ह्रियमाणां प्रियां भर्तुः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्। विवशा ते हृता सीता रावणेनेति शंसत
माझ्या पतीच्या प्राणांपेक्षा अधिक प्रिय असलेल्या, पण आता असहाय्यपणे नेली जात असलेल्या सीतेला रावण घेऊन गेला आहे, हे त्याला सांगा.
विदित्वा तु महाबाहुरमुत्रापि महाबलः। आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वतहृतामपि
हे कळल्यावर, बलवान आणि महाबली राम आपल्या पराक्रमाने मला अगदी यमराजाच्या तावडीतूनसुद्धा परत आणेल.
सा तदा करुणा वाचो विलपन्ती सुदुःखिता। वनस्पतिगतं गृध्रं ददर्शायतलोचना
त्या वेळी, फार दुःखी होऊन करूण शब्द बोलत असताना, मोठ्या डोळ्यांनी तिने झाडावर बसलेला गृध्र पाहिला.
सा तमुद्वीक्ष्य सुश्रोणी रावणस्य वशंगता। समाक्रन्दद् भयपरा दुःखोपहतया गिरा
रावणाच्या ताब्यात असताना, सुंदर नितंब असलेल्या तिने त्याच्याकडे पाहून, भीतीने आणि दुःखाने भरलेल्या आवाजात जोरात हाक मारली.
जटायो पश्य मामार्य ह्रियमाणामनाथवत्। अनेन राक्षसेन्द्रेणाकरुणं पापकर्मणा
जटायू, हे आर्य, बघ, मला या राक्षसराजाने, जो निर्दयी आणि पापी आहे, अनाथासारखी जबरदस्तीने घेऊन जात आहे.
नैष वारयितुं शक्यस्त्वया क्रूरो निशाचरः। सत्ववाञ्जितकाशी च सायुधश्चैव दुर्मतिः
हा निर्दयी निशाचर तुझ्यामुळे थांबवता येणार नाही; तो बलवान, कपटी, शस्त्रधारी आणि दुष्ट आहे.
रामाय तु यथातत्त्वं जटायो हरणं मम। लक्ष्मणाय च तत् सर्वमाख्यातव्यमशेषतः
जटायू, माझं अपहरण जसं घडलं तसं खरं खरं रामाला सांग, आणि लक्ष्मणालाही सर्व काही पूर्णपणे सांग.
thumb|पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे पञ्चाशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणातील अरण्यकांडातील पन्नासवा सर्ग ऐका.
तं शब्दमवसुप्तस्तु जटायुरथ शुश्रुवे। निरैक्षद् रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः
तेव्हा जटायू, पूर्णपणे जागा नसतानाही, तो आवाज ऐकला; त्याने पटकन पाहिलं आणि रावणाला, तसेच वैदेहीला पाहिलं.
ततः पर्वतशृङ्गाभस्तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः। वनस्पतिगतः श्रीमान् व्याजहार शुभां गिरम्
मग पर्वताच्या शिखरासारखी टोकदार चोच असलेला, झाडावर बसलेला, तेजस्वी आणि श्रेष्ठ पक्षी, शुभ शब्द बोलला.
दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः। भ्रातस्त्वं निन्दितं कर्म कर्तुं नार्हसि साम्प्रतम्
दशमुखा, पूर्वी तू नेहमी धर्मावर उभा होतास, सत्याला धरून होतास; भाऊ, आता हे निंदनीय कृत्य तुला करायला अजिबात शोभत नाही.
जटायुर्नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः। राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः
माझं नाव जटायू आहे, मी गृध्रांचा बलाढ्य राजा आहे; सर्व लोकांचा मी राजा आहे, आणि माझी महेंद्र व वरुण यांच्याशी तुलना होते.
लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः। तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी
दशरथपुत्र राम हा सर्व लोकांच्या हितासाठी नेहमी तत्पर असतो; ही तेजस्विनी स्त्री त्या लोकनाथाची धर्मपत्नी आहे.
सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुमिहेच्छसि। कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत्
हिचं नाव सीता आहे, ही सुंदर अंगाची आहे, जिला तू पळवायचं ठरवलं आहेस; पण जो राजा नेहमी धर्मात उभा असतो, तो दुसऱ्याच्या पत्नीला कसा स्पर्श करू शकतो?
रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबल। निवर्तय गतिं नीचां परदाराभिमर्शनात्
राजाने विशेषतः दुसऱ्यांच्या स्त्रियांचं रक्षण करावं लागतं, हे बलाढ्य; दुसऱ्याच्या पत्नीवर वाईट नजरेनं पाहण्याचा हा नीच मार्ग सोडून दे.
न तत् समाचरेद् धीरो यत् परोऽस्य विगर्हयेत्। यथाऽऽत्मनस्तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात्
जे दुसऱ्यांना निंदनीय वाटेल असं कृत्य शहाण्या माणसानं करू नये; जसं आपण आपल्या पत्नीचं रक्षण करतो, तसंच इतरांच्याही पत्नीचं रक्षण करायला हवं.
अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम्। व्यवस्यन्त्यनुराजानं धर्मं पौलस्त्यनन्दन
लाभ असो किंवा इच्छा असो, जे शिष्ट आहेत, ते शास्त्रात न सांगितलेल्या गोष्टींतही योग्य काय ते ओळखतात, पुलस्त्यकुळातील रावण.
राजा धर्मश्च कामश्च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः। धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते
राजा, धर्म, काम आणि संपत्ती हेच खरे मोठे धन आहेत; राजा या मूळातूनच धर्म, पाप आणि सुख-समृद्धी यांचा उगम होतो.
पापस्वभावश्चपलः कथं त्वं रक्षसां वर। ऐश्वर्यमभिसम्प्राप्तो विमानमिव दुष्कृती
पापी स्वभावाचा आणि चंचल असताना, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असूनही, तू हे राज्य कसं मिळवलंस? जणू एखादा दुष्ट माणूस विमानावर चढावा तसं.
कामस्वभावो यःसोऽसौ न शक्यस्तं प्रमार्जितुम्। नहि दुष्टात्मनामार्यमावसत्यालये चिरम्
ज्याचा स्वभावच वासनेने भरलेला आहे, त्याला सहज बदलता येत नाही; कारण सज्जनता कधीच दुष्टांच्या घरी टिकत नाही.
विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः। नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि
तुझ्या राज्यात किंवा नगरीत राम, जो बलाढ्य आणि धर्मात्मा आहे, त्याने काहीही अपराध केलेला नाही; मग तू त्याच्यावर अन्याय कसा करतोस?
यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः। अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा
शूर्पणखेच्या कारणाने जर खराने जनस्थानात येऊन मर्यादा ओलांडली आणि निष्कलंक रामाने त्याला मारलं, तर—
अत्र ब्रूहि यथातत्त्वं को रामस्य व्यतिक्रमः। यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि
इथे खरी गोष्ट सांग, रामाचा नेमका काय अपराध आहे, की तू लोकनाथाची पत्नी पळवून घेऊन जाणार आहेस?
क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा। दहेद् दहनभूतेन वृत्रमिन्द्राशनिर्यथा
लवकर वैदेहीला सोड, नाहीतर तिच्या भयंकर नजरेने तू जळून जाशील, जसं वज्रासारख्या इंद्राच्या शस्त्राने वृत्र जळून गेला.
सर्पमाशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे। ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि
तू आपल्या वस्त्राच्या कडेला विषारी साप बांधलाय हे तुला कळत नाही; आणि मृत्यूचा फास गळ्यात पडला आहे हेही तुला दिसत नाही.
स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत्। तदन्नमपि भोक्तव्यं जीर्यते यदनामयम्
हे सौम्य, जो भार माणसाला पेलता येईल तोच उचलावा; आणि जे अन्न पचल्यावर त्रास होत नाही, तेच खावं.
यत् कृत्वा न भवेद् धर्मो न कीर्तिर्न यशो ध्रुवम्। शरीरस्य भवेत् खेदः कस्तत् कर्म समाचरेत्
जे केल्याने ना धर्म मिळतो, ना कीर्ती, ना स्थायी यश, आणि फक्त शरीराला थकवा येतो, असं कृत्य कोण करावं?
षष्टिवर्षसहस्राणि जातस्य मम रावण। पितृपैतामहं राज्यं यथावदनुतिष्ठतः
रावणा, मला जन्माला येऊन साठ हजार वर्षे झाली; तेव्हापासून मी वडीलधाऱ्यांकडून मिळालेलं राज्य योग्य रीतीने सांभाळलं आहे.
वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी। न चाप्यादाय कुशली वैदेहीं मे गमिष्यसि
मी म्हातारा आहे, आणि तू तरुण आहेस, हातात धनुष्य, रथ आणि कवच घेऊन आला आहेस; पण तरीही माझ्या हातून वैदेहीला घेऊन सुखरूप जाऊ शकणार नाहीस.
न शक्तस्त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः। हेतुभिर्न्यायसंयुक्तैर्ध्रुवां वेदश्रुतीमिव
मी समोर असताना, तू माझ्या वैदेहीला जबरदस्तीने घेऊन जाऊ शकत नाहीस; जसे युक्ती आणि न्यायाने दृढ झालेली वेदांची शिकवण कोणी हिरावून घेऊ शकत नाही.