हा लक्ष्मण महाबाहो गुरुचित्तप्रसादक। ह्रियमाणां न जानीषे रक्षसा कामरूपिणा
'लक्ष्मण, बलवान, ज्याने वडिलधाऱ्यांचं मन आनंदित केलं, तुला कळत नाही का की मी एका रूप बदलणाऱ्या राक्षसाने उचलली जातेय!'
जीवितं सुखमर्थं च धर्महेतोः परित्यजन्। ह्रियमाणामधर्मेण मां राघव न पश्यसि
'राघव, तू धर्मासाठी आपलं जीवन, सुख आणि संपत्ती सोडलीस, पण मी अधर्माने नेली जातेय हे तुला दिसत नाही!'
ननु नामाविनीतानां विनेतासि परंतप। कथमेवंविधं पापं न त्वं शाधि हि रावणम्
हे शत्रूंना जाळणाऱ्या, तूच तर दुष्टांना शिक्षा करणारा आहेस ना? मग असा पापी रावण तुला शिक्षा का करत नाहीस?
न तु सद्योऽविनीतस्य दृश्यते कर्मणः फलम्। कालोऽप्यङ्गीभवत्यत्र सस्यानामिव पक्तये
दुष्ट कर्माचं फळ लगेच दिसत नाही; जसं पिकं शिजायला वेळ लागतो, तसं इथेही काळाचं काम असतं.
त्वं कर्म कृतवानेतत् कालोपहतचेतनः। जीवितान्तकरं घोरं रामाद् व्यसनमाप्नुहि
तू हे कृत्य केलंस, तुझं मन काळाने झाकलं गेलं होतं; आता रामाकडून भीषण संकट भोग, जे तुझ्या जीवाचा अंत करेल.
हन्तेदानीं सकामा तु कैकेयी बान्धवैः सह। ह्रियेयं धर्मकामस्य धर्मपत्नी यशस्विनः
आता कैकेयी आणि तिच्या नातेवाईकांना हवे ते मिळाले; धर्मावर प्रेम करणाऱ्या, कीर्तीवान पतीची धर्मपत्नी नेली जात आहे.
आमन्त्रये जनस्थाने कर्णिकारांश्च पुष्पितान्। क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः
मी जनस्थानातील फुललेल्या कर्णिकर झाडांना सांगते—लवकर रामाला सांगा, रावण सीतेला घेऊन जात आहे.
हंससारससंघुष्टां वन्दे गोदावरीं नदीम्। क्षिप्रं रामाय शंस त्वं सीतां हरति रावणः
हंस आणि सारसांच्या किलबिलाटाने गूंजणाऱ्या गोदावरी नदीला मी वंदन करते; लवकर रामाला सांग, रावण सीतेला घेऊन जात आहे.
दैवतानि च यान्यस्मिन् वने विविधपादपे। नमस्करोम्यहं तेभ्यो भर्तुः शंसत मां हृताम्
या वनात वेगवेगळ्या झाडांमध्ये राहणाऱ्या सर्व देवांना मी नमस्कार करते; माझ्या पतीला सांगा की मला नेले आहे.
यानि कानिचिदप्यत्र सत्त्वानि विविधानि च। सर्वाणि शरणं यामि मृगपक्षिगणानि वै
इथे जी काही वेगवेगळी जीवजंतू आहेत, सर्व मृग आणि पक्ष्यांच्या झुंडी, मी सर्वांची शरण घेत आहे.
ह्रियमाणां प्रियां भर्तुः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्। विवशा ते हृता सीता रावणेनेति शंसत
माझ्या पतीच्या प्राणांपेक्षा अधिक प्रिय असलेल्या, पण आता असहाय्यपणे नेली जात असलेल्या सीतेला रावण घेऊन गेला आहे, हे त्याला सांगा.
विदित्वा तु महाबाहुरमुत्रापि महाबलः। आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वतहृतामपि
हे कळल्यावर, बलवान आणि महाबली राम आपल्या पराक्रमाने मला अगदी यमराजाच्या तावडीतूनसुद्धा परत आणेल.
सा तदा करुणा वाचो विलपन्ती सुदुःखिता। वनस्पतिगतं गृध्रं ददर्शायतलोचना
त्या वेळी, फार दुःखी होऊन करूण शब्द बोलत असताना, मोठ्या डोळ्यांनी तिने झाडावर बसलेला गृध्र पाहिला.
सा तमुद्वीक्ष्य सुश्रोणी रावणस्य वशंगता। समाक्रन्दद् भयपरा दुःखोपहतया गिरा
रावणाच्या ताब्यात असताना, सुंदर नितंब असलेल्या तिने त्याच्याकडे पाहून, भीतीने आणि दुःखाने भरलेल्या आवाजात जोरात हाक मारली.
