क्षुधितस्य च सिंहस्य मृगशत्रोस्तरस्विनः। आशीविषस्य वदनाद् दंष्ट्रामादातुमिच्छसि
तुला भुकेल्या सिंहाच्या तोंडातून दात काढायचे आहेत, किंवा विषारी सापाच्या तोंडात हात घालायचा आहे.
मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं पाणिना हर्तुमिच्छसि। कालकूटं विषं पीत्वा स्वस्तिमान् गन्तुमिच्छसि
तुला हातानं मंदार पर्वत उचलायचा आहे, किंवा काळकूट विष पिऊनही सुखरूप राहायचं आहे.
अक्षि सूच्या प्रमृजसि जिह्वया लेढि च क्षुरम्। राघवस्य प्रियां भार्यामधिगन्तुं त्वमिच्छसि
तू डोळ्याला सुईने चोळतोस आणि जीभेने उस्तरा चाटतोस, कारण तुला राघवाची प्रिय पत्नी मिळवायची इच्छा आहे.
अवसज्य शिलां कण्ठे समुद्रं तर्तुमिच्छसि। सूर्याचन्द्रमसौ चोभौ पाणिभ्यां हर्तुमिच्छसि
तू गळ्यात दगड बांधून समुद्र पार करायचं स्वप्न पाहतोस, किंवा हातानं सूर्य आणि चंद्र पकडायचं ठरवतोस.
यो रामस्य प्रियां भार्यां प्रधर्षयितुमिच्छसि। अग्निं प्रज्वलितं दृष्ट्वा वस्त्रेणाहर्तुमिच्छसि
जो रामाची प्रिय पत्नी बळजबरीने मिळवायचं ठरवतो, तो जणू जळत्या आगीला वस्त्रानं उचलायचं धाडस करतो.
कल्याणवृत्तां यो भार्यां रामस्याहर्तुमिच्छसि। अयोमुखानां शूलानामग्रे चरितुमिच्छसि। रामस्य सदृशीं भार्यां योऽधिगन्तुं त्वमिच्छसि
जो रामाची सद्गुणी पत्नी मिळवायचं ठरवतो, तो जणू लोखंडाच्या भाल्यांच्या टोकावर चालतो, कारण त्याला रामासारखी पत्नी मिळवायची इच्छा आहे.
यदन्तरं सिंहसृगालयोर्वने यदन्तरं स्यन्दनिकासमुद्रयोः। सुराग्र्यसौवीरकयोर्यदन्तरं तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च
जंगलात सिंह आणि कोल्हा, नदी आणि समुद्र, उत्तम मद्य आणि साधं दारू यांच्यात जितका फरक आहे, तितकाच फरक दशरथपुत्र आणि तुझ्यात आहे.
यदन्तरं काञ्चनसीसलोहयो- र्यदन्तरं चन्दनवारिपङ्कयोः। यदन्तरं हस्तिबिडालयोर्वने तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च
सोने, शिसं आणि लोखंड, चंदन, पाणी आणि चिखल, तसेच जंगलात हत्ती आणि गाढव यांच्यात जितका फरक आहे, तितकाच फरक दशरथपुत्र आणि तुझ्यात आहे.
तस्मिन् सहस्राक्षसमप्रभावे रामे स्थिते कार्मुकबाणपाणौ। हृतापि तेऽहं न जरां गमिष्ये आज्यं यथा मक्षिकयावगीर्णम्
रामा, जो हजार डोळ्यांच्या इंद्रासारखा तेजस्वी आहे, हातात धनुष्य आणि बाण घेऊन उभा असताना, जरी मी तुझ्यापासून दूर नेली गेले आहे, तरी मी कधीच म्हातारी होणार नाही—जसं तुपात माशी पडली तरी ते काहीच कमी होत नाही.
इतीव तद्वाक्यमदुष्टभावा सुदुष्टमुक्त्वा रजनीचरं तम्। गात्रप्रकम्पाद् व्यथिता बभूव वातोद्धता सा कदलीव तन्वी
ती शुद्ध मनाने त्या राक्षसाला, जो अत्यंत दुष्ट होता, हे शब्द बोलली. तिच्या अंगात थरथर आली, ती फारच घाबरली, वाऱ्याने हलणाऱ्या केळीच्या झाडासारखी तिची अवस्था झाली.
तां वेपमानामुपलक्ष्य सीतां स रावणो मृत्युसमप्रभावः। कुलं बलं नाम च कर्म चात्मनः समाचचक्षे भयकारणार्थम्
सीतेला थरथरताना पाहून, मृत्यूसारखा भयंकर असलेला रावण, तिला घाबरवण्यासाठी आपल्या घराण्याची, बळाची, नावाची आणि कृत्यांची माहिती सांगू लागला.
thumb|अष्टचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील अठ्ठेचाळिसावा सर्ग.
एवं ब्रुवत्यां सीतायां संरब्धः परुषं वचः। ललाटे भ्रुकुटिं कृत्वा रावणः प्रत्युवाच ह
सीता असे बोलत असताना, रावणाला राग आला. त्याने कपाळावर आठी घातली आणि तिला कठोर शब्दांत उत्तर दिलं.
भ्राता वैश्रवणस्याहं सापत्नो वरवर्णिनि। रावणो नाम भद्रं ते दशग्रीवः प्रतापवान्
सुंदर कांती असलेल्या स्त्री, मी वैश्रवणाचा सावत्र भाऊ रावण आहे, मला दशग्रीव असेही म्हणतात, मी फार बलवान आहे—तुझं कल्याण होवो.
