विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः। नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि
तुझ्या राज्यात किंवा नगरीत राम, जो बलाढ्य आणि धर्मात्मा आहे, त्याने काहीही अपराध केलेला नाही; मग तू त्याच्यावर अन्याय कसा करतोस?
यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः। अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा
शूर्पणखेच्या कारणाने जर खराने जनस्थानात येऊन मर्यादा ओलांडली आणि निष्कलंक रामाने त्याला मारलं, तर—
अत्र ब्रूहि यथातत्त्वं को रामस्य व्यतिक्रमः। यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि
इथे खरी गोष्ट सांग, रामाचा नेमका काय अपराध आहे, की तू लोकनाथाची पत्नी पळवून घेऊन जाणार आहेस?
क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा। दहेद् दहनभूतेन वृत्रमिन्द्राशनिर्यथा
लवकर वैदेहीला सोड, नाहीतर तिच्या भयंकर नजरेने तू जळून जाशील, जसं वज्रासारख्या इंद्राच्या शस्त्राने वृत्र जळून गेला.
सर्पमाशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे। ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि
तू आपल्या वस्त्राच्या कडेला विषारी साप बांधलाय हे तुला कळत नाही; आणि मृत्यूचा फास गळ्यात पडला आहे हेही तुला दिसत नाही.
स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत्। तदन्नमपि भोक्तव्यं जीर्यते यदनामयम्
हे सौम्य, जो भार माणसाला पेलता येईल तोच उचलावा; आणि जे अन्न पचल्यावर त्रास होत नाही, तेच खावं.
यत् कृत्वा न भवेद् धर्मो न कीर्तिर्न यशो ध्रुवम्। शरीरस्य भवेत् खेदः कस्तत् कर्म समाचरेत्
जे केल्याने ना धर्म मिळतो, ना कीर्ती, ना स्थायी यश, आणि फक्त शरीराला थकवा येतो, असं कृत्य कोण करावं?
षष्टिवर्षसहस्राणि जातस्य मम रावण। पितृपैतामहं राज्यं यथावदनुतिष्ठतः
रावणा, मला जन्माला येऊन साठ हजार वर्षे झाली; तेव्हापासून मी वडीलधाऱ्यांकडून मिळालेलं राज्य योग्य रीतीने सांभाळलं आहे.
वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी। न चाप्यादाय कुशली वैदेहीं मे गमिष्यसि
मी म्हातारा आहे, आणि तू तरुण आहेस, हातात धनुष्य, रथ आणि कवच घेऊन आला आहेस; पण तरीही माझ्या हातून वैदेहीला घेऊन सुखरूप जाऊ शकणार नाहीस.
न शक्तस्त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः। हेतुभिर्न्यायसंयुक्तैर्ध्रुवां वेदश्रुतीमिव
मी समोर असताना, तू माझ्या वैदेहीला जबरदस्तीने घेऊन जाऊ शकत नाहीस; जसे युक्ती आणि न्यायाने दृढ झालेली वेदांची शिकवण कोणी हिरावून घेऊ शकत नाही.
युध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण। शयिष्यसे हतो भूमौ यथा पूर्वं खरस्तथा
खरंच शूर असशील तर लढ! थोडा वेळ थांब, रावण; जसा खराचा अंत झाला, तसाच तूही या भूमीवर पडशील.
असकृत्संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः। न चिराच्चीरवासास्त्वां रामो युधि वधिष्यति
ज्याने अनेकदा युद्धात दैत्य आणि दानवांचा संहार केला आहे, त्या चिरवस्त्रधारी रामाच्या हातून तू लवकरच युद्धात मारला जाशील.
किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ। क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर्भीतो न संशयः
राजकुमार दोघे दूर गेले आहेत, आता मी काय करू शकतो? पण हे नीच, त्यांच्यापासून घाबरून तू लवकरच नष्ट होशील, यात शंका नाही.
नहि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभामिमाम्। सीतां कमलपत्राक्षीं रामस्य महिषीं प्रियाम्
मी जिवंत असताना, तू या शुभ, कमळासारख्या डोळ्यांची आणि रामाची प्रिय राणी सीतेला घेऊन जाऊ शकणार नाहीस.
अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः। जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च
पण त्या महात्म्याच्या, म्हणजे रामाच्या, आणि दशरथाच्या प्रियतेसाठी मी माझं जीवनही पणाला लावून त्यांना हवे ते करणारच.
तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण। वृन्तादिव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात्। युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर
थांब, थांब, दशग्रीवा! थोडा वेळ थांब, रावण. जसा फळ देठावरून खाली पडतो, तसंच मी तुला या उत्तम रथावरून खाली पाडीन. या युद्धात माझ्या परीने तुला पाहुणचार देईन, हे निशाचर.
thumb|एकपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः ॥३-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एकावन्नावा सर्ग.
