तस्याः कौशेयमुद्धूतमाकाशे कनकप्रभम्। बभौ चादित्यरागेण ताम्रमभ्रमिवातपे
तिच्या पिवळ्या रेशमी साडीने आकाशात फडफडत, सोन्यासारखा चमक दाखवला. ती सूर्यप्रकाशात लाल झालेल्या ढगासारखी भासली.
तस्यास्तद् विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्। न रराज विना रामं विनालमिव पङ्कजम्
रावणाच्या मांडीवर असलेलं तिचं निर्मळ मुख आकाशात रामाशिवाय तसंच दिसत नव्हतं, जसं कमळाचं फूल देठाशिवाय फुलत नाही.
बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः। सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभमव्रणम्
सुंदर कपाळ, सुरेख केसांची रेष आणि कमळाच्या गर्भासारखं, डाग नसलेलं तिचं चेहरा निळ्या ढगातून बाहेर पडणाऱ्या चंद्रासारखा भासला.
शुक्लैः सुविमलैर्दन्तैः प्रभावद्भिरलंकृतम्। तस्याः सुनयनं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्
तिच्या सुंदर डोळ्यांनी आणि चमकदार, स्वच्छ पांढऱ्या दातांनी सजलेलं चेहरा, रावणाच्या मांडीवर आकाशात, तेजस्वी दिसत होता.
रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत् प्रियदर्शनम्। सुनासं चारुताम्रोष्ठमाकाशे हाटकप्रभम्
रडून डोळ्यातले अश्रू पुसलेलं तिचं मुख, चंद्रासारखं मोहक, सुंदर नाक आणि लाल ओठांसह, आकाशात सोन्यासारखं झळकत होतं.
राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास्तद् वदनं शुभम्। शुशुभे न विना रामं दिवा चन्द्र इवोदितः
राक्षसांच्या राजाने हलवलेलं तिचं ते सुंदर मुख रामाशिवाय तसंच उजळून आलं नाही, जसं दिवसा चंद्र उजळत नाही.
सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम्। शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं गजमिवाश्रिता
ती सोन्यासारखी मैथिली, निळ्या अंगाच्या राक्षसाधिपतीला बिलगलेली, जशी सोन्याची कंबरपट्टा निळ्या हत्तीवर शोभून दिसते.
सा पद्मपीता हेमाभा रावणं जनकात्मजा। विद्युद् घनमिवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा
जनककन्या, कमळासारखी सोनेरी आणि तेजस्वी, रावणात वीज जशी ढगात शिरते तशी गेली, आणि तिला प्रखर दागिन्यांनी सजवलं होतं.
तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसेश्वरः। बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः
वैदेहीच्या दागिन्यांच्या आवाजाने राक्षसाधिपती काळ्या मेघासारखा आणि गडगडाट करणारा दिसू लागला.
उत्तमाङ्गच्युता तस्याः पुष्पवृष्टिः समन्ततः। सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणीतले
सीता उचलली जात असताना तिच्या डोक्यावरून पडलेली फुलांची वृष्टी सर्वत्र पसरली आणि जमिनीवर पडली.
सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः। समाधूता दशग्रीवं पुनरेवाभ्यवर्तत
रावणाच्या वेगाने सर्वत्र उडालेली ती फुलांची वृष्टी पुन्हा दहा डोक्यांच्या रावणाकडे परत फिरली.
अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम्। नक्षत्रमाला विमला मेरुं नगमिवोन्नतम्
फुलांची ती वृष्टी वैश्रवणाच्या भावावर जशी स्वच्छ ताऱ्यांची माळ उंच मेरू पर्वतावर पडावी तशी उतरली.
चरणान्नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम्। विद्युन्मण्डलसंकाशं पपात धरणीतले
वैदेहीच्या पायातून रत्नजडित नूपूर, वीजेच्या वर्तुळासारखा चमकत, खाली जमिनीवर पडला.
तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम्। प्रशोभयत वैदेही गजं कक्ष्येव काञ्चनी
झाडांच्या कोवळ्या पानांनी लाल झालेल्या अंगाने वैदेही, निळ्या अंगाच्या राक्षसाधिपतीला जशी सोन्याची कंबरपट्टा हत्तीच्या कमरेवर शोभते तशी शोभून दिसली.
तां महोल्कामिवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा। जहाराकाशमाविश्य सीतां वैश्रवणानुजः
वैश्रवणाचा भाऊ आकाशात प्रवेश करून, स्वतःच्या तेजाने झळकणाऱ्या, आकाशात जणू मोठी उल्का भासणाऱ्या सीतेला घेऊन गेला.