यस्य देवाः सगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः। विद्रवन्ति सदा भीता मृत्योरिव सदा प्रजाः
माझ्या भीतीने देव, गंधर्व, पिशाच्च, पक्षी आणि साप नेहमी पळतात, जसं सर्व जीव मृत्यूपासून पळतात.
येन वैश्रवणो भ्राता वैमात्राः कारणान्तरे। द्वन्द्वमासादितः क्रोधाद् रणे विक्रम्य निर्जितः
माझा सावत्र भाऊ वैश्रवण, एका वेगळ्या कारणासाठी मी रागावून त्याला युद्धासाठी आव्हान दिलं आणि त्याला पराभूत केलं.
मद्भयार्तः परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत्। कैलासं पर्वतश्रेष्ठमध्यास्ते नरवाहनः
माझ्या भीतीने त्रस्त होऊन, त्याने आपलं सुंदर राज्य सोडलं आणि आता कैलास या उत्तम पर्वतावर राहतो.
यस्य तत् पुष्पकं नाम विमानं कामगं शुभम्। वीर्यादावर्जितं भद्रे येन यामि विहायसम्
ते सुंदर पुष्पक विमान, जे इच्छेनुसार कुठेही जाऊ शकतं, मी माझ्या पराक्रमाने मिळवलं आहे, हे सुकुमार स्त्री; त्यात बसून मी आकाशात फिरतो.
मम संजातरोषस्य मुखं दृष्ट्वैव मैथिलि। विद्रवन्ति परित्रस्ताः सुराः शक्रपुरोगमाः
माझा राग उफाळला की, मैथिली, फक्त माझं तोंड पाहून इंद्रासह सर्व देव घाबरून पळतात.
यत्र तिष्ठाम्यहं तत्र मारुतो वाति शङ्कितः। तीव्रांशुः शिशिरांशुश्च भयात् सम्पद्यते दिवि
मी जिथे उभा असतो, तिथे वारा सुद्धा घाबरत-घाबरत वाहतो; सूर्याच्या किरणांचा तिव्रपणा वाढतो आणि चंद्राच्या किरणांमध्ये गारवा येतो—हे सगळं आकाशात भीतीमुळे होतं.
निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः। भवन्ति यत्र तत्राहं तिष्ठामि च चरामि च
मी जिथे असतो किंवा फिरतो, तिथे झाडांची पानं हलत नाहीत आणि नद्यांचं पाणीही स्थिर राहतं.
मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा। सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती
समुद्राच्या पलीकडे माझं सुंदर लंका नगरी आहे, ती भयंकर राक्षसांनी भरलेली आहे, जशी इंद्राची अमरावती अमरांनी भरलेली असते.
प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजिता। हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैदूर्यमयतोरणा
ती रम्य नगरी पांढऱ्या भिंतींनी वेढलेली आहे, सोन्याच्या अंगणांनी आणि वैडूर्याच्या दरवाज्यांनी सजलेली आहे.
हस्त्यश्वरथसम्बाधा तूर्यनादविनादिता। सर्वकामफलैर्वृक्षैः संकुलोद्यानभूषिता
त्या नगरीत हत्ती, घोडे, रथांची गर्दी आहे, वाद्यांच्या गजरात निनादते आणि सर्व इच्छित फळे देणाऱ्या झाडांनी भरलेल्या बागांनी ती शोभते.
तत्र त्वं वस हे सीते राजपुत्रि मया सह। न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि
सीते, राजकन्ये, तिथे तू माझ्यासोबत राहा; मग तुला माणसांच्या स्त्रिया आठवणारही नाहीत, हे विचारशील स्त्री.
भुञ्जाना मानुषान् भोगान् दिव्यांश्च वरवर्णिनि। न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः
मानवी आणि दैवी सुखांचा उपभोग घेताना, सुंदर कांतीच्या स्त्री, तुला माणूस असलेल्या आणि आता आयुष्य संपलेल्या रामाची आठवणही येणार नाही.
स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ये दशरथो नृपः। मन्दवीर्यस्ततो ज्येष्ठः सुतः प्रस्थापितो वनम्
राजा दशरथाने आपल्या लाडक्या मुलाला राज्यावर बसवले आणि मग स्वतः कमकुवत झाल्यावर मोठ्या मुलाला वनात पाठवले.
तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा। करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना
राघवाचा राज्य गेला, त्याचे मनही हरवले आहे, तो आता तपस्वी झाला आहे. अशा अवस्थेत, मोठ्या डोळ्यांची सिता, त्याच्यासोबत राहून तुला काय मिळणार आहे?
रक्ष राक्षसभर्तारं कामय स्वयमागतम्। न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि
राक्षसांचा स्वामी स्वतः तुझ्याकडे आला आहे, त्याच्यावर प्रेम कर. प्रेमबाणांनी विद्ध झालेल्याला नाकारू नकोस.
प्रत्याख्याय हि मां भीरु पश्चात्तापं गमिष्यसि। चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमुर्वशी
भीतीने मला नाकारलीस तर, नंतर तुला पश्चाताप होईल, जसा उर्वशीला पुरूरवासाला पायाने मारल्यानंतर झाला होता.