्या नजरेने पाहू लागल्या, त्यांचे शरीर थरथरत होते.
विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम्। तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वराम्
सीता जोरजोराने ओरडत होती, दुःखाने व्याकुळ झाली होती, 'राम, लक्ष्मण' असे मधुर स्वरात हाक मारत होती—
अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम्। स तामाकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम्। जहारात्मविनाशाय दशग्रीवो मनस्विनीम्
ती वैदेही, वारंवार पृथ्वीच्या दिशेने पाहत, विस्कटलेले केस आणि हललेली दागिने घेऊन, त्या दहा डोक्याच्या रावणाने स्वतःच्या विनाशासाठी तिला पकडले.
ततस्तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली। अपश्यती राघवलक्ष्मणावुभौ विवर्णवक्त्रा भयभारपीडिता
मग ती सुंदर, निर्मळ हास्य असलेली मैथिली, नातेवाईकांशिवाय, दोन्ही राघव आणि लक्ष्मण यांना शोधत होती, तिचा चेहरा फिकट पडला होता आणि ती भीतीने त्रस्त झाली होती.
thumb|त्रिपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥३-
आता ऐका, या श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील अरण्यकांडातील त्रिपंचाशा (त्रेपन्नावा) सर्ग.
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा। दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी
आकाशात उडणारा तो रावण पाहून, जनकनंदिनी मैथिली फार दुःखी आणि अत्यंत घाबरलेली, मोठ्या भीतीत पडली.
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्। रुदती करुणं सीता ह्रियमाणा तमब्रवीत्
राग आणि रडण्याने डोळे लाल झालेले, भीषण डोळ्याच्या राक्षसाधिपतीला, सीता दुःखाने रडत रडत म्हणाली, जशी ती जबरदस्तीने नेली जात होती.
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण। ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे
हे रावणा, नीच माणसा, हे कृत्य करताना तुला लाज वाटत नाही का? मला एकटीला पाहून, चोरासारखा पळून जातोस.
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता। ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया
नक्कीच, दुष्ट मनाच्या भित्र्या रावणा, मला पळवायचे म्हणून तूच मृगरूप घेऊन कपटाने माझ्या पतीला दूर नेलेस.
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः। गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम
जो मला वाचवायला पुढे आला, तो प्राचीन गृध्रराज, माझ्या सासऱ्याचा मित्र, तोही आता मारला गेला.
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम। विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया
खरंच, तुझी ताकद अशीच दिसते, राक्षसांमधील नीच; नाव सांगूनही, युद्धात तू मला जिंकू शकला नाहीस.
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे। स्त्रियाश्चाहरणं नीच रहिते च परस्य च
अशा घृणास्पद कृत्य केल्यानंतर तुला लाज वाटत नाही का? दुसऱ्याच्या बायकोचे, तेही एकांतात अपहरण केलेस, नीच आहेस.
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्। सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौटीर्यमानिनः
लोकातले लोक तुझ्या या कृत्याची निंदा करतील; हे कर्म निर्दयी, अन्यायकारक आहे, आणि तरीही तू स्वतःला मोठा वीर समजतोस.
धिक् ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा। कुलाक्रोशकरं लोके धिक् ते चारित्रमीदृशम्
तुझ्या शौर्याला आणि स्वभावाला धिक्कार असो; असं वागणं तुझ्या घराण्याला कलंक लावणारं आहे—असं वर्तन तुला शोभत नाही.
किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि। मुहूर्तमपि तिष्ठ त्वं न जीवन् प्रतियास्यसि
तू इतक्या वेगाने पळतोस, तर आता काय करावं? एक क्षण जरी थांब, तर तू जिवंत परत येणार नाहीस.
नहि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः। ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्
त्या दोन राजकुमारांच्या नजरेत जरी तू आणि तुझं सैन्य आलात, तरी एक क्षणही जिवंत राहू शकणार नाही.