निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः। भवन्ति यत्र तत्राहं तिष्ठामि च चरामि च
मी जिथे असतो किंवा फिरतो, तिथे झाडांची पानं हलत नाहीत आणि नद्यांचं पाणीही स्थिर राहतं.
मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा। सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती
समुद्राच्या पलीकडे माझं सुंदर लंका नगरी आहे, ती भयंकर राक्षसांनी भरलेली आहे, जशी इंद्राची अमरावती अमरांनी भरलेली असते.
प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजिता। हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैदूर्यमयतोरणा
ती रम्य नगरी पांढऱ्या भिंतींनी वेढलेली आहे, सोन्याच्या अंगणांनी आणि वैडूर्याच्या दरवाज्यांनी सजलेली आहे.
हस्त्यश्वरथसम्बाधा तूर्यनादविनादिता। सर्वकामफलैर्वृक्षैः संकुलोद्यानभूषिता
त्या नगरीत हत्ती, घोडे, रथांची गर्दी आहे, वाद्यांच्या गजरात निनादते आणि सर्व इच्छित फळे देणाऱ्या झाडांनी भरलेल्या बागांनी ती शोभते.
तत्र त्वं वस हे सीते राजपुत्रि मया सह। न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि
सीते, राजकन्ये, तिथे तू माझ्यासोबत राहा; मग तुला माणसांच्या स्त्रिया आठवणारही नाहीत, हे विचारशील स्त्री.
भुञ्जाना मानुषान् भोगान् दिव्यांश्च वरवर्णिनि। न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः
मानवी आणि दैवी सुखांचा उपभोग घेताना, सुंदर कांतीच्या स्त्री, तुला माणूस असलेल्या आणि आता आयुष्य संपलेल्या रामाची आठवणही येणार नाही.
स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ये दशरथो नृपः। मन्दवीर्यस्ततो ज्येष्ठः सुतः प्रस्थापितो वनम्
राजा दशरथाने आपल्या लाडक्या मुलाला राज्यावर बसवले आणि मग स्वतः कमकुवत झाल्यावर मोठ्या मुलाला वनात पाठवले.
तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा। करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना
राघवाचा राज्य गेला, त्याचे मनही हरवले आहे, तो आता तपस्वी झाला आहे. अशा अवस्थेत, मोठ्या डोळ्यांची सिता, त्याच्यासोबत राहून तुला काय मिळणार आहे?
रक्ष राक्षसभर्तारं कामय स्वयमागतम्। न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि
राक्षसांचा स्वामी स्वतः तुझ्याकडे आला आहे, त्याच्यावर प्रेम कर. प्रेमबाणांनी विद्ध झालेल्याला नाकारू नकोस.
प्रत्याख्याय हि मां भीरु पश्चात्तापं गमिष्यसि। चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमुर्वशी
भीतीने मला नाकारलीस तर, नंतर तुला पश्चाताप होईल, जसा उर्वशीला पुरूरवासाला पायाने मारल्यानंतर झाला होता.
अङ्गुल्या न समो रामो मम युद्धे स मानुषः। तव भाग्येन सम्प्राप्तं भजस्व वरवर्णिनि
युद्धात राम माझ्या बोटाच्या तोडीचाही नाही. सुंदर वर्णाच्या सिता, तुझ्या नशिबाने जे मिळाले आहे त्याचा स्वीकार कर.
एवमुक्ता तु वैदेही क्रुद्धा संरक्तलोचना। अब्रवीत् परुषं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपम्
अशा प्रकारे बोलल्यावर, वैदेहीला राग आला, तिच्या डोळ्यांत रक्त उतरले आणि तिने एकांतात राक्षसाधिपतीला कठोर शब्दांत उत्तर दिले.
कथं वैश्रवणं देवं सर्वदेवनमस्कृतम्। भ्रातरं व्यपदिश्य त्वमशुभं कर्तुमिच्छसि
सर्व देवांनी पूजलेला कुबेराचा भाऊ असल्याचा दावा करत असताना, अशुभ कृत्य करायची इच्छा तुला कशी होते?
अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः। येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः
रावण, ज्या राक्षसांचा राजा तू आहेस, जे कठोर, वाईट बुद्धीचे आणि इंद्रियांवर ताबा नसलेले आहेत, ते सर्व नक्कीच नष्ट होतील.
अपहृत्य शचीं भार्यां शक्यमिन्द्रस्य जीवितुम्। नहि रामस्य भार्यां मामानीय स्वस्तिमान् भवेत्
इंद्राने आपली पत्नी शचीला पळवली तरी तो वाचू शकतो, पण रामाची पत्नी म्हणून मला पळवून नेल्यावर तू सुखरूप राहू शकणार नाहीस.
जीवेच्चिरं वज्रधरस्य पश्चा- च्छचीं प्रधृष्याप्रतिरूपरूपाम्। न मादृशीं राक्षस धर्षयित्वा पीतामृतस्यापि तवास्ति मोक्षः
वज्रधारी इंद्राची अनुपम सौंदर्य असलेली शचीला जरी कोणी स्पर्श केला तरी तो जगू शकतो; पण माझ्यासारख्या स्त्रीचा अपमान केलास तर, राक्षसा, अमृत प्यायलास तरी तुला सुटका मिळणार नाही.
thumb|एकोनपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एकोणपन्नासावा सर्ग ऐका.
