ततः सुवेषं मृगयागतं पतिं प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा। निरीक्षमाणा हरितं ददर्श त- न्महद् वनं नैव तु रामलक्ष्मणौ
त्या वेळी, लक्ष्मणासह शिकार करून परतणाऱ्या आपल्या पतीची वाट पाहत असताना, तिने आजूबाजूला पाहिले आणि मोठे हिरवे वन दिसले, पण राम किंवा लक्ष्मण कुठेच दिसले नाहीत.
thumb|सप्तचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील सत्तेचाळीसावे सर्ग ऐका.
रावणेन तु वैदेही तदा पृष्टा जिहीर्षुणा। परिव्राजकरूपेण शशंसात्मानमात्मना
त्या वेळी, वैदेहीला पळवायचे म्हणून रावणाने तिला विचारले; तो परित्यागी साधूच्या रूपात स्वतःची ओळख सांगू लागला.
ब्राह्मणश्चातिथिश्चैष अनुक्तो हि शपेत माम्। इति ध्यात्वा मुहूर्तं तु सीता वचनमब्रवीत्
'हा ब्राह्मण पाहुणा योग्य आदर न दिल्यास मला शाप देईल,' असे मनात विचार करून, थोडा वेळ थांबून सीतेने असे बोलले.
दुहिता जनकस्याहं मैथिलस्य महात्मनः। सीता नाम्नास्मि भद्रं ते रामस्य महिषी प्रिया
'मी मिथिलेश्वर जनकाची कन्या आहे; माझे नाव सीता आहे. तुला शुभेच्छा असो. मी रामाची प्रिय पत्नी आहे.'
उषित्वा द्वादश समा इक्ष्वाकूणां निवेशने। भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी
मी बारा वर्षे इक्ष्वाकूंच्या राजवाड्यात राहिले, मानवी सुखांचा उपभोग घेतला आणि सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या.
तत्र त्रयोदशे वर्षे राजाऽमन्त्रयत प्रभुः। अभिषेचयितुं रामं समेतो राजमन्त्रिभिः
तेथे तेराव्या वर्षी, राजाने आपल्या मंत्र्यांसह रामाचे राज्याभिषेक करण्याचा निर्णय घेतला.
तस्मिन् सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने। कैकेयी नाम भर्तारं ममार्या याचते वरम्
राघवाच्या राज्याभिषेकाची तयारी सुरू असताना, माझ्या सासूबाईंनी, कैकेयीने, आपल्या पतीकडे वर मागितला.
परिगृह्य तु कैकेयी श्वशुरं सुकृतेन मे। मम प्रव्राजनं भर्तुर्भरतस्याभिषेचनम्
कैकेयीने माझ्या सासऱ्याचे मन जिंकून, माझ्या पतीचे वनवास आणि भरताचा राज्याभिषेक मिळवला.
द्वावयाचत भर्तारं सत्यसंधं नृपोत्तमम्। नाद्य भोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न पास्ये न कदाचन
तिने सत्यप्रतिज्ञ आणि श्रेष्ठ राजाकडे दोन वर मागितले: 'मी न खाईन, न झोपीन, न पाणी पिईन, कधीच नाही.'
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यदभिषिच्यते। इति ब्रुवाणां कैकेयीं श्वशुरो मे स पार्थिवः
'रामाचा राज्याभिषेक झाला तर माझे जीवन संपले,' असे म्हणत कैकेयीने माझ्या सासऱ्याला, त्या राजाला, सांगितले.
अयाचतार्थैरन्वर्थैर्न च याच्ञां चकार सा। मम भर्ता महातेजा वयसा पञ्चविंशकः
तिने धन किंवा इतर काही मागितले नाही, आणखी काहीही मागितले नाही; माझा तेजस्वी पती त्या वेळी पंचवीस वर्षांचा होता.
अष्टादश हि वर्षाणि मम जन्मनि गण्यते। रामेति प्रथितो लोके सत्यवान् शीलवान् शुचिः
माझ्या जन्माला अठरा वर्षे झाली आहेत. लोकांमध्ये मी राम या नावाने ओळखला जातो—सत्यप्रिय, सदाचारी आणि शुद्ध.
विशालाक्षो महाबाहुः सर्वभूतहिते रतः। कामार्तश्च महाराजः पिता दशरथः स्वयम्
माझे वडील दशरथ राजा स्वतः आहेत—मोठ्या डोळ्यांचे, बलवान, सर्व जीवांच्या भल्यासाठी नेहमी तत्पर आणि इच्छांच्या वश झालेले.
कैकेय्याः प्रियकामार्थं तं रामं नाभ्यषेचयत्। अभिषेकाय तु पितुः समीपं राममागतम्
कैकेयीच्या आवडीसाठी माझ्या वडिलांनी मला, रामाला, राज्याभिषेक केला नाही, जरी मी त्यांच्यासमोर अभिषेकासाठी आलो होतो.
कैकेयी मम भर्तारमित्युवाच द्रुतं वचः। तव पित्रा समाज्ञप्तं ममेदं शृणु राघव
कैकेयीने माझ्या पतीला पटकन सांगितले, 'राघवा, तुझ्या वडिलांनी मला सांगितलेले हे ऐक.'