इत्युक्तः क्रोधताम्राक्षस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः। राक्षसेन्द्रोऽभिदुद्राव पतगेन्द्रममर्षणः
असं म्हटल्यावर, राक्षसांचा राजा, ज्याचे डोळे रागाने लाल झाले होते आणि कानात तळपते सोन्याचे कुंडल होते, तो पक्ष्यांचा राजावर संतापाने झेपावला.
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तयोस्तस्मिन् महामृधे। बभूव वातोद्धुतयोर्मेघयोर्गगने यथा
त्या मोठ्या युद्धात दोघांमध्ये प्रचंड आणि भयंकर झुंज झाली, जशी आकाशात वाऱ्याने ढग एकमेकांवर आदळतात.
तद् बभूवाद्भुतं युद्धं गृध्रराक्षसयोस्तदा। सपक्षयोर्माल्यवतोर्महापर्वतयोरिव
त्या वेळी गृध्र आणि राक्षस यांच्यातलं युद्ध अद्भुत वाटलं, जणू काही पंख असलेली, हार घातलेली दोन मोठी डोंगरं एकमेकांशी भिडलीत.
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः। अभ्यवर्षन्महाघोरैर्गृध्रराजं महाबलम्
मग रावणाने तीक्ष्ण टोकाचे बाण आणि काटेरी शरांनी, भीषण असा वर्षाव करून, त्या बलाढ्य गृध्रराजावर हल्ला केला.
स तानि शरजालानि गृध्रः पत्ररथेश्वरः। जटायुः प्रतिजग्राह रावणास्त्राणि संयुगे
त्या पंखधारी जातीच्या अधिपती जटायूने, त्या युद्धात रावणाने सोडलेले बाणांचे तडाखे अंगावर घेतले.
तस्य तीक्ष्णनखाभ्यां तु चरणाभ्यां महाबलः। चकार बहुधा गात्रे व्रणान् पतगसत्तमः
त्या बलाढ्य पक्ष्याने आपल्या तीक्ष्ण नखांनी आणि पायांनी रावणाच्या अंगावर अनेक जखमा केल्या.
अथ क्रोधाद् दशग्रीवो जग्राह दश मार्गणान्। मृत्युदण्डनिभान् घोरान् शत्रोर्निधनकांक्षया
मग रागाने पेटून दशग्रीवाने मृत्यूच्या दंडासारखे दहा भयंकर बाण उचलले, शत्रूचा नाश करण्याच्या इच्छेने.
स तैर्बाणैर्महावीर्यः पूर्णमुक्तैरजिह्मगैः। बिभेद निशितैस्तीक्ष्णैर्गृध्रं घोरैः शिलीमुखैः
त्या पूर्ण ताकदीने सोडलेल्या, सरळ आणि धारदार बाणांनी, रावणाने त्या गृध्राला भेदले.
स राक्षसरथे पश्यञ्जानकीं बाष्पलोचनाम्। अचिन्तयित्वा बाणांस्तान् राक्षसं समभिद्रवत्
राक्षसाच्या रथावर बसलेल्या, डोळ्यांत अश्रू असलेल्या जानकीला पाहून, जटायूने त्या बाणांची पर्वा न करता राक्षसावर झेप घेतली.
ततोऽस्य सशरं चापं मुक्तामणिविभूषितम्। चरणाभ्यां महातेजा बभञ्ज पतगोत्तमः
मग त्या तेजस्वी पक्षराजाने आपल्या पायांनी रावणाचा मणींनी आणि बाणांनी सजवलेला धनुष्य मोडून टाकला.
ततोऽन्यद् धनुरादाय रावणः क्रोधमूर्च्छितः। ववर्ष शरवर्षाणि शतशोऽथ सहस्रशः
तेव्हा रावण प्रचंड रागावून दुसरं धनुष्य घेतो आणि शेकडो-हजारो बाणांचा वर्षाव करू लागतो.
शरैरावारितस्तस्य संयुगे पतगेश्वरः। कुलायमभिसम्प्राप्तः पक्षिवच्च बभौ तदा
लढाईत त्या पक्षीराजावर बाणांचा मारा झाला, तेव्हा तो जणू आपल्या घरट्यात पोहोचल्यासारखा दिसत होता.
स तानि शरजालानि पक्षाभ्यां तु विधूय ह। चरणाभ्यां महातेजा बभञ्जास्य महद् धनुः
त्याने आपल्या पंखांनी ते बाणांचे जाळे झटकून टाकले आणि आपल्या पायांनी रावणाचं मोठं धनुष्य मोडलं.