सीताया वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान्। हस्ते हस्तं समाहत्य चकार सुमहद् वपुः
सीतेचे बोल ऐकून, बलवान दहा डोक्यांचा रावणाने आपल्या हातावर हात मारला आणि आपले रूप फार मोठे केले.
स मैथिलीं पुनर्वाक्यं बभाषे वाक्यकोविदः। नोन्मत्तया श्रुतौ मन्ये मम वीर्यपराक्रमौ
तो वाक्पटू पुन्हा मैथिलीला म्हणाला, 'तू वेडी नाहीस, पण तरीही माझी ताकद आणि पराक्रम तुझ्या कानावर पडलेले नाहीत असे वाटते.'
उद्वहेयं भुजाभ्यां तु मेदिनीमम्बरे स्थितः। आपिबेयं समुद्रं च मृत्युं हन्यां रणे स्थितः
मी आकाशात उभा राहून हातांनी पृथ्वी उचलू शकतो, समुद्र प्यायला शकतो, आणि रणांगणात मृत्यूलाही मारू शकतो.
अर्कं तुद्यां शरैस्तीक्ष्णैर्विभिन्द्यां हि महीतलम्। कामरूपेण उन्मत्ते पश्य मां कामरूपिणम्
मी तीक्ष्ण बाणांनी सूर्याला भेदू शकतो, पृथ्वीचे तळ फोडू शकतो. वेडेपणाने मला पाहा, मी इच्छेनुसार कोणतेही रूप घेऊ शकतो.
एवमुक्तवतस्तस्य रावणस्य शिखिप्रभे। क्रुद्धस्य हरिपर्यन्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः
रावण, मोरासारखा तेजस्वी, रागाने असे बोलला आणि त्याच्या वाक्याच्या शेवटी त्याचे डोळे रक्ताळले.
सद्यः सौम्यं परित्यज्य तीक्ष्णरूपं स रावणः। स्वं रूपं कालरूपाभं भेजे वैश्रवणानुजः
रावणाने क्षणात आपले सौम्य रूप सोडले आणि काळासारखे भयंकर रूप घेतले, तो कुबेराचा भाऊ आहे.
संरक्तनयनः श्रीमांस्तप्तकाञ्चनभूषणः। क्रोधेन महताविष्टो नीलजीमूतसंनिभः
त्याचे डोळे रक्तासारखे लाल झाले, अंगावर तापलेल्या सोन्याचे दागिने होते, मोठ्या रागाने भरलेला, तो काळ्या मेघासारखा दिसत होता.
दशास्यो विंशतिभुजो बभूव क्षणदाचरः। स परिव्राजकच्छद्म महाकायो विहाय तत्
दश मस्तकांचा, वीस हातांचा तो राक्षस, रात्री हिंडणारा, आपल्या मोठ्या देहाचं खरं रूप दाखवत, साधूचं वेष टाकून दिला.
प्रतिपेदे स्वकं रूपं रावणो राक्षसाधिपः। रक्ताम्बरधरस्तस्थौ स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य मैथिलीम्
राक्षसांचा राजा रावण आपलं मूळ रूप धारण करून, रक्तासारख्या लाल वस्त्रांत उभा राहिला आणि स्त्रियांमध्ये रत्नासारखी जानकीकडे पाहू लागला.
स तामसितकेशान्तां भास्करस्य प्रभामिव। वसनाभरणोपेतां मैथिलीं रावणोऽब्रवीत्
रावणाने काळ्या केसांनी माखलेली, सूर्याच्या तेजासारखी उजळणारी, सुंदर वस्त्र आणि दागिन्यांनी सजलेली मैथिलीला संबोधून बोलायला सुरुवात केली.
त्रिषु लोकेषु विख्यातं यदि भर्तारमिच्छसि। मामाश्रय वरारोहे तवाहं सदृशः पतिः
तीनही लोकांत प्रसिद्ध असा पती तुला हवा असेल, बारीक कंबरेच्या सुंदर स्त्री, तर माझ्यावर प्रेम कर, मीच तुझ्यासाठी योग्य नवरा आहे.
मां भजस्व चिराय त्वमहं श्लाघ्यः पतिस्तव। नैव चाहं क्वचिद् भद्रे करिष्ये तव विप्रियम्
माझी साथ कायमस्वरूपी स्वीकार, मी तुला शोभणारा पती आहे. आणि गोड बोलणाऱ्या सुकुमारी, मी कधीही तुझं वाईट करणार नाही.
त्यज्यतां मानुषो भावो मयि भावः प्रणीयताम्। राज्याच्च्युतमसिद्धार्थं रामं परिमितायुषम्
मानवी प्रेम सोडून दे आणि आपलं मन माझ्याकडे वळव. राज्य गमावलेला, उद्दिष्ट गाठू न शकलेला, कमी आयुष्य असलेला राम याला सोडून दे.