जटायो पश्य मामार्य ह्रियमाणामनाथवत्। अनेन राक्षसेन्द्रेणाकरुणं पापकर्मणा
जटायू, हे आर्य, बघ, मला या राक्षसराजाने, जो निर्दयी आणि पापी आहे, अनाथासारखी जबरदस्तीने घेऊन जात आहे.
नैष वारयितुं शक्यस्त्वया क्रूरो निशाचरः। सत्ववाञ्जितकाशी च सायुधश्चैव दुर्मतिः
हा निर्दयी निशाचर तुझ्यामुळे थांबवता येणार नाही; तो बलवान, कपटी, शस्त्रधारी आणि दुष्ट आहे.
रामाय तु यथातत्त्वं जटायो हरणं मम। लक्ष्मणाय च तत् सर्वमाख्यातव्यमशेषतः
जटायू, माझं अपहरण जसं घडलं तसं खरं खरं रामाला सांग, आणि लक्ष्मणालाही सर्व काही पूर्णपणे सांग.
thumb|पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे पञ्चाशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणातील अरण्यकांडातील पन्नासवा सर्ग ऐका.
तं शब्दमवसुप्तस्तु जटायुरथ शुश्रुवे। निरैक्षद् रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः
तेव्हा जटायू, पूर्णपणे जागा नसतानाही, तो आवाज ऐकला; त्याने पटकन पाहिलं आणि रावणाला, तसेच वैदेहीला पाहिलं.
ततः पर्वतशृङ्गाभस्तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः। वनस्पतिगतः श्रीमान् व्याजहार शुभां गिरम्
मग पर्वताच्या शिखरासारखी टोकदार चोच असलेला, झाडावर बसलेला, तेजस्वी आणि श्रेष्ठ पक्षी, शुभ शब्द बोलला.
दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः। भ्रातस्त्वं निन्दितं कर्म कर्तुं नार्हसि साम्प्रतम्
दशमुखा, पूर्वी तू नेहमी धर्मावर उभा होतास, सत्याला धरून होतास; भाऊ, आता हे निंदनीय कृत्य तुला करायला अजिबात शोभत नाही.
जटायुर्नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः। राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः
माझं नाव जटायू आहे, मी गृध्रांचा बलाढ्य राजा आहे; सर्व लोकांचा मी राजा आहे, आणि माझी महेंद्र व वरुण यांच्याशी तुलना होते.
लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः। तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी
दशरथपुत्र राम हा सर्व लोकांच्या हितासाठी नेहमी तत्पर असतो; ही तेजस्विनी स्त्री त्या लोकनाथाची धर्मपत्नी आहे.
सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुमिहेच्छसि। कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत्
हिचं नाव सीता आहे, ही सुंदर अंगाची आहे, जिला तू पळवायचं ठरवलं आहेस; पण जो राजा नेहमी धर्मात उभा असतो, तो दुसऱ्याच्या पत्नीला कसा स्पर्श करू शकतो?
रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबल। निवर्तय गतिं नीचां परदाराभिमर्शनात्
राजाने विशेषतः दुसऱ्यांच्या स्त्रियांचं रक्षण करावं लागतं, हे बलाढ्य; दुसऱ्याच्या पत्नीवर वाईट नजरेनं पाहण्याचा हा नीच मार्ग सोडून दे.
न तत् समाचरेद् धीरो यत् परोऽस्य विगर्हयेत्। यथाऽऽत्मनस्तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात्
जे दुसऱ्यांना निंदनीय वाटेल असं कृत्य शहाण्या माणसानं करू नये; जसं आपण आपल्या पत्नीचं रक्षण करतो, तसंच इतरांच्याही पत्नीचं रक्षण करायला हवं.
अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम्। व्यवस्यन्त्यनुराजानं धर्मं पौलस्त्यनन्दन
लाभ असो किंवा इच्छा असो, जे शिष्ट आहेत, ते शास्त्रात न सांगितलेल्या गोष्टींतही योग्य काय ते ओळखतात, पुलस्त्यकुळातील रावण.
राजा धर्मश्च कामश्च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः। धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते
राजा, धर्म, काम आणि संपत्ती हेच खरे मोठे धन आहेत; राजा या मूळातूनच धर्म, पाप आणि सुख-समृद्धी यांचा उगम होतो.
पापस्वभावश्चपलः कथं त्वं रक्षसां वर। ऐश्वर्यमभिसम्प्राप्तो विमानमिव दुष्कृती
पापी स्वभावाचा आणि चंचल असताना, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असूनही, तू हे राज्य कसं मिळवलंस? जणू एखादा दुष्ट माणूस विमानावर चढावा तसं.
कामस्वभावो यःसोऽसौ न शक्यस्तं प्रमार्जितुम्। नहि दुष्टात्मनामार्यमावसत्यालये चिरम्
ज्याचा स्वभावच वासनेने भरलेला आहे, त्याला सहज बदलता येत नाही; कारण सज्जनता कधीच दुष्टांच्या घरी टिकत नाही.