भरताय प्रदातव्यमिदं राज्यमकण्टकम्। त्वया तु खलु वस्तव्यं नव वर्षाणि पञ्च च
'हे निर्विघ्न राज्य भरताला द्यावे, आणि तू मात्र नऊ आणि पाच वर्षे म्हणजे चौदा वर्षे जंगलात राहावे.'
वने प्रव्रज काकुत्स्थ पितरं मोचयानृतात् । तथेत्युवाच तां रामः कैकेयीमकुतोभयः
'काकुत्स्था, तू जंगलात जा आणि तुझ्या वडिलांना खोटेपणातून मुक्त कर.' रामाने निर्भयपणे कैकेयीला उत्तर दिले, 'तसेच होईल.'
चकार तद्वचः श्रुत्वा भर्ता मम दृढव्रतः। दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान्न चानृतम्
माझ्या दृढनिश्चयी पतीने ते शब्द ऐकून तसेच केले; तो नेहमी देतो, पण कधीच घेत नाही, आणि नेहमी सत्य बोलतो, कधीच खोटे बोलत नाही.
एतद् ब्राह्मण रामस्य व्रतं धृतमनुत्तमम्। तस्य भ्राता तु वैमात्रो लक्ष्मणो नाम वीर्यवान्
हे ब्राह्मणश्रेष्ठा, रामाने घेतलेले हेच श्रेष्ठ व्रत आहे; त्याचा सावत्र भाऊ, पराक्रमी लक्ष्मण नावाचा आहे.
रामस्य पुरुषव्याघ्रः सहायः समरेऽरिहा। स भ्राता लक्ष्मणो नाम ब्रह्मचारी दृढव्रतः
रामाचा तो भाऊ, पुरुषांमध्ये वाघासारखा, युद्धात शत्रूंचा नाश करणारा, लक्ष्मण नावाचा आहे—तो ब्रह्मचारी आणि दृढनिश्चयी आहे.
अन्वगच्छद् धनुष्पाणिः प्रव्रजन्तं मया सह। जटी तापसरूपेण मया सह सहानुजः
धनुष्य हातात घेऊन, तो माझ्यासोबत रामाच्या पाठोपाठ गेला; जटा घालून, तपस्व्यासारखा तो आणि त्याचा लहान भाऊ माझ्यासोबत आले.
प्रविष्टो दण्डकारण्यं धर्मनित्यो दृढव्रतः। ते वयं प्रच्युता राज्यात् कैकेय्यास्तु कृते त्रयः
धर्मात नेहमी स्थिर आणि दृढनिश्चयी असलेला तो दंडकारण्यात गेला; अशा प्रकारे आम्ही तिघे कैकेयीमुळे राज्यातून हाकलले गेलो.
विचराम द्विजश्रेष्ठ वनं गम्भीरमोजसा। समाश्वस मुहूर्तं तु शक्यं वस्तुमिह त्वया
हे ब्राह्मणश्रेष्ठा, आम्ही या घनदाट जंगलात धैर्याने फिरत आहोत; तुम्ही थोडा वेळ येथे थांबा आणि विश्रांती घ्या.
आगमिष्यति मे भर्ता वन्यमादाय पुष्कलम्। रुरून् गोधान् वराहांश्च हत्वाऽऽदायामिषं बहु
माझे पती भरपूर वन्य अन्न घेऊन परत येतील—हरिण, गोधडी, डुक्कर मारून, ते पुष्कळ मांस घेऊन येतील.
स त्वं नाम च गोत्रं च कुलमाचक्ष्व तत्त्वतः। एकश्च दण्डकारण्ये किमर्थं चरसि द्विज
म्हणून, तुमचे नाव, कुळ आणि घराणे खरेखुरे सांगा; आणि हे ब्राह्मण, तुम्ही एकटे दंडकारण्यात कशासाठी फिरता तेही सांगा.
एवं ब्रुवत्यां सीतायां रामपत्न्यां महाबलः। प्रत्युवाचोत्तरं तीव्रं रावणो राक्षसाधिपः
सीता, रामाची पत्नी, असे बोलत असताना, बलाढ्य रावण राक्षसांचा राजा तिला कठोर उत्तर देऊ लागला.
येन वित्रासिता लोकाः सदेवासुरमानुषाः। अहं स रावणो नाम सीते रक्षोगणेश्वरः
सीते, मी तोच रावण आहे, ज्याच्यामुळे देव, असुर आणि माणसे सगळे घाबरले आहेत—राक्षसांचा स्वामी.
त्वां तु काञ्चनवर्णाभां दृष्ट्वा कौशेयवासिनीम्। रतिं स्वकेषु दारेषु नाधिगच्छाम्यनिन्दिते
हे निष्कलंक, तुझ्या सोन्यासारख्या कांतीला आणि रेशमी वस्त्रांना पाहून मला माझ्या स्वतःच्या पत्नींत काहीच आनंद वाटत नाही.
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः। सर्वासामेव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव
मी अनेक उत्तम स्त्रिया इथून-तिथून आणल्या आहेत; पण सर्वांच्या पुढे, तुझ्या कल्याणासाठी, तूच माझी मुख्य राणी हो.