तस्यास्तान्यग्निवर्णानि भूषणानि महीतले। सघोषाण्यवशीर्यन्त क्षीणास्तारा इवाम्बरात्
तिचे अग्निसारखे तेजस्वी दागिने, आवाज करत, जमिनीवर पडले आणि तुटले, जसे आकाशातून क्षीण तारे तुटतात.
तस्याः स्तनान्तराद् भ्रष्टो हारस्ताराधिपद्युतिः। वैदेह्या निपतन् भाति गङ्गेव गगनच्युता
वैदेहीच्या स्तनांमधून निसटलेला, ताऱ्यांच्या अधिपतीसारखा तेजस्वी हार खाली पडताना, आकाशातून गंगा जशी पृथ्वीवर येते तसा चमकत होता.
उत्पातवाताभिरता नानाद्विजगणायुताः। मा भैरिति विधूताग्रा व्याजह्रुरिव पादपाः
अपशकुनी वाऱ्यांनी झाडांच्या टोकांना हलवलं आणि विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेली ती झाडं, 'भीऊ नकोस!' असं जणू सांगत होती.
नलिन्यो ध्वस्तकमलास्त्रस्तमीनजलेचराः। सखीमिव गतोत्साहां शोचन्तीव स्म मैथिलीम्
कमळे गळून गेलेल्या, मासळी आणि जलातील प्राणी घाबरलेले, त्या कमळांनी जणू सगळी आशा हरवलेल्या मैथिलीची मैत्रीण हरवली आहे म्हणून दुःख करत असल्यासारखे वाटत होते.
समन्तादभिसम्पत्य सिंहव्याघ्रमृगद्विजाः। अन्वधावंस्तदा रोषात् सीताच्छायानुगामिनः
तेव्हा सिंह, वाघ, हरणे आणि पक्षी सगळीकडून एकत्र येऊन, सीतेच्या सावलीच्या मागे रागाने धावू लागले.
जलप्रपातास्रमुखाः शृङ्गैरुच्छ्रितबाहुभिः। सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः
डोंगर, जणू ओठातून वाहणारे झरे आणि उंच शिखरे हातासारखी उंचावलेली, सीता उचलली जात असताना मोठ्याने ओरडत आहेत असे वाटत होते.
ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः। प्रविध्वस्तप्रभः श्रीमानासीत् पाण्डुरमण्डलः
वैदेहीला जबरदस्तीने नेताना पाहून, तेजस्वी सूर्यही दुःखी झाला आणि त्याचा प्रकाश फिकट पडून त्याचे मंडळ पांढरे दिसू लागले.
नास्ति धर्मः कुतः सत्यं नार्जवं नानृशंसता। यत्र रामस्य वैदेहीं सीतां हरति रावणः
जिथे रावण रामाची वैदेही सीता हरण करतो, तिथे ना धर्म आहे, ना सत्य, ना प्रामाणिकपणा, ना दयाळूपणा.
इति भूतानि सर्वाणि गणशः पर्यदेवयन्। वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर्मृगपोतकाः
मग सर्व प्राणी झुंडीने शोक करू लागले; घाबरून आणि दुःखी चेहऱ्याने लहान प्राणी रडू लागले.
उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैर्भयादिव विलक्षणैः। सुप्रवेपितगात्राश्च बभूवुर्वनदेवताः
वनातील देवता, फार घाबरून, पुन्हा पुन्हा घाबरलेल्या आणि गोंधळलेल्या नजरेने पाहू लागल्या, त्यांचे शरीर थरथरत होते.
विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम्। तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वराम्
सीता जोरजोराने ओरडत होती, दुःखाने व्याकुळ झाली होती, 'राम, लक्ष्मण' असे मधुर स्वरात हाक मारत होती—
अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम्। स तामाकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम्। जहारात्मविनाशाय दशग्रीवो मनस्विनीम्
ती वैदेही, वारंवार पृथ्वीच्या दिशेने पाहत, विस्कटलेले केस आणि हललेली दागिने घेऊन, त्या दहा डोक्याच्या रावणाने स्वतःच्या विनाशासाठी तिला पकडले.
ततस्तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली। अपश्यती राघवलक्ष्मणावुभौ विवर्णवक्त्रा भयभारपीडिता
मग ती सुंदर, निर्मळ हास्य असलेली मैथिली, नातेवाईकांशिवाय, दोन्ही राघव आणि लक्ष्मण यांना शोधत होती, तिचा चेहरा फिकट पडला होता आणि ती भीतीने त्रस्त झाली होती.
thumb|त्रिपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥३-
आता ऐका, या श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील अरण्यकांडातील त्रिपंचाशा (त्रेपन्नावा) सर्ग.
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा। दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी
आकाशात उडणारा तो रावण पाहून, जनकनंदिनी मैथिली फार दुःखी आणि अत्यंत घाबरलेली, मोठ्या भीतीत पडली.