तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्। अभ्यधावत वैदेही स्वबन्धुमिव दुःखिता
रक्ताने माखलेला जटायू जमिनीवर पडलेला पाहून, वैदेही दुःखी मनाने आपल्या आप्तासारखी त्याच्याकडे धावली.
तं नीलजीमूतनिकाशकल्पं सपाण्डुरोरस्कमुदारवीर्यम्। ददर्श लङ्काधिपतिः पृथिव्यां जटायुषं शान्तमिवाग्निदावम्
लंकाधिपतीने जटायूला जमिनीवर पाहिलं—तो काळ्या मेघासारखा, छाती फिकट, महान सामर्थ्याचा, जणू वनातील दावानळीचे अग्नि शांत झाल्यासारखा पडला होता.
ततस्तु तं पत्ररथं महीतले निपातितं रावणवेगमर्दितम्। पुनश्च संगृह्य शशिप्रभानना रुरोद सीता जनकात्मजा तदा
तेव्हा जनकनंदिनी सीता, चंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा असलेली, रावणाच्या बलाने जमिनीवर पडलेल्या त्या पक्षीराजाला पुन्हा बिलगली आणि दुःखाने रडू लागली.
thumb|द्विपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः ॥३-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील बावन्नावा सर्ग.
सा तु ताराधिपमुखी रावणेन निरीक्ष्य तम्। गृध्रराजं विनिहतं विललाप सुदुःखिता
ती तारा आणि इतर स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेली सीता, रावणाने मारलेल्या गृध्रराजाला पाहून फारच दुःखी होऊन आक्रोश करू लागली.
निमित्तं लक्षणं स्वप्नं शकुनिस्वरदर्शनम्। अवश्यं सुखदुःखेषु नराणां परिदृश्यते
माणसांच्या सुखदुःखात नेहमीच काही चिन्हं, स्वप्नं, शकुनांचे आवाज आणि इशारे दिसतात.
न नूनं राम जानासि महद्व्यसनमात्मनः। धावन्ति नूनं काकुत्स्थ मदर्थं मृगपक्षिणः
राम, तुला आपल्या मोठ्या संकटाची अजून कल्पना नाही; काकुत्स्था, माझ्यासाठी प्राणी आणि पक्षी धावत आहेत.
अयं हि कृपया राम मां त्रातुमिह संगतः। शेते विनिहतो भूमौ ममाभाग्याद् विहंगमः
हा पक्षी मला वाचवण्यासाठी दयाळूपणाने इथे आला, पण माझ्या दुर्दैवाने तो आता जमिनीवर मारला गेला आहे.
त्राहि मामद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना। सुसंत्रस्ता समाक्रन्दच्छृण्वतां तु यथान्तिके
"काकुत्स्था, लक्ष्मण, मला वाचवा!" अशी ती श्रेष्ठ स्त्री फार घाबरून मोठ्याने ओरडली, जवळ असलेल्यांनी ऐकावं म्हणून.
तां क्लिष्टमाल्याभरणां विलपन्तीमनाथवत्। अभ्यधावत वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः
फूलमाळा आणि दागिने अस्ताव्यस्त झालेल्या, अनाथासारखी रडणाऱ्या वैदेहीकडे राक्षसांचा राजा रावण धावत गेला.
तां लतामिव वेष्टन्तीमालिङ्गन्तीं महाद्रुमान्। मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्राप तां राक्षसाधिपः
ती मोठ्या झाडांना वेलीसारखी बिलगत, "मला सोडा, मला सोडा" असे पुन्हा पुन्हा ओरडत होती, पण राक्षसांचा राजा तिला पकडूनच घेतला.
क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने। जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसंनिभः
"राम! राम!" असे वनात हाका मारणाऱ्या, रामाशिवाय असलेल्या तिला, त्या मृत्यूसमान रावणाने केसांनी धरले, जणू तिच्या आयुष्याचा अंतच करायला.
प्रधर्षितायां वैदेह्यां बभूव सचराचरम्। जगत् सर्वममर्यादं तमसान्धेन संवृतम्
वैदेहीचे अपहरण होताच, साऱ्या जगात – जड-चेतन सृष्टीत – अराजकता पसरली आणि सर्वत्र घनदाट अंधार दाटला.
न वाति मारुतस्तत्र निष्प्रभोऽभूद् दिवाकरः। दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां देवो दिव्येन चक्षुषा
तेथे वारा वाहत नव्हता, सूर्याचा प्रकाशही फिका पडला; कारण देवांनी आपल्या दिव्य दृष्टीने सीतेचे अपहरण पाहिले.
कृतं कार्यमिति श्रीमान् व्याजहार पितामहः। प्रहृष्टा व्यथिताश्चासन् सर्वे ते परमर्षयः
मग पितामह म्हणाले, "कार्य पूर्ण झाले आहे." आणि ते सर्व महान ऋषी एकाच वेळी आनंदित आणि व्याकुळ झाले.
दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः। रावणस्य विनाशं च प्राप्तं बुद्ध्वा यदृच्छया
दंडकारण्यात राहणाऱ्यांनी सीतेचे अपहरण पाहिले आणि योगायोगाने रावणाचा विनाश आता निश्चित झाला हेही ओळखले.
स तु तां राम रामेति रुदतीं लक्ष्मणेति च। जगामादाय चाकाशं रावणो राक्षसेश्वरः
पण राक्षसांचा राजा रावण, 'राम! लक्ष्मण!' असे रडणाऱ्या तिला घेऊन आकाशात निघून गेला.
तप्ताभरणवर्णाङ्गी पीतकौशेयवासिनी। रराज राजपुत्री तु विद्युत्सौदामनी यथा
तप्त सोन्यासारखी कांती असलेली, पिवळ्या रेशमी वस्त्रातली ती राजकन्या, जणू मेघातली वीज चमकत असल्यासारखी भासत होती.
उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः। अधिकं परिबभ्राज गिरिर्दीप्त इवाग्निना
सीतेच्या पिवळ्या वस्त्राने रावण अधिकच उजळून निघाला, जणू एखादा डोंगर अग्नीने प्रज्वलित झाला आहे.
तस्याः परमकल्याण्यास्ताम्राणि सुरभीणि च। पद्मपत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम्
त्या अत्यंत शुभ्र आणि सुगंधी स्त्रीच्या, तांबड्या कमळाच्या पाकळ्या रावणावर पडत होत्या.
तस्याः कौशेयमुद्धूतमाकाशे कनकप्रभम्। बभौ चादित्यरागेण ताम्रमभ्रमिवातपे
तिच्या पिवळ्या रेशमी साडीने आकाशात फडफडत, सोन्यासारखा चमक दाखवला. ती सूर्यप्रकाशात लाल झालेल्या ढगासारखी भासली.
तस्यास्तद् विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्। न रराज विना रामं विनालमिव पङ्कजम्
रावणाच्या मांडीवर असलेलं तिचं निर्मळ मुख आकाशात रामाशिवाय तसंच दिसत नव्हतं, जसं कमळाचं फूल देठाशिवाय फुलत नाही.
बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः। सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभमव्रणम्
सुंदर कपाळ, सुरेख केसांची रेष आणि कमळाच्या गर्भासारखं, डाग नसलेलं तिचं चेहरा निळ्या ढगातून बाहेर पडणाऱ्या चंद्रासारखा भासला.
शुक्लैः सुविमलैर्दन्तैः प्रभावद्भिरलंकृतम्। तस्याः सुनयनं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्
तिच्या सुंदर डोळ्यांनी आणि चमकदार, स्वच्छ पांढऱ्या दातांनी सजलेलं चेहरा, रावणाच्या मांडीवर आकाशात, तेजस्वी दिसत होता.
रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत् प्रियदर्शनम्। सुनासं चारुताम्रोष्ठमाकाशे हाटकप्रभम्
रडून डोळ्यातले अश्रू पुसलेलं तिचं मुख, चंद्रासारखं मोहक, सुंदर नाक आणि लाल ओठांसह, आकाशात सोन्यासारखं झळकत होतं.
राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास्तद् वदनं शुभम्। शुशुभे न विना रामं दिवा चन्द्र इवोदितः
राक्षसांच्या राजाने हलवलेलं तिचं ते सुंदर मुख रामाशिवाय तसंच उजळून आलं नाही, जसं दिवसा चंद्र उजळत नाही.
सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम्। शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं गजमिवाश्रिता
ती सोन्यासारखी मैथिली, निळ्या अंगाच्या राक्षसाधिपतीला बिलगलेली, जशी सोन्याची कंबरपट्टा निळ्या हत्तीवर शोभून दिसते.
सा पद्मपीता हेमाभा रावणं जनकात्मजा। विद्युद् घनमिवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा
जनककन्या, कमळासारखी सोनेरी आणि तेजस्वी, रावणात वीज जशी ढगात शिरते तशी गेली, आणि तिला प्रखर दागिन्यांनी सजवलं होतं.
तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसेश्वरः। बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः
वैदेहीच्या दागिन्यांच्या आवाजाने राक्षसाधिपती काळ्या मेघासारखा आणि गडगडाट करणारा दिसू लागला.
उत्तमाङ्गच्युता तस्याः पुष्पवृष्टिः समन्ततः। सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणीतले
सीता उचलली जात असताना तिच्या डोक्यावरून पडलेली फुलांची वृष्टी सर्वत्र पसरली आणि जमिनीवर